Prof. Dr. | Marmara Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı @UniBogazici 2000, 2003 @marmara1883 2010 Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Bilim Kurulu Aslî Üyesi
İstanbul
Joined November 2020
- Tweets3.5K
- Following2K
- Followers6K
- Likes5.4K
Pinned Tweet
Ekonomik İşbirliği Teşkilâtı Kültür Enstitüsü’nün düzenlediği Kültür Buluşmaları-Türkiye programındaki “Ortak Hafızanın Korunmasında Kültür Varlıklarının Rolü: Türkiye’deki Yazma Eser Koleksiyonları” başlıklı sunumumu yazmaseverler için paylaşıyorum.
Ekonomik İşbirliği Teşkilâtı Kültür Enstitüsü (ECO-ECI) 1 Eylül’de Tahran’da Kültür Buluşmaları-Türkiye programı düzenliyor. “Ortak Hafızanın Korunmasında Kültür Varlıklarının Rolü: Türkiye’deki Yazma Eser Koleksiyonları” başlıklı konuşmayla katılacağım programda çok kıymetli varlıklarımız olan yazmalarımızın dünü, bugünü ve yarını hakkında birkaç kelâm edeceğim.
Yazmaları aynı veri tabanında bir araya toplamanın elzem olduğunu düşünüyor, bunu her ortamda ve her fırsatta dile getiriyorum. Bu meyanda Yatağan Medresesi yazmalarını şu anki yerlerinde tutarak dijital kayıtları YEK Yazma Eserler Veritabanı’na entegre etmek, hem çok yerinde bir tavır hem vaatkâr bir hareket; emeği geçen herkese teşekkür ederim.
Bu yaklaşımın kurum ayırmaksızın devletin envanterindeki bütün yazmalara bir an evvel uygulanmasını pek çok bakımdan gerekli buluyorum.
Bölümümüz önderliğinde ilk defa düzenlenmekte olan Marmara Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu, 27 Ekim 2026’da Göztepe Kampüsümüzde başlayacak.
Farklı üniversitelerde lisansüstü seviyede öğrenim görmekte olan öğrencilerin toplam 85 bildiriyle katılacağı sempozyumda öğrencilerim tebliğleriyle yer alacak, ben de oturum başkanı olarak görev ifa edeceğim.
📍Sempozyum programı için
tde-itbf.marmara.edu.tr/dosy…
Bibliyofil silsilesine Ahmed Lütfî Efendi’yi de eklemeliyim. Şu ana kadar gördüklerim, onun kütüphanesinin en azından bir kısmının dağıldığını anlatıyor. Kitap ehli vakanüvis ve şair Lütfî Efendi, henüz 23 yaşında iken tercüme ettiği Ta‘lîmü’l-Müte‘allim’in mukaddimesinde “kitap” için şu beyti yazmış:
Gûşe-i uzletde bir hemdemdir insâna kitâb
Bârsız bir encümendir ehl-i irfâna kitâb
Sahip olduğu kitaplarda bazen kullandığı mührünü de buraya iliştireyim.
Bugün zengin bir bibliyofile bakalım: Reisülküttâb Ebu Bekir eş-Şirvânî. Hem sayıca hem nitelik bakımından oldukça zengin bir kütüphaneye sahip olan Şirvânî hakkında Boris Liebrenz’in yıllardır sürdürdüğü çalışma semeresini verdi. Kitabı henüz okuyorum; ancak yazmaların hareketliliği hakkında tartışma konusu olma potansiyeli yüksek hükümler görüyorum.
Kitap açık erişimde 📖
brill.com/downloadpdf/displa…
Edib bir tarihçi olan Ahmed Lütfî Efendi’nin, Tanzimat Fermanı’nın hemen akabinde Sultan Abdülmecid’e sunmak üzere yazdığı Tefhîmü’l-Mu‘allim uzun süredir kayıptı. Bu eserin müellif nüshasının 1927’de yurt dışına götürüldüğünü 2022’de belirlemiştik. Bu yazmanın macerasını ve eserin muhtevasını Ümran Ay Hocamızla birlikte Ahmed Lütfî Efendi Sempozyumu’nda dikkate sunacağız. Alakadarları bekleriz.
📍Ahmed Lütfî Efendi Sempozyumu, 4 Kasım 2026, Atatürk Kültür Merkezi
Şirvânî’nin kütüphanesinin dağılan yazmalarını tespit etme gayretindeki iki çalışma yenice neşredilmişti. İkisinde de göremediğim bir yazma, Beyazıt’ta önüme çıktı. Şirvânî’nin klasik temellük (sahiplik) kaydının yanı sıra Artuklu veziri ve âlim Muhammed b. İsmail el-Âmidî’nin, Osmanlı âlimi Tâcîzade Sa’dî Çelebi’nin, Buka’îzade Ahmed b. Nâsireddin’in el yazısını içeren bu kıymetli yazma, Beyazıt YEK, B5758 raf numarasında.
Yazma, hicrî 524 tarihli.
Bugün zengin bir bibliyofile bakalım: Reisülküttâb Ebu Bekir eş-Şirvânî. Hem sayıca hem nitelik bakımından oldukça zengin bir kütüphaneye sahip olan Şirvânî hakkında Boris Liebrenz’in yıllardır sürdürdüğü çalışma semeresini verdi. Kitabı henüz okuyorum; ancak yazmaların hareketliliği hakkında tartışma konusu olma potansiyeli yüksek hükümler görüyorum.
Kitap açık erişimde 📖
brill.com/downloadpdf/displa…
Yazma Eser Bilgisi dersimizin müdavimleri ile bugün Beyazıt Yazma Eser Kütüphanesi’ni ziyaret ettik; güneş yılına göre en az 1038, ay yılına göre en az 1071 yaşında olan eski dostumuzun hatırını sorduk.
Öğrencilerimizin yetişmesi konusundaki süregelen desteklerinden ötürü kurum yöneticilerine yürekten teşekkür ediyorum.
Şuraya İstanbul’un keşfedilmeyi bekleyen hazinelerinden bir yürek yangını bırakayım:
Hicrî 4. asır gramer âlimi İbn Cinnî’nin Sırru Sınâ’ati’l-İ’râb adlı eseri. Bu nüshanın aslıyla mukabele edilerek hicrî 377, miladi 988’de İbn Cinnî’ye okunduğunu üzerindeki kayıttan anlıyorum. Eser neşredilirken bu nüsha görülmemiş sanırım.
📌 "Journal of Islamic Manuscripts (İslâm Yazmaları Dergisi)," Libya'daki İbâzî yazmaları özel sayısı yayında:
brill.com/view/journals/jim/…
JIM 17/4 is out! Ibadi Manuscripts in Libya: Ibāḍī Manuscript Samples Documented by Ennami; Libyan Heritage in the Sormani Library (Milan) and the Archive of the Lincei (Rome); the Libraries of Nafusa Project; the Library of al-Mzābī; an Omani in Nafusa.
academia.edu/179134475/JIM_1…
Şarkiyat araştırmalarının önemli ismi Prof. Ahmed Ateş, Türk Dili ve Edebiyatı mezunu bir Türkolog olmakla birlikte Arabist ve İranolog’dur.
Üç sene evvel Ateş Bey’in hatırasına görkemli bir program düzenlenmişti. O programda görev alan iki arkadaşımız şimdi vefatının 60. yılında tekrar bu büyük âlimi anmaya hazırlanıyor.
Papirüs, parşömen, kâğıt… Bu üç arkadaş birazdan Göztepe’de derse girecek. Kâğıdın kendisiyle rekabet edilemez üstünlüğünü vurgulayarak bu üç arkadaşın İslâm yazmalarında önde gelen yazı yüzeyi malzemesi olarak hizmet gördüğünü kaydedeyim.
Bibliyofil, hattat, hafızıkütüb Hasan Tahsin’in şahsi kütüphanesinden iz taşıyan kitaplara bir yazma daha ekleyelim: Erünsal Hoca’nın Yazma Eserler Kurumu’na yenice bağışladığı Şeyh Gâlib Divanı. Basın bildirisinde divanın müellif hattı olduğu belirtiliyor.
Bugün mahir bir bibliyofile bakalım. Beyazıt Kütüphanesi müdürü ve İsmail Saib Efendi’nin selefi Hattat Hasan Tahsin Efendi. Seçkin koleksiyonu iki yangın geçirmiş, bazı kitaplar yanmıştır. Bu basma kitap, mühre göre o kütüphaneden.
2019’da Berlin Devlet Kütüphanesi’nde Hasan Tahsin koleksiyonundan çıkma iki nadide yazmanın katalog kartını hazırlamış, bunları daha sonra neşretmiştim.
Güler Doğan Averbek retweeted
Her kullandığımda beni daha çok rahatsız eden bu hususu gündeme getirdiği için Kıymetli Hocama teşekkür ediyor ve yazının altına imzamı atıyorum.
Dikkatimi çeken bir hususu gündeme getireceğim. İslâm yazmaları veri tabanlarının sayısı gittikçe artıyor. Batı’da bu platformlara isim verilirken ya Doğu’dan kelime alınıyor (Fihrist, Khizana gibi) ya Batı ile Doğu’yu buluşturan kelime seçiliyor (Qalamos gibi). Bu kelime internet adresinde de yer buluyor. Erişilebilir en zengin veri tabanına sahip ülkemde “Yazma Eserler Veritabanı” ismi tercih edilirken internet adres satırında “portal” kelimesi kullanılıyor. Dolayısıyla dünyada bizim veri tabanımız “Portal” adıyla biliniyor. Portal ise ne muhtevaya dair fikir veriyor ne de bize ait… Keşke dünyaya açılan bu penceremize bize ait olan ve muhtevayı yansıtma iddiasına sahip bir ad verilse...
Çok güzel Evrim Hocam. Devr-i Hamidî fihristlerinin benzerleri 20. asrın ilk çeyreğinde özel kütüphaneler için de sipariş ediliyor. Bugün tekrar “defter”e dönmek, yazma kataloglama hikâyemize de atıfta bulunan vefalı bir tavır olurdu. “Bakalım âyîne-i devrân ne sûret gösterir”
Dikkatimi çeken bir hususu gündeme getireceğim. İslâm yazmaları veri tabanlarının sayısı gittikçe artıyor. Batı’da bu platformlara isim verilirken ya Doğu’dan kelime alınıyor (Fihrist, Khizana gibi) ya Batı ile Doğu’yu buluşturan kelime seçiliyor (Qalamos gibi). Bu kelime internet adresinde de yer buluyor. Erişilebilir en zengin veri tabanına sahip ülkemde “Yazma Eserler Veritabanı” ismi tercih edilirken internet adres satırında “portal” kelimesi kullanılıyor. Dolayısıyla dünyada bizim veri tabanımız “Portal” adıyla biliniyor. Portal ise ne muhtevaya dair fikir veriyor ne de bize ait… Keşke dünyaya açılan bu penceremize bize ait olan ve muhtevayı yansıtma iddiasına sahip bir ad verilse...
Bugün zengin bir bibliyofile bakalım: Reisülküttâb Ebu Bekir eş-Şirvânî. Hem sayıca hem nitelik bakımından oldukça zengin bir kütüphaneye sahip olan Şirvânî hakkında Boris Liebrenz’in yıllardır sürdürdüğü çalışma semeresini verdi. Kitabı henüz okuyorum; ancak yazmaların hareketliliği hakkında tartışma konusu olma potansiyeli yüksek hükümler görüyorum.
Kitap açık erişimde 📖
brill.com/downloadpdf/displa…
Bugün kitap toplayan ama elden çıkarabilen bir bibliyofile bakalım: Bursalı Mehmed Tahir Efendi. Kitaplığından çıkma bir basma geçenlerde Phebus’ta arz-ı endam etti. Umarım satın alan kişi durumun farkındadır.
Bugün mahir bir bibliyofile bakalım. Beyazıt Kütüphanesi müdürü ve İsmail Saib Efendi’nin selefi Hattat Hasan Tahsin Efendi. Seçkin koleksiyonu iki yangın geçirmiş, bazı kitaplar yanmıştır. Bu basma kitap, mühre göre o kütüphaneden.
2019’da Berlin Devlet Kütüphanesi’nde Hasan Tahsin koleksiyonundan çıkma iki nadide yazmanın katalog kartını hazırlamış, bunları daha sonra neşretmiştim.
Bursalı Mehmed Tahir kitaplığından çıkan Müyessiretü’l-Ulûm yazmasının hikâyesini daha önce paylaşmıştım. Yazma bugün Berlin Devlet Kütüphanesi’nde.
Tahir Efendi kitaplığından çıkma bir başka önemli yazma, Yûnus Emre Divanı’nın bilinen en hacimli iki nüshasından biri. Tahir Efendi, yine mührünü bastığı bu yazmayı zamanında Üsküdar Rifâî Dergâhı şeyhine hediye etmiş. Yazma bugün Millî Kütüphane’de.
Muhterem hocamız Prof. Üzeyir Aslan ve kıymetli dostum Prof. Arzu Atik’in jüriliğini üstlendiği teziyle değerli öğrencim Afife’yi yüksek lisans yuvasından uçurduk, bahtı açık olsun.
Osman Reşer’in Viyana’ya sattığı yazmalardan birine dayanan bu tezle meçhul bir şairin divanı daha edebiyat tarihindeki yerini almış oldu.
