Eastern History | Reza Gholami

با این حال، اما همچنان نزد او ماندند. این گزارش، یکی از گزارش‌های ارزشمند و کمتر دیده شده از عصر نَبَوی است. گزارشی درباره‌ی جمعی از وفاداران و نزدیکان به پیامبر مسلمانان که از ادیان دیگر بریدند. گزارشی که شاید در جای دیگری نتوان آن را یافت و همین هم بر اهمّیت آن می‌افزاید. [۳/۴]

گزنفون، سومین ویژگی اخلاقی برجسته‌ی او را هم، "اعتدال و رفتار ملایم" با دیگران شمرده است. گزنفون، ویژگی‌های اخلاقی دیگری را هم ذکر کرده است. با کنار هم گذاشتن چنین ویژگی‌هایی، بنظر، این گفتار مورخان یونانی، گفتاری بیهوده نبود که پارسیان، کوروش را پدر خوب و مهربان می‌نامیدند.[۳/۴]

زیرا باین اندازه هم راضی نشد که اعراب را بر ایرانیان برتری دهد بلکه ایرانیان را ارذل امم و پست‌ترین مخلوق دانسته" است. با چنین رویکردی، بنظر، شعوبیه را تنها جریانی یکسویه و مخلوق ایرانیان نباید دید. بنظر، شعوبیه را در عرب هم باید جستجو کرد. [۳/۴]

حالا کار بغداد به یک مو بند بود و آمدن آل بویه از شمال ایران و فتح بغداد و خلع خلیفه نشان داد که بغداد، پیشتر سقوط کرده بود. مورخان مسلمان، از خلفا با عنوان سلطان نیز یاد می‌کردند. اما آمدن آل بویه نشان داد که عصر سلطنت خلفا پایان یافته و حالا عصر سلطنت سلاطین آغاز شده بود. [۵/۶]

منبع: ۱- سبئوس، تاریخ سِبِئوس، برپایهٔ ترجمهٔ آر. دبلیو. تامسون و مقابله با نسخهٔ رابرت پتروسیان، ترجمهٔ محمود فاضلی بیرجندی (تهران: ققنوس، ۱۳۹۹ چ۲)، ص۲۱۶. ۲- فَرنبَغ دادَگی، بُندَهش، گزارنده مهرداد بهار (تهران: توس، ۱۴۰۰ چ۷)، ص۳۱، ۱۴۱ و ۱۵۶. ۳- گاهنامه تِئوفانِس [۶/۷]