🎧 Policy What! Special ‘Research Roundup 2026’ EP.1: เด็กไทยจะไหวไหม เติบใหญ่ในโลกรวน
นับวันอากาศชักจะแปรปรวนขึ้นทุกที เดี๋ยวก็ร้อนจัด เดี๋ยวก็ฝน ฝนตกหนักๆ นานๆ เข้าก็น้ำท่วมรุนแรง ในอนาคตก็ไม่น่าจะมีทางเบาลงกว่านี้ เพราะโลกรวนหนักขึ้นทุกวัน คนที่จะได้รับผลกระทบหนักและต้องอยู่ในโลกแบบนี้ต่อไปในอนาคตนานกว่าใครคือเด็กและเยาวชน แต่ร้ฐไทยมีนโยบายพร้อมช่วยเด็กและเยาวชนรับมือและปรับตัวต่อผลกระทบจากวิกฤตสภาพภูมิอากาศแค่ไหน?
ชวนหาคำตอบในรายการ Policy What! Special ‘Research Roundup 2026’ พร้อมแขกรับเชิญสุดพิเศษ ‘รพีพัฒน์ อิงคสิทธิ์’ เครือข่ายการเงินเพื่อรับมือกับภาวะโลกรวน (CFNT)
▶️ รับชม/รับฟังรายการได้ที่
🔴 YouTube ➜ youtu.be/U3JVzehnTIk
🟣 Apple Podcasts / 🟢 Spotify / 🟠 SoundCloud ➜ the101.world/policy-what-spe…
[ สสส. x 101 PUB ]
#ResearchRoundup2026 #สสส #PolicyWhat! #101Podcast #101PUB #The101world #วันโอวัน
1
157
:: หนี้สาธารณะไทยโตเร็วกว่าเศรษฐกิจ สัดส่วนหนี้ต่อ GDP ถึง 68% ::
สัดส่วนหนี้สาธารณะต่อ GDP ของประเทศไทยเพิ่มจากร้อยละ 44.4 ในปี 2015 เป็นร้อยละ 61.9 ในปี 2023 และอยู่ที่ร้อยละ 68.6 ณ เดือนกันยายน 2026 สูงกว่ากรอบที่เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ด้านเสถียรภาพเศรษฐกิจมหภาคตั้งไว้ให้ไม่เกินร้อยละ 60 ภายในปี 2030 แม้จะยังไม่เกินเพดานร้อยละ 70 ที่คณะกรรมการนโยบายการเงินการคลังของรัฐกำหนดไว้ก็ตาม
คำถามอยู่ที่ว่า เงินที่กู้มานั้นสร้างผลตอบแทนให้ประเทศได้จริงหรือไม่ ในเมื่อรายจ่ายที่ปรับลดยากอย่างสวัสดิการข้าราชการและการชำระหนี้ กินรายได้สุทธิของรัฐถึงกว่าร้อยละ 84 ในปีงบประมาณ 2024 จนเหลือเงินไปลงทุนเพื่อสร้างอนาคตเป็นส่วนน้อย สะท้อนว่าการใช้งบประมาณของรัฐไทยอาจยังขาดประสิทธิภาพ
ปัญหาหนี้สาธารณะของไทยอีกด้านอยู่ที่ ‘นิยาม’ ซึ่งทำให้ตัวเลขของทางการต่ำกว่าภาระที่แท้จริง เพราะไทยไม่นับรวมเงินที่รัฐต้องชดเชยคืนหน่วยงานรัฐ ซึ่งรวมกันกว่า 1.2 ล้านล้านบาท ณ ปี 2022
นอกจากนี้ยังไม่นับ ‘หนี้สาธารณะที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต’ ที่รัฐอาจต้องรับภาระหากรัฐวิสาหกิจที่ฐานะอ่อนแอชำระหนี้ไม่ไหว เช่น การรถไฟแห่งประเทศไทยที่ขาดทุนสะสมเกือบ 250,000 ล้านบาท ณ สิ้นปี 2021 และเพิ่งได้รับอนุมัติให้กู้เงิน 18,000 ล้านบาทเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2026 เพราะรายได้ไม่พอรายจ่าย
การเพิ่มความโปร่งใสจึงเป็นเรื่องพื้นฐานที่รัฐควรทำ ทางเลือกที่อาจพิจารณาคือรายงานหนี้ในนิยามที่กว้างขึ้น และเปิดเผยข้อมูลนโยบายรัฐในรูปแบบที่นำไปวิเคราะห์ต่อได้ เช่น สเปรดชีต
หนี้สาธารณะคือหนี้ส่วนรวมที่ทุกคนต้องแบกรับร่วมกัน หากรัฐใช้เงินกู้อย่างรอบคอบคุ้มค่า และสังคมร่วมติดตามได้ผ่านการเปิดเผยข้อมูลอย่างโปร่งใส เราก็มีโอกาสส่งมอบอนาคตของประเทศที่มั่นคงกว่าเดิม เมื่อเป็นเช่นนั้นจึงอาจเรียกได้ว่าเป็น ‘การพัฒนาที่ยั่งยืน’ เพราะเรากำลังสร้างโอกาส ไม่ใช่สร้างภาระ ให้คนรุ่นต่อไป
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/thailand-debt-gdp…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
128
:: คนไทย 98% จ่ายค่ารักษาพยาบาลไม่เกิน 10% ของรายได้ ผลลัพธ์ของหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า และก้าวที่ต้องเดินต่อ ::
คนไทย 98 ใน 100 คนจ่ายค่ารักษาพยาบาลไม่เกิน 10% ของรายได้ครัวเรือนในปี 2023 หรือถ้าครอบครัวมีเงิน 100 บาท ก็จ่ายค่ารักษาไม่เกิน 10 บาท และอยู่ในระดับใกล้เคียงนี้มาตลอดตั้งแต่ปี 2016 เป็นหนึ่งในผลลัพธ์ของหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ที่ทำให้คนไทยไม่ว่ายากดีมีจน รู้ว่าค่ารักษาในยามเจ็บป่วยจะไม่กลายเป็นภาระอันหนักอึ้งของครอบครัว
อย่างไรก็ดี ตัวเลขนี้อาจไม่สะท้อนภาพทั้งหมดของระบบสุขภาพไทย เมื่อโรงพยาบาลรัฐแออัด บางคนที่รอไม่ไหวจำต้องไปรักษาที่โรงพยาบาลเอกชนซึ่งมักมีราคาแพงกว่า ภาระค่าใช้จ่ายที่แท้จริงจึงอาจสูงกว่าที่ตัวเลขแสดง อีกทั้งอัตราการเสียชีวิตจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เช่น มะเร็ง โรคหัวใจ เบาหวาน ยังเพิ่มขึ้นสวนทางกับเป้าหมาย หากคนป่วยเรื้อรังมากขึ้นเรื่อยๆ ภาระค่ารักษาก็จะกลับมากดดันทั้งระบบ
รัฐจึงต้องให้ความสำคัญมากกับการใช้งบประมาณอย่างคุ้มค่าและโปร่งใส ควบคู่กับการส่งเสริมสุขภาพเชิงรุก เพื่อไม่ให้คนป่วยตั้งแต่แรก
หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าเป็นหนึ่งในสิ่งยืนยันว่านโยบายแบบ ‘ถ้วนหน้า’ เป็นไปได้จริงในสังคมไทย แม้ไทยจะมีรายได้ต่อหัวน้อยกว่าประเทศพัฒนาแล้วหลายเท่าก็ตาม และยังให้แนวทางในการออกแบบตาข่ายรองรับทางสังคมด้านอื่นให้ทั่วถึงครอบคลุมมากขึ้น ทั้งสวัสดิการเด็กเล็ก สวัสดิการผู้สูงอายุ และการคุ้มครองแรงงาน ซึ่งจะเป็นหลักประกันสำคัญของประชาชนในโลกยุคที่ชีวิตมีความไม่แน่นอนมากขึ้นทุกวัน
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/affordable-health…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
:: ทะเลไทยสะอาดขึ้น ขยะทะเลลดลงกว่า 1 ใน 3 ลดขยะบนบกช่วยลดขยะในทะเล ::
ประเทศไทยลดขยะในทะเลได้กว่า 1 ใน 3 ในรอบ 7 ปีที่ผ่านมา ปริมาณขยะทะเลที่จัดเก็บได้ลดลงจาก 379 ตันต่อปีในปี 2017 เหลือ 241 ตันต่อปีในปี 2024
ความก้าวหน้านี้มีความหมายอย่างยิ่ง เพราะขยะในทะเลไม่เพียงสร้างความสกปรก แต่ยังเป็นอันตรายต่อชีวิตของสัตว์น้ำ และสุดท้ายก็วนกลับมาหามนุษย์ เมื่อพลาสติกแตกตัวเป็น ‘ไมโครพลาสติก’ แทรกเข้าไปในห่วงโซ่อาหาร จนมาถึงจานอาหารของเราโดยไม่รู้ตัว
ขยะที่ลดลงทำให้ทะเลสะอาดขึ้น ซึ่งเป็นผลดีทั้งต่อการท่องเที่ยวอันเป็นรายได้สำคัญของประเทศ และต่อชาวประมงที่จะทำมาหากินจากทะเลได้ในระยะยาว
ส่วนเป้าหมายข้างหน้า ไทยตั้งเป้าลดขยะทะเลให้เหลือครึ่งหนึ่งของปี 2017 หรือราว 190 ตันต่อปีภายในปี 2030 ตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เมื่อเทียบกับระดับปัจจุบันที่ 241 ตันต่อปี หากเดินหน้าอย่างต่อเนื่องก็มีแนวโน้มทำสำเร็จ
การจัดการขยะตั้งแต่บนบกจะช่วยลดขยะในทะเลได้มาก เพราะขยะทะเลจำนวนมากมาจากบ้านและชุมชนก่อนลงสู่คูคลองและไหลออกสู่ทะเล รัฐจึงต้องเดินหน้าสร้างระบบสนับสนุนการลดขยะ
ขณะที่ประชาชนก็ช่วยกันได้ในชีวิตประจำวัน เช่น ไม่ทิ้งขยะลงคูคลอง และลดใช้ถุงพลาสติก เพื่อส่งต่อท้องทะเลไทยที่อุดมสมบูรณ์ให้ลูกหลานและเพื่อนร่วมโลกอีกหลายสายพันธุ์ ที่ทะเลไม่ใช่แค่สถานที่พักผ่อนหย่อนใจ แต่เป็น ‘บ้าน’ ที่หล่อเลี้ยงชีวิตของพวกเขาตั้งแต่เกิดจนตาย
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/cleaner-thai-seas…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
คุณนับใครเป็นครอบครัวบ้าง? ลองทายว่านิยามครอบครัวแต่ละข้อในภาพ น่าจะเป็นของคน Gen ไหน และนโยบายอะไรจะตอบโจทย์พวกเขา มีเฉลยในเธรด
ถ้ารัฐไทยตอบคำถามนี้ คำตอบจะชัดเจนว่า ‘ครอบครัว’ ต้องอ้างอิงความผูกพันทางสายเลือดและสถาบันการแต่งงาน ซึ่งก็คือคนที่มีสายเลือดเดียวกัน และคู่สมรสที่มีทะเบียนสมรสรับรอง
เมื่อนิยามครอบครัวของรัฐเป็นเช่นนั้น นโยบายต่างๆ จึงถูกออกแบบมาเพื่อส่งเสริมและรักษาความมั่นคงของครอบครัวในรูปแบบดังกล่าว เช่น สิทธิประโยชน์ทางภาษีแก่คู่สมรส การสนับสนุนการมีบุตร หรือสวัสดิการที่อิงกับสถานะการสมรส
แต่ในความเป็นจริง ครอบครัวไทยมีรูปแบบที่แตกต่างหลากหลายมาก
งานวิจัยล่าสุดเรื่อง ‘พลวัตครอบครัวไทยในสังคมร่วมสมัย: นิยาม การแบ่งงานกันทำ และการดูแล’ พบว่า
📌 ผู้ตอบเกือบ 43% ไม่ได้อยู่ในครอบครัวแบบพ่อ-แม่-ลูกตามนิยามดั้งเดิม
📌 เกือบ 1 ใน 4 มี ‘ครอบครัวที่เลือกเอง’ ทั้งเพื่อน คนที่ไม่ใช่สายเลือด และสัตว์เลี้ยง
📌 คนในครอบครัวไทยอยู่ห่างกันราว 111 กิโลเมตร
📌 เมื่อถามว่ายามแก่ตัวจะหวังพึ่งใคร คำตอบอันดับ 1 ของทุกรูปแบบครอบครัวคือ ‘พึ่งตัวเอง’
เมื่อนิยามครอบครัวของรัฐกับชีวิตจริงไม่ตรงกัน หลายคนที่ดูแลกันจริงในครอบครัวตามนิยามของประชาชน จึงตกหล่นจากนโยบายของรัฐ
คิด for คิดส์ โดยความร่วมมือของ สสส. กับ 101 PUB ชวนอ่านงานวิจัยฉบับเต็มที่ 101pub.org/modern-family-and…
วิจัย: จันทนี เจริญศรี, ปณิธี บราวน์ และชนัญญา ประสาทไทย
ภาพประกอบ: ปทิตตา วาสนาส่งชูสกุล
1
303
:: คุณค่า-นิยามครอบครัวเปลี่ยนไป การออกแบบนโยบายต้องเปลี่ยนตาม ::
สังคมไทยกำลังเปลี่ยนไปในแทบทุกด้าน และหลายเรื่องก็ถูกตั้งคำถามและสำรวจความเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ แต่กับ ‘ครอบครัว’ ซึ่งเป็นหน่วยทางสังคมที่ใกล้ตัวที่สุด เรามักมองว่าเป็นเรื่องที่ ‘รู้ๆ กันอยู่’ จนแทบไม่เคยถามว่าวันนี้มันเปลี่ยนไปอย่างไร
งานวิจัย ‘พลวัตครอบครัวไทยในสังคมร่วมสมัย: นิยาม การแบ่งงานกันทำ และการดูแล’ ชี้ว่าครอบครัวไทยวันนี้ถูกนิยามผ่านความสัมพันธ์ที่หลากหลาย เคลื่อนห่างจากนิยามดั้งเดิมที่อ้างอิงสายเลือดและการอยู่ใต้ชายคาเดียวกัน และคนแต่ละรุ่นก็มองครอบครัวต่างกันไป
ถ้าไล่จากรุ่นที่อายุมากที่สุดอย่าง Baby Boomers ไปรุ่นที่อายุน้อยที่สุดในรายงานอย่าง Gen Z ของไทย จะเห็นว่าเรื่อง ‘สายเลือด’ ค่อยๆ มีน้ำหนักน้อยลง ขณะที่ ‘การดูแล’ และ ‘ความไว้ใจ’ ในความสัมพันธ์มีน้ำหนักมากขึ้น
- คน Baby Boomers (เกิด 1946-1964) มีแนวโน้มผูกครอบครัวไว้กับสายเลือดและทะเบียนสมรส และมองว่าความกตัญญูเป็นหน้าที่ของลูก
- คน Gen X (เกิด 1965-1980) ยังยึดสายเลือดเป็นหลัก แต่เริ่มแยกบ้านออกมาเพื่อลดความขัดแย้ง โดยยังไปมาหาสู่และดูแลพ่อแม่อยู่
- คน Gen Y (เกิด 1981-1996) เปิดรับครอบครัวที่มีรูปแบบกว้างขึ้น ทั้งคู่ชีวิต เพื่อน รวมถึงสัตว์เลี้ยง
- คน Gen Z (เกิด 1997-2012) มองว่าครอบครัวไม่จำเป็นต้องมีสายเลือดเดียวกันเลย ขอแค่เป็นคนที่ไว้ใจและยอมรับในตัวเรา หรือที่เรียกว่า ‘ครอบครัวที่เลือกเอง’ (Chosen Family)
นโยบายด้านครอบครัวของไทยจึงควรถูกออกแบบใหม่ให้ครอบคลุมความสัมพันธ์ที่หลากหลายของประชาชนในปัจจุบัน เปลี่ยนจากการส่งเสริมสถาบันครอบครัวตามนิยามที่ตายตัว ไปสู่การสนับสนุน ‘การดูแล’ ที่เกิดขึ้นจริง
เช่น รับรองสิทธิครอบครัวที่เลือกเองให้ตัดสินใจทางการแพทย์แทนกันได้ เพิ่มสิทธิลาไปดูแลครอบครัว ลดหย่อนภาษีค่ารักษาพยาบาลสัตว์เลี้ยง และขยายเพดานลดหย่อนภาษีเบี้ยประกันสุขภาพตามอายุ เพื่อให้สวัสดิการของรัฐโอบอุ้มครอบครัวตามนิยามของประชาชนได้อย่างยืดหยุ่น
ทั้งนี้ การเปรียบเทียบระหว่างรุ่นเป็นแนวโน้มจากผลวิจัย ไม่ได้หมายความว่าทุกคนในรุ่นเดียวกันจะคิดคิดเหมือนกัน
อ่านงานวิจัยฉบับเต็ม 👉 the101.world/modern-family-a…
252
:: อัตรารีไซเคิลของไทย 39% ก่อนโควิดเคยมากกว่านี้ การเติบโตของบริการเดลิเวอรีอาจทำให้เรื่องนี้ยากขึ้น? ::
ประเทศไทยตั้งเป้าเพิ่มอัตราการรีไซเคิลเป็น 50% ภายในปี 2030 ตามกรอบการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และเคยเข้าใกล้เป้าหมายนี้มาแล้วในปี 2019 ที่ร้อยละ 42 แต่หลังการระบาดของโควิด-19 อัตราการรีไซเคิลก็ลดลง ก่อนมาอยู่ที่ร้อยละ 39 ในปี 2024
ในช่วงเวลาเดียวกัน ฟู้ดเดลิเวอรีเติบโตขึ้นอย่างมาก กรมควบคุมมลพิษพบว่าอัตราการเกิดขยะพลาสติกเพิ่มจาก 96 กรัม/คน/วัน ในช่วงก่อนโควิด เป็น 139 กรัม/คน/วัน ในช่วงโควิด หรือเพิ่มขึ้นราว 45% แม้ตัวเลขนี้จะไม่ได้จำแนกว่าขยะพลาสติกมาจากเดลิเวอรีมากแค่ไหน และการรีไซเคิลของไทยที่ถดถอยลงก็อาจเกิดจากหลายปัจจัย
แต่เมื่อขยะพลาสติกต่อคนเพิ่มขึ้น การคัดแยกขยะย่อมเป็นภาระมากขึ้นตามไปด้วย รัฐจึงต้องทำให้การแยกขยะเป็นเรื่องที่ทำได้สะดวกมากขึ้น ประชาชนรู้สึกคุ้มค่ากับเวลาที่ใช้ไป และมีความเชื่อมั่นว่าขยะที่ตั้งใจแยกทิ้งนั้นจะถูกนำไปจัดการอย่างเหมาะสม ไม่ใช่สุดท้ายถูกเทรวมกันที่ปลายทาง
นอกจากการรีไซเคิล รัฐจึงต้องเอาจริงกับการลดขยะตั้งแต่ต้นทาง ในหลายประเทศใช้ทั้งความร่วมมือกับภาคธุรกิจและการออกกฎหมาย แม้แต่ละประเทศจะเลือกวิธีการแตกต่างกันตามวิถีชีวิตของผู้คน แต่สิ่งที่ขาดไม่ได้คือการออกแบบให้ทุกฝ่ายในสังคมร่วมมือกัน ทั้งการลดขยะที่ต้นทาง และการทำให้การคัดแยกขยะกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ซึ่งทั้งหมดเป็นโจทย์แห่งอนาคตของรัฐไทย
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/thailand-recyclin…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
1
81
:: ผู้ต้องขังไทย 1 ใน 5 เสียอิสรภาพทั้งที่ศาลยังไม่พิพากษาว่ามีความผิด ::
‘หลักสันนิษฐานไว้ก่อนว่าจำเลยเป็นผู้บริสุทธิ์’ (presumption of innocence) อยู่ในรัฐธรรมนูญไทยตั้งแต่ฉบับปี 2492 แต่ในทางปฏิบัติยังไม่เป็นเช่นนั้น เพราะมีผู้ต้องหาและจำเลยจำนวนมากถูกฝากขังในเรือนจำก่อนที่ศาลจะพิพากษา และถูกปฏิบัติเสมือนคนที่ถูกตัดสินว่าทำผิดไปแล้ว
เดิมทีสัดส่วน ‘ผู้ต้องขังที่ศาลยังไม่พิพากษา’ ต่อผู้ต้องขังทั้งหมดในเรือนจำของไทยก็เยอะอยู่แล้ว ในปี 2559 อยู่ที่ร้อยละ 20.39 แทนที่สถานการณ์จะดีขึ้นกลับยิ่งแย่ลง ในปี 2567 เพิ่มเป็นร้อยละ 23.7
เท่ากับผู้ต้องขัง 4-5 คนในเรือนจำ จะมี 1 คนอาจกำลัง ‘ติดคุกฟรี’ หากท้ายที่สุดศาลพิพากษาว่าไม่มีความผิด ทั้งที่ตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ไทยต้องลดสัดส่วนนี้ให้ไม่เกินร้อยละ 15
คนยากจนหรือคนด้อยโอกาสในสังคมจะเสียเปรียบที่สุด หลายคนถูกขังเพียงเพราะไม่มีเงินประกันตัว จนเกิดประโยคที่สร้างความขมขื่นในสังคมไทยว่า ‘คุกมีไว้ขังคนจน’ ซึ่งกระทบต่อหัวใจของหลักนิติธรรม (Rule of Law) ที่ถือว่าทุกคนต้องได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมกันภายใต้กฎหมาย
แต่จะเท่าเทียมได้อย่างไร หากอิสรภาพระหว่างต่อสู้คดียังขึ้นอยู่กับฐานะทางการเงิน คนมีเงินได้ประกันตัว ใช้ชีวิตนอกเรือนจำ หาพยานหลักฐานมาต่อสู้คดี ส่วนคนยากจนที่ลำพังจะหาเงินก็ลำบากอยู่แล้ว เมื่อถูกขังทำให้ยิ่งเข้าถึงทนายความ ข้อมูล และพยานหลักฐานได้ยากกว่าคนที่อยู่นอกเรือนจำ
การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมจึงแยกไม่ออกจากการสร้างสังคมที่มีความเป็นธรรม
ภารกิจที่รัฐไทยต้องเดินหน้าทำให้เกิดขึ้น คือสร้างสังคมที่ไม่ว่าเกิดมาในครอบครัวใด มีเงินมากหรือน้อย ทุกคนมีโอกาสแสวงหาความก้าวหน้าในชีวิต มีโอกาสเริ่มต้นใหม่หลังความผิดพลาด และรัฐจะปกป้องสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน อันรวมถึงสิทธิในการประกันตัวหรือสิทธิที่จะได้รับการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ จนกว่าศาลจะพิสูจน์ได้ว่าผิดจริง
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/unconvicted-thai-…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
1
108
:: จะทำอย่างไรให้ระบบสุขภาพไทยเป็นธรรมกับทุกคน? ::
“เราไม่ควรมองว่าโรงพยาบาลเอกชนมีไว้เพื่อแสวงหากำไรเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมองว่าจะทำอย่างไรให้ศักยภาพของโรงพยาบาลเอกชนเข้ามาช่วยตอบโจทย์ของระบบสุขภาพและประโยชน์สาธารณะได้” — ธัญญา วรรณพฤกษ์ (โรงพยาบาลวิมุต-เทพธารินทร์)
“ปัญหาสำคัญของตลาดบริการสุขภาพ คือผู้ให้บริการมีข้อมูลมากกว่าผู้ป่วย ขณะที่ผู้ป่วยจำนวนมากไม่มีทางเลือกมากนัก และไม่สามารถต่อรองราคาหรือคุณภาพของบริการได้อย่างแท้จริง" — ศ.ดร.วรวรรณ ชาญด้วยวิทย์
“รัฐไม่ควรทำหน้าที่เพียงควบคุมโรงพยาบาลเอกชนเมื่อเกิดปัญหา แต่ต้องวางกติกาและกำกับดูแลทั้งระบบ เพื่อให้บริการสุขภาพที่ดีเกิดขึ้นได้ และป้องกันไม่ให้การดำเนินงานของภาคเอกชนสร้างผลกระทบต่อประโยชน์สาธารณะ” — นพ.สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์ (มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ)
วงเสวนา ‘ออกแบบกติกาที่ใช่ เพื่ออนาคตระบบสุขภาพที่เป็นธรรม’ ชวนสำรวจโจทย์สำคัญของระบบสุขภาพไทย เมื่อโรงพยาบาลเอกชนมีบทบาทในการให้บริการ แต่ 'ผู้ป่วย' ยังต้องเผชิญกับค่ารักษาพยาบาลสูงและความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงบริการ
พร้อมทั้งเปิดข้อเสนอด้านการกำกับราคาค่ารักษา การเปิดเผยข้อมูล และการสร้างความร่วมมือระหว่างโรงพยาบาล 'รัฐ' และ 'เอกชน' เพื่อให้ระบบสุขภาพไทยมีคุณภาพและเป็นธรรมอย่างแท้จริง
อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ 101pub.org/private-hospitals…
เรื่อง: กองบรรณาธิการ
ภาพประกอบ: จิราภรณ์ บุญเย็น
1
101
:: คนไทยมีงานทำ แต่ค่าจ้างย่ำอยู่กับที่ รายได้เฉลี่ย 82 บาทต่อชั่วโมง ::
ในรอบสิบปีที่ผ่านมา ตัวเลขที่ดีของประเทศไทยด้านเศรษฐกิจคือการว่างงานที่ต่ำมาก ช่วงปี 2015-2024 ไทยมีอัตราว่างงานเฉลี่ยเพียงร้อยละ 1.21 เทียบง่ายๆ คือในกลุ่มคนไทยที่อยากทำงาน 100 คน มีงานทำถึง 99 คน
แต่งานที่ได้ทำเหล่านั้นอาจยังไม่สามารถยกระดับชีวิตของคนทำงานได้ เพราะค่าจ้างของคนไทยวนเวียนไม่เพิ่มขึ้นเสียที
ปี 2015 รายได้เฉลี่ยอยู่ที่ 78 บาท/ชั่วโมง
ปี 2020 และ 2023 ขยับขึ้นไปสูงสุดที่ 87 บาท/ชั่วโมง
ปี 2024 กลับลดลงมาเหลือ 82 บาท/ชั่วโมง
ยังห่างไกลจากเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ที่ต้องเพิ่มรายได้เฉลี่ยของคนไทยขึ้นไปเป็น 117 บาท/ชั่วโมง ภายในปี 2030
การยกระดับค่าจ้างในประเทศไทยมีหลายปัญหาซ้อนกันอยู่ ทั้งจากการที่แรงงานไทยมากกว่าครึ่งหนึ่งอยู่นอกระบบ มีการทำงานต่ำระดับ (Underemployment) เมื่อค่าครองชีพสูงขึ้นแต่รายได้ปรับตามไม่ทัน แรงงานจำนวนมากจึงเผชิญแรงกดดันทางการเงิน จับจ่ายใช้สอยเพื่อตัวเองและครอบครัวได้ลำบากขึ้น
เป้าหมายการเป็นประเทศรายได้สูงจึงต้องเริ่มจากการยกระดับงานของคนไทยให้สร้างมูลค่าสูงขึ้นและทำให้คนไทยมีรายได้สูงขึ้นไปพร้อมกัน โจทย์ของรัฐบาลไม่ใช่เพียงทำให้คนไทยมีงานทำ แต่งานเหล่านั้นต้องช่วยให้คนไทยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ดูแลตัวเองและครอบครัวได้ ควบคู่ไปกับการสนับสนุนให้ภาคธุรกิจปรับตัว เติบโต ออกไปแข่งขันกับโลก
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/stagnant-thai-wag…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
ปัจจุบัน คนธรรมดาหาเช้ากินค่ำต่างถูกเอาเปรียบมากขึ้นเพราะมีอำนาจต่อรองต่ำ แต่เครื่องมือเพิ่มอำนาจต่อรองอย่างสหภาพแรงงานเป็นสิ่งที่เข้าไม่ถึงประชาชนกว่าครึ่งประเทศ และหากต้องการจัดตั้ง หรือ เข้าร่วมสหภาพก็จะถูกแทรกแซงอย่างง่ายดาย จนการรับรู้ถึงการมีอยู่ของสหภาพแรงงานค่อย ๆ หายไปจากความคิดของผู้คน
.
101 PUB ขอชวนทุกท่านสำรวจกลไกทางสถาบันที่ทำให้สหภาพแรงงานไทยอ่อนแอที่สุดในโลก และขอชวนจินตนาการถึงความเป็นไปได้ที่ทั้งสังคมจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นหากมีสหภาพแรงงานที่เข้มแข็ง
.
อ่านเพิ่มเติม: 101pub.org/labor-union/
.
วิจัย: พิชชานันท์ ศรีสวัสดิ์
ภาพประกอบ: วนา ภูษิตาศัย และปทิตตา วาสนาส่งชูสกุล
:: ครัวเรือนไทย 86% ใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาด แต่กลุ่มยากจนมากเข้าถึงแค่ครึ่งเดียว ::
คนไทยใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดในชีวิตประจำวันเพิ่มขึ้น หนึ่งในภาพที่หลายคนคุ้นตาทั้งตามบ้านเรือนและร้านอาหาร คือการใช้แก๊สหุงต้มแทนการใช้เชื้อเพลิงดั้งเดิมอย่างถ่านและฟืนในการประกอบอาหาร
โดยภาพรวมในปี 2022 สัดส่วนครัวเรือนที่พึ่งพาเชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดเป็นหลัก อยู่ที่ร้อยละ 86.3 เพิ่มขึ้นจากปี 2019 ที่ร้อยละ 84.3
แต่เมื่อดูรายละเอียด ครัวเรือนแต่ละกลุ่มกลับเข้าถึงเชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดได้ไม่เท่ากัน แบ่งตามรายได้จะเห็นชัด ในปี 2022 กลุ่มครัวเรือน 'ร่ำรวยมาก' มีอัตราส่วนการใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดเป็นหลัก สูงถึงร้อยละ 100 กลุ่มฐานะปานกลางร้อยละ 92.6 ขณะที่กลุ่ม 'ยากจนมาก' ใช้ไม่ถึงครึ่ง หรือเพียงร้อยละ 49 ลดลงจากร้อยละ 51.2 ในปี 2019
การเปลี่ยนไปใช้เชื้อเพลิงสะอาดเป็นเรื่องที่มีต้นทุนซึ่งคนแต่ละกลุ่มแบกรับได้ไม่เท่ากัน จึงเป็นความท้าทายของรัฐว่าจะทำอย่างไร ไม่ใช่แค่ทำให้คนไทยใช้พลังงานสะอาดมากขึ้น แต่ทำให้ประชาชนทุกกลุ่มเข้าถึงได้เท่าเทียมกันมากขึ้นด้วย
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/clean-energy-gap/
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
1
71
:: คนไทย 95% อยู่ในพื้นที่ที่มีสัญญาณ 5G คว้าโอกาสจาก ‘เน็ตแรง’ อย่างไรให้คุณภาพชีวิตคนไทยดีขึ้น? ::
จะอยู่กลางกรุงหรืออยู่บนยอดดอย วันนี้หันไปทางไหนก็เห็นคนไทยใช้อินเทอร์เน็ต และจำนวนมากใช้ผ่านโทรศัพท์มือถือ ส่วนสำคัญมาจากการวางโครงสร้างพื้นฐานทางโทรคมนาคมที่ทำให้สัญญาณครอบคลุมพื้นที่ต่างๆ มากขึ้น โดยเฉพาะคลื่นสัญญาณ 5G ที่เรียกได้ว่าเร็วแรงแทบที่สุดในยุคนี้
สัญญาณ 5G ครอบคลุมประชากรร้อยละ 75.7 ในปี 2021 และเพิ่มเป็นร้อยละ 95 ในปี 2024 เข้าใกล้เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ข้อที่ 9 ด้านอุตสาหกรรม นวัตกรรม และโครงสร้างพื้นฐาน ที่ต้องไปถึง 100% ภายในปี 2030
แต่ความครอบคลุมของสัญญาณอินเทอร์เน็ตเป็นเรื่องหนึ่ง การใช้ประโยชน์จากอินเทอร์เน็ตก็เป็นอีกเรื่อง ไทยจะต่อยอดจากจุดแข็งนี้ให้เกิดผลดีต่อสังคมและเศรษฐกิจมากขึ้นอย่างไร
ไม่ว่าจะเป็นการทำให้ประชาชนเข้าถึงบริการของรัฐได้สะดวกขึ้นผ่านระบบที่เสถียร การยกระดับทักษะด้านเทคโนโลยีของคนไทย ตั้งแต่ทักษะพื้นฐานจนถึงทักษะระดับสูงที่จำเป็นต่อการทำงานในยุคดิจิทัล
ประเทศไทยต้องคิดใหม่ทำใหม่เพื่อให้ศักยภาพของคนไทยก้าวทันและก้าวหน้าทะลุเพดานไปพร้อมกับเทคโนโลยีที่เรารับมาใช้
เพื่อในวันหนึ่งเราจะไม่ได้แค่อวดชาวโลกว่าอินเทอร์เน็ตประเทศไทยแรงติดอันดับต้นๆ ของโลก แต่จะภูมิใจว่าการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงอย่างทั่วถึงเป็นบันไดขั้นสำคัญที่ทำให้คนไทยสร้างนวัตกรรมเปลี่ยนโลก และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นจริงในทุกพื้นที่
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/leveraging-5g-bet…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
1
68
ระบบสนับสนุนการเลี้ยงดูเด็กเล็ก แค่เพิ่ม #สิทธิลาคลอด ยังไม่จบ เพราะอะไร?
ปัญหาอยู่ที่เราจะทำอย่างไรกับ ‘ช่องว่าง’ ช่วงที่สิทธิลาคลอดของพ่อแม่หมดแล้ว แต่ศูนย์เด็กเล็กของรัฐยังไม่สามารถรับลูกไปดูแลได้
อย่างที่ทราบว่าสิทธิลาคลอดของไทยตอนนี้อยู่ที่ 120 วัน หรือประมาณ 4 เดือน แม้เพิ่มเป็น 180 วันเพื่อให้สอดรับกับช่วงเวลาที่เด็กควรได้รับนมแม่ตามที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ เด็กก็ยังอายุแค่ 6 เดือน
ในขณะที่ศูนย์เด็กเล็กของรัฐส่วนใหญ่รับเด็กตั้งแต่ 2-3 ขวบ นั่นหมายความว่ามีช่วงเวลาประมาณ 1-2 ปีเศษที่พ่อแม่ต้องกลับไปทำงาน แต่ไม่สามารถฝากลูกไว้ที่ศูนย์เด็กเล็กได้
ครอบครัวจึงต้องแก้ปัญหากันเอง เช่น ฝากญาติให้ช่วยเลี้ยง จ้างพี่เลี้ยง หรือส่งลูกเข้าเนอสเซอรีซึ่งมีค่าใช้จ่ายสูง บางครอบครัวแม่ต้องลาออกจากงานมาเลี้ยงลูก
ดังนั้นหากรัฐต้องการให้คนมีลูกมากขึ้น แค่พูดกระตุ้นยังไม่พอ รัฐจำเป็นต้องสร้างระบบนิเวศการเลี้ยงเด็กที่ช่วยให้พ่อแม่เลี้ยงดูได้อย่างมีคุณภาพและไม่สร้างความยากลำบากแก่พวกเขาเกินไป ไม่ว่าจะเป็น
- ปิดช่องว่างการเลี้ยงดูเด็ก ออกแบบสิทธิลาคลอด (เช่น ขยายเป็น 180 วัน) โดยคำนึงถึงเกณฑ์อายุขั้นต่ำของสถานรับเลี้ยงเด็ก และรัฐอาจพิจารณาปรับอายุขั้นต่ำในการรับเด็กเล็กให้ลดลงเป็น 2 ปีในทางปฏิบัติ
- ยกระดับคุณภาพศูนย์พัฒนาเด็กเล็กของรัฐ ปรับเวลาเปิด-ปิดให้สอดคล้องกับเวลาการทำงานของพ่อแม่
- ผลักดันให้บ้านรับเลี้ยงเด็ก (home-based child care) เข้าสู่ระบบมาตรฐานของรัฐที่ยืดหยุ่นและเหมาะสมกับบริบทไทย เพื่อเพิ่มทางเลือกการเลี้ยงดูเด็กอย่างปลอดภัยและราคาเอื้อมถึง
- ทำให้เงินอุดหนุนเด็กเล็ก 600 บาท/เดือน เป็นแบบถ้วนหน้า เพื่อลดภาระของครอบครัว
ดูบทความเพิ่มเติม การเติมเต็มช่องว่างการดูแลเด็กเล็ก
👉เงินอุดหนุนถ้วนหน้า: หยุดเด็กตกหล่นเพราะคัดกรอง สู่โอกาสฝ่าวิกฤตประชากรร่วมกัน
101pub.org/universal-child-s…
👉มาตรฐานบ้านรับเลี้ยงเด็กยืดหยุ่น: เพิ่มทางเลือก คงคุณภาพ ให้พ่อแม่ฝากลูกอย่างอุ่นใจ
101pub.org/home-based-childc…
👉บ้านรับเลี้ยงเด็กเล็ก: พื้นที่นอกสายตารัฐที่ประคองครอบครัวเปราะบางกลางเมืองใหญ่
kidforkids.org/home-based-ch…
39
:: ผู้หญิงไทยวัยทำงาน 82% อยู่ในตลาดแรงงาน แต่ยังทำงานบ้าน-งานดูแลมากกว่าผู้ชายเกิน 3 เท่า ::
ทุกวันนี้ผู้หญิงจำนวนมากทำงานนอกบ้านเช่นเดียวกับผู้ชาย แต่ผู้หญิงยังต้องรับภาระงานในบ้านและงานดูแลคนในบ้านที่ไม่มีค่าตอบแทน (Unpaid work) มากกว่าผู้ชาย
องค์การเพื่อสตรีแห่งสหประชาชาติ (UN Women) รายงานว่าในปี 2018 ผู้หญิงไทยอายุ 5 ปีขึ้นไปใช้เวลาร้อยละ 11 ของวันไปกับงานบ้านและการทำงานดูแลที่ไม่ได้รับค่าตอบแทน เมื่อเทียบกับผู้ชายที่ใช้เวลาเพียงร้อยละ 3.3 ต่างกันเกิน 3 เท่า
งานบ้านและงานดูแลเป็นงานหนัก ไม่ได้ทำให้เกิดความเหนื่อยล้าหรือความเครียดเท่านั้น แต่ยังซ้ำเติมปัญหาความเหลื่อมล้ำ ในครอบครัวที่ยากจนผู้หญิงมักเป็นคนที่ต้องออกจากงานมาดูแลคนในบ้าน ส่งผลให้ขาดโอกาสเติบโตในอาชีพ รายได้ที่ควรเก็บไว้ใช้ในช่วงบั้นปลายชีวิตก็น้อยลงตามไปด้วย
ถึงเวลาที่ประเทศไทยต้องทบทวนว่าระบบที่มีอยู่ตอบโจทย์ผู้ให้การดูแล (Caregiver) อย่างเพียงพอหรือยัง โดยเฉพาะในช่วงที่ประเทศกำลังก้าวสู่ ‘สังคมสูงวัยโดยสมบูรณ์’ และจะออกแบบระบบใหม่อย่างไรเพื่อให้งานดูแลเป็นการดูแลร่วมกันของคนในสังคม ไม่ใช่การผลักภาระให้เพศใดหรือใครเพียงลำพัง
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/thai-women-unpaid…
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
:: 5 ปี คิด for คิดส์ กับภารกิจออกแบบนโยบายเด็กและครอบครัวแห่งอนาคต ::
โลกยุคปัจจุบันเปลี่ยนเร็วและเปลี่ยนแรง โดยเฉพาะในเรื่องที่กระทบต่อชีวิตของเด็กและเยาวชนไทย
เช่น เมื่อ AI เข้ามาอยู่ในกระบวนการการเรียนรู้ของเด็ก เราจะใช้ให้เป็นประโยชน์และลดความเสี่ยงอย่างไร เมื่อรูปแบบครอบครัวไทยหลากหลายขึ้น รัฐและสังคมควรสร้างระบบดูแลแบบไหนเพื่อไม่ให้ใครตกหล่น เมื่อโลกรวนรุนแรงขึ้น เด็กและครอบครัวไทยจะตั้งรับและปรับตัวอย่างไร
ในโลกแบบนี้ การออกแบบนโยบายเพื่อรับมือต่อความท้าทายและสร้างโอกาสใหม่ๆ สู่อนาคตของคนรุ่นถัดไป ยิ่งต้องคิดใหม่ ทำใหม่
เป็นที่มาของปฏิบัติการ ‘คิด for คิดส์’ (Kid for Kids) หรือ ศูนย์ความรู้นโยบายเด็กและครอบครัว ที่เริ่มต้นเมื่อปี 2021 ทำงานอย่างใกล้ชิดกับสำนักสนับสนุนสุขภาวะเด็ก เยาวชนและครอบครัว (สำนัก 4) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ด้วยหลักคิดในการออกแบบนโยบายเรื่องเด็กว่า เด็กเป็นสาเหตุและเป็นผลลัพธ์ของระบบนิเวศที่เขาอาศัยอยู่ การจะเข้าใจเด็กหนึ่งคนจึงต้องมองให้เห็นสิ่งที่อยู่รอบตัวเขา
ตลอด 5 ปี คิด for คิดส์ ผลิตผลงานวิชาการเกี่ยวกับนโยบายสาธารณะด้านเด็ก เยาวชน ครอบครัว และการเรียนรู้ อย่างหลากหลายและอย่างต่อเนื่อง หลายผลงานนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย หลายผลงานถูกนำไปอ้างอิงเป็นแหล่งความรู้ของสังคม งานวิจัยและนักวิจัยเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ
ความมุ่งหมายคือชุดความรู้จากผลงานเหล่านี้จะเป็น ‘ฐาน’ สนับสนุนทางวิชาการที่องค์กรขับเคลื่อนต่างๆ สามารถนำไปใช้เพื่อสร้างสังคมไทยที่ดีกว่าเดิมสำหรับเด็กและเยาวชนไทย
เพราะโลกสร้างเด็ก และเด็กสร้างโลก หากเราออกแบบโลกรอบตัวเด็กให้ดี เด็กก็จะออกแบบประเทศไทยและโลกที่ดีขึ้นเช่นกัน
อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ 101pub.org/5-years-kid-for-k…
:: ปี 68 คนจนลดลงเหลือ 2.3 ล้านคน แต่ปัญหาเด็กยากจนยังสาหัส ::
.
แม้คนจนของประเทศไทยลดลงจาก 3.4 ล้านคนในปี 2024 เหลือ 2.3 ล้านคนในปี 2025 (พ.ศ. 2568) แต่ปัญหาหนึ่งที่ซ่อนอยู่คือเด็กยังยากจนมากกว่าคนกลุ่มอื่น
.
ในปี 2025 อัตราความยากจนของเด็กเล็ก (อายุ 0-5 ปี) อยู่ที่ 8.3% สูงกว่าค่าเฉลี่ยของทุกกลุ่มอายุเกือบ 3 เท่า
.
เป้าหมายที่ไทยต้องการขจัดความยากจนจะมีโอกาสบรรลุได้มากน้อยแค่ไหน หากผู้กุมอนาคตของประเทศอย่างเด็กและเยาวชนยังต้องเริ่มต้นชีวิตอย่างขาดแคลน ไม่สามารถเติบโตได้ตามศักยภาพ และเสี่ยงติดอยู่ในกับดักความยากจนที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น
.
การสร้างระบบคุ้มครองทางสังคมเป็นภารกิจสำคัญที่ประเทศไทยต้องเดินหน้าให้มีอย่างเพียงพอและทั่วถึงกว่าเก่า เพื่อรับประกันว่าเด็กทุกคน ไม่ว่าเกิดมาในครอบครัวยากดีมีจน จะมีคุณภาพชีวิตที่ดีขั้นพื้นฐานและได้แสวงหาความก้าวหน้าตามศักยภาพ โดยไม่รู้สึกว่าไกลเกินฝัน
.
#RewriteThailandsSustainableDevelopment #สภาพัฒน์ #101PUB #The101World #วันโอวัน
อ่านต่อได้ที่ 101pub.org/thailand-poverty-…
40















