Ellertsson

Pápar og sögulegt (ó)samhengi. Það er margt og mikið sem er sagt á samfélagsmiðlum sem gefur okkur tækifæri til þess að fylgjast með þankagangi málsmetandi manna í þjóðfélaginu. Sumt er þó einkennilegt og um leið óhugnanlegt í þessum bergmálshelli sem hefur myndast í íslenskri samfélagsumræðu. Þar virðist oft lítill, hávær hópur stjórnmálamanna, álitsgjafa og forystufólks tala sem ein rödd. Þeir sem taka þátt í kórnum uppskera lófaklapp og staðfestingu á eigin ágæti, en um leið og einhver dirfist að benda á staðreyndir eða draga í efa einfaldaðar frásagnir er sá hinn sami samstundis stimplaður sem skrímsli, rasisti eða siðferðilega spilltur. Það er sorglegt þegar vinir geta ekki lengur, eða vilja ekki lengur ræða saman. Er það lausnin? Að þegar við erum ósammála þá lokum við hurðinni og slökkvum á símanum? Einangrun er hættuleg og hún er óholl. Hún eyðileggur alla möguleika á hreinskilinni samræðu. Enn verra er þegar orðræðan fer að jaðra við hreinar hópanornaveiðar. Þegar Gunnar Smári fer að tala fjálglega um að unglingar hafi ráðist á "einhverjar búðir", hvort sem það er sagt í hálfkæringi eða blindri heift, rennur manni kalt vatn milli skinns og hörunds. Man enginn lengur hvernig menningarbyltingin í Kína hófst? Hún byrjaði einmitt á þessu: blindri rétttrúnaðaræði, skrímslavæðingu allra sem hugsuðu öðruvísi, sjálfskipuðum siðadómstólum og kröfum um endurhæfingarbúðir fyrir þá sem ekki fylgdu línunni. Þ.e.a.s. fullorðna fólkinu í kennslustofunni. Þessi sami tvískinningur birtist daglega í orðum fyrrverandi og núverandi þingmanna. Sigmundur Ernir stígur fram með yfirlæti og hneykslast af miklum móð á Kaþólsku kirkjunni eins og enginn væri morgundagurinn og hann telur sig hafa skilið betur en aðrir hvað er í gangi. Á dögunum birti Óttar Proppé, fyrrverandi ráðherra og þingmaður, dæmisögu sem átti að vera svo óendanlega djúp og sýna eðli átakanna fyrir botni Miðjarðarhafs: Hvað ef afkomendur Pápa kæmu og krefðust Íslands til baka af okkur afkomendum víkinganna? Þetta hljómar eflaust prýðilega yfir kaffibolla í 101 Reykjavík. En um leið og dæminu er snúið við og það skoðað í ljósi sögulegra staðreynda hrynur spilaborgin: Páparnir áttu enga afkomendur: Páparnir voru kaþólskir einsetumunkar sem lifðu skírlífi. Þeir mynduðu ekkert samfélag eða þjóð sem gat alið af sér afkomendur.
 Enginn rak þá eða stráfelldi: Samkvæmt Íslendingabók Ara fróða fóru þeir sjálfviljugir af því að þeir vildu ekki búa með heiðnum mönnum. Norrænir menn réðust ekki á þá né útrýmdu þeim.
 Voru þeir dhimmi? Látum sem svo að þeir hefðu dvalið hér áfram. Létum við þá borga sérstakan skatt (jizya) fyrir það eitt að fá að halda lífi? Máttu þeir ekki ríða hestum eða bera vopn og urðu þeir að víkja af götunni fyrir víkingum? Nei. En nákvæmlega þannig var veruleiki gyðinga og kristinna manna í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku öldum saman undir stjórn kalífata og Ottómana.
 Kjarninn í samlíkingu Óttars hrynur svo endanlega þegar litið er til tilvistar gyðinga. Gyðingar voru ekki einsetumunkar í leit að kyrrð, heldur frumbyggjar svæðisins með óslitna sögulega og trúarlega viðveru í yfir þrjú þúsund ár. Þeir voru hraktir í útlegð, ofsóttir í Evrópu, sættu stöðugum pogrom-árásum, og loks skipulögðu fjöldamorði í helförinni, auk þess sem nær milljón gyðinga var vísað burt eða voru hraktir frá araba- og múslimaríkjum um miðja 20. öld. Þeir sneru aftur sem flóttamenn í leit að neyðarskjóli á sínum fornu heimaslóðum, þar sem bræður þeirra bjuggu enn, vegna þess að enginn annar staður á jörðinni veitti þeim vernd gegn útrýmingu. Að þvinga þessum tveimur ólíku heimum saman í einhverja einfaldaða Pápa-líkingu er ekki bara sögulegt vanmat, það er bein afbökun á veruleikanum. En í bergmálshellinum skipta staðreyndir litlu máli. Þar snýst allt um að leika siðapostula, uppskera staðfestingu eigin meðklappara og úthrópa alla aðra sem skrímsli. Þegar samfélag hættir að ræða flókin mál af yfirvegun og fer að reiða sig á yfirlæti, útskúfun og sögulegt minnisleysi, erum við komin á afar háskalegan stað.