rip my ribcage

10 พฤศจิกายน 2569 สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงนายอนุทิน ชาญวีรกุล นายกรัฐมนตรี เรียกร้องให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนสารโลหะหนักข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี ซึ่งส่งผลกระทบต่อแหล่งน้ำอุปโภคบริโภค พื้นที่เกษตรกรรม ความปลอดภัยทางอาหาร และสุขภาพประชาชนในหลายจังหวัด พร้อมเสนอ 13 มาตรการแก้ไขปัญหา ทั้งการจัดหาแหล่งน้ำสะอาด การตรวจสอบสารโลหะหนักในห่วงโซ่อาหาร การเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ และการใช้มาตรการทางการค้ากับเมียนมาเพื่อผลักดันความร่วมมือในการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดน ​ จดหมายเปิดผนึกฉบับดังกล่าวมีขึ้นหลังการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาแม่สาย จังหวัดเชียงราย ต้องหยุดผลิตน้ำประปาชั่วคราวเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 เนื่องจากแม่น้ำสายมีค่าความขุ่นสูงเกินกว่าระบบผลิตน้ำประปาจะรองรับได้ ซึ่งเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำหลายครั้งตลอดปีที่ผ่านมา แม้นายกรัฐมนตรีจะรับทราบและสั่งการให้แก้ไขปัญหาแล้ว แต่สืบสกุลเห็นว่าสถานการณ์ดังกล่าวเป็นเพียงส่วนหนึ่งของวิกฤตมลพิษข้ามพรมแดนที่มีความรุนแรงและซับซ้อนมากขึ้น ​ 🔴 แม่น้ำสาย–รวก แหล่งน้ำสำคัญของเกษตรกรกว่า 60,500 ไร่ และผู้ใช้น้ำประปากว่า 23,000 ครัวเรือน ​ สืบสกุลระบุว่า แม่น้ำสายและแม่น้ำรวกมีต้นกำเนิดในรัฐฉาน ประเทศเมียนมา โดยแม่น้ำสายไหลเข้าสู่ประเทศไทยบริเวณชุมชนหัวฝายและสายลมจอย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ก่อนทำหน้าที่เป็นเส้นเขตแดนระหว่างไทยกับเมียนมา ขณะที่แม่น้ำรวกไหลผ่านเมืองท่าขี้เหล็กและบรรจบกับแม่น้ำสายบริเวณสบสาย ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำโขงที่บ้านสบรวก อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ​ แม่น้ำทั้งสองสายมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและชีวิตประจำวันของประชาชน โดยกรมชลประทานผันน้ำเพื่อใช้ในการปลูกข้าวนาปีและนาปรัง ครอบคลุมพื้นที่เกษตรกรรม 60,500 ไร่ ใน 39 หมู่บ้าน 5 ตำบล ได้แก่ แม่สาย ศรีเมืองชุม โป่งผา เวียงพางคำ และเกาะช้าง นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งน้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปาของ กปภ. สาขาแม่สาย ซึ่งมีผู้ใช้น้ำ 23,455 ครัวเรือน ในพื้นที่ 6 ตำบล ​ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลการตรวจคุณภาพน้ำของกรมควบคุมมลพิษที่สืบสกุลอ้างถึง พบว่าแม่น้ำสายมีสารหนูเกินค่ามาตรฐานทุกครั้งและทุกจุดตรวจ นับตั้งแต่เริ่มตรวจติดตามเป็นประจำในเดือนพฤษภาคม 2568 รวมถึงพบสารตะกั่วเกินค่ามาตรฐานในหลายครั้ง ส่วนแม่น้ำรวกพบสารหนูเกินค่ามาตรฐาน 9 ครั้ง จากการตรวจทั้งหมด 19 ครั้ง ขณะที่การตรวจตะกอนดินในแม่น้ำทั้งสองสายพบสารหนูเกินเกณฑ์ความปลอดภัยต่อสัตว์น้ำในแทบทุกครั้ง ​ สถานการณ์ดังกล่าวทำให้จังหวัดเชียงรายออกประกาศเมื่อวันที่ 25 กันยายน 2569 แจ้งเตือนประชาชนใน 5 ตำบล ได้แก่ เวียงพางคำ แม่สาย เกาะช้าง ศรีเมืองชุม และโป่งผา ให้งดนำน้ำจากแม่น้ำสายมาใช้อุปโภคบริโภคโดยตรง ทั้งการปรุงอาหาร หุงข้าว ล้างผักผลไม้ ผลิตน้ำดื่มและน้ำแข็ง รวมถึงงดลงเล่นน้ำ หลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำมาบริโภค และเพิ่มความเข้มงวดในกระบวนการผลิตน้ำประปา ​ ปัญหาคุณภาพน้ำยังส่งผลกระทบต่อการผลิตน้ำประปาอย่างต่อเนื่อง โดยเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2569 กปภ. สาขาแม่สายเคยประกาศหยุดผลิตน้ำประปาชั่วคราว หลังตรวจพบค่าความขุ่นในแม่น้ำสายสูงถึง 14,000 NTU ส่งผลกระทบต่อประชาชน 14 หมู่บ้าน ในพื้นที่ตำบลแม่สายและเวียงพางคำ ก่อนเกิดเหตุหยุดผลิตน้ำประปาซ้ำอีกครั้งในเดือนพฤศจิกายน ​ 🔴 พบสารหนูในข้าวเกินมาตรฐาน 16 จาก 20 จุดตรวจ ขณะที่ประชาชน 31 รายมีสารหนูอนินทรีย์เกินค่าอ้างอิง ​ อีกประเด็นที่จดหมายเปิดผนึกให้ความสำคัญคือความเสี่ยงของสารโลหะหนักที่อาจเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร โดยอ้างข้อมูลการตรวจของกรมชลประทานในพื้นที่นาข้าวช่วงเดือนพฤษภาคม 2569 ซึ่งพบสารหนูในดินแปลงเกษตรเกินค่ามาตรฐาน 11 จาก 20 จุดตรวจ ขณะที่ผลตรวจเมล็ดข้าวนาปรังพบสารหนูเกินมาตรฐานการบริโภค 16 จาก 20 จุด และพบสารตะกั่วเกินมาตรฐานการบริโภค 1 จาก 20 จุด ​ สืบสกุลตั้งข้อสังเกตว่า ภาครัฐยังไม่มีระบบตรวจสอบสารโลหะหนักในผลผลิตข้าวก่อนเก็บเกี่ยวอย่างครอบคลุม รวมถึงผลผลิตทางการเกษตรชนิดอื่น จึงมีความเสี่ยงที่ข้าวหรือผลผลิตจากพื้นที่ปนเปื้อนอาจเข้าสู่ตลาดและถึงมือผู้บริโภค โดยไม่มีการตรวจสอบความปลอดภัยอย่างเพียงพอ ​ ขณะเดียวกัน ผลการตรวจสุขภาพประชาชนในพื้นที่เสี่ยงของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข พบว่าในปี 2568 มีผู้เข้ารับการตรวจปัสสาวะ 322 ราย พบผู้มีระดับสารหนูรวมเกินค่าอ้างอิง 7 ราย และสารหนูอนินทรีย์เกินค่าอ้างอิง 1 ราย ​ ส่วนปี 2569 มีผู้เข้ารับการตรวจ 549 ราย พบผู้มีสารหนูอนินทรีย์เกินค่าอ้างอิง 31 ราย ในจำนวนนี้ 24 รายอาศัยอยู่ในพื้นที่แม่น้ำปนเปื้อน และอีก 7 รายอยู่ในพื้นที่อื่น อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวยังไม่สามารถยืนยันได้โดยตรงว่าแหล่งรับสัมผัสสารหนูของแต่ละรายมาจากแม่น้ำที่ปนเปื้อนหรือจากปัจจัยอื่น ​ 🔴 กังวลแผนใช้น้ำโขงทดแทนน้ำสาย อาจไม่ตอบโจทย์ความปลอดภัยระยะยาว ​ สำหรับการแก้ไขปัญหาน้ำประปา สืบสกุลแสดงความกังวลต่อแนวทางของ กปภ. ที่อยู่ระหว่างดำเนินการวางระบบท่อส่งน้ำจากแม่น้ำโขงในพื้นที่อำเภอเชียงแสน เพื่อใช้เป็นแหล่งน้ำดิบทดแทนแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก ​ เขาเห็นว่าแนวทางดังกล่าวอาจเป็นการย้ายความเสี่ยงจากแหล่งน้ำหนึ่งไปสู่อีกแหล่งน้ำหนึ่ง เนื่องจากแม่น้ำโขงเองก็มีรายงานการตรวจพบสารหนูปนเปื้อนทั้งในน้ำและตะกอนดิน อีกทั้งแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกยังไหลลงสู่แม่น้ำโขงโดยตรง จึงจำเป็นต้องประเมินคุณภาพน้ำและความปลอดภัยของแหล่งน้ำดิบใหม่อย่างรอบด้าน ​ ส่วนแนวคิดการใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำแม่คำ อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย เพื่อผลิตน้ำประปาทดแทน แม้จะเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง แต่ยังมีข้อจำกัดด้านระยะเวลาดำเนินการ เนื่องจากโครงการยังไม่ผ่านกระบวนการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ทำให้ยังไม่มีความชัดเจนว่าจะสามารถจัดหาแหล่งน้ำดิบใหม่ที่ปลอดภัยได้เมื่อใด ​ 🔴 ชี้เหมืองแร่ต้นน้ำในเมียนมาเป็นปัจจัยที่ต้องตรวจสอบ พร้อมตั้งคำถามถึงบทบาทไทยในห่วงโซ่แร่ ​ จดหมายเปิดผนึกยังระบุถึงกิจกรรมเหมืองแร่ในประเทศเมียนมาที่อาจเกี่ยวข้องกับปัญหาความขุ่นและการปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำข้ามพรมแดน โดยรวบรวมรายชื่อผู้ประกอบการเหมืองทองคำ 12 ราย เหมืองแมงกานีส 6 ราย และเหมืองตะกั่ว 2 ราย รวมเป็น 20 รายการ ซึ่งมีบางบริษัทปรากฏชื่อในกิจการมากกว่าหนึ่งประเภท ​ สืบสกุลเห็นว่ากิจกรรมเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำอาจเป็นสาเหตุสำคัญของการปนเปื้อน จึงจำเป็นต้องมีการตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษอย่างจริงจัง ทั้งนี้ รายชื่อผู้ประกอบการที่ปรากฏในจดหมายยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าทุกรายเป็นผู้ก่อให้เกิดการปนเปื้อนในแม่น้ำ ​ นอกจากนี้ จดหมายยังตั้งข้อสังเกตถึงบทบาทของประเทศไทยในห่วงโซ่อุปทานแร่จากเมียนมา โดยระบุว่าไทยมีการนำเข้าแร่ดีบุก พลวง ตะกั่ว และแมงกานีส ผ่านด่านศุลกากรแม่สายและเชียงแสน รวมถึงเป็นเส้นทางขนส่งแร่ผ่านแดนไปยังประเทศจีน ทั้งทางท่าเรือเชียงแสนและท่าเรือแหลมฉบัง ​ อย่างไรก็ตาม สืบสกุลระบุว่าปัจจุบันยังไม่มีระบบตรวจสอบย้อนกลับแหล่งกำเนิดแร่ที่เพียงพอจะยืนยันได้ว่าแร่ที่นำเข้าหรือขนส่งผ่านประเทศไทยมาจากเหมืองที่สร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดนหรือไม่ จึงเสนอให้รัฐบาลพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับห่วงโซ่อุปทาน เพื่อกำกับความรับผิดชอบของภาคธุรกิจตามหลักสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) ​ 🔴 วิกฤตขยายวง 8 จังหวัด เรียกร้องยกระดับเป็นปัญหาความมั่นคงด้านแหล่งน้ำ ​ สืบสกุลระบุว่า ปัญหาการปนเปื้อนโลหะหนักข้ามพรมแดนไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก แต่ยังครอบคลุมแม่น้ำกก แม่น้ำโขง แม่น้ำสาละวิน และแม่น้ำกระบุรี ส่งผลให้พื้นที่ที่ต้องเฝ้าระวังกระจายอยู่ใน 8 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน เลย หนองคาย บึงกาฬ นครพนม และระนอง ​ เขามองว่าสถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนความเสี่ยงต่อความมั่นคงด้านแหล่งน้ำของประเทศ ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการตรวจวัดคุณภาพน้ำเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ การจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษ การฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน และมาตรการคุ้มครองประชาชนในระยะยาว ​ จดหมายยังอ้างถึงการแถลงนโยบายของรัฐบาลเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2569 ซึ่งให้ความสำคัญกับภัยคุกคามด้านความมั่นคงชายแดนและสิ่งแวดล้อม รวมถึงการลักลอบทำเหมืองและความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยสืบสกุลเห็นว่ารัฐบาลควรนำแนวนโยบายดังกล่าวมาดำเนินการอย่างเป็นรูปธรรมเพื่อรับมือปัญหามลพิษข้ามพรมแดน ​ 🔴 เปิด 13 ข้อเสนอถึงนายกรัฐมนตรี จี้แก้ปัญหาทั้งน้ำสะอาด เกษตร สุขภาพ และห่วงโซ่แร่ ​ สืบสกุลเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาต่อนายกรัฐมนตรีรวม 13 ข้อ ประกอบด้วย ​ 1. นายกรัฐมนตรีลงพื้นที่รับฟังปัญหา พร้อมคณะรัฐมนตรีและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อรับฟังความเดือดร้อนจากประชาชนในลุ่มน้ำกก สาย รวก และโขงโดยตรง ​ 2. เชิญรัฐมนตรีต่างประเทศและผู้แทนด้านทรัพยากรธรรมชาติของเมียนมาลงพื้นที่ เพื่อรับทราบผลกระทบที่เกิดขึ้นกับประชาชนสองฝั่งพรมแดน และส่งเสริมความร่วมมือในการแก้ไขปัญหา ​ 3. จัดประชุมคณะทำงานตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมไทย–เมียนมาครั้งแรกที่อำเภอแม่สาย ตามกรอบข้อตกลง (TOR) ที่ทั้งสองประเทศเคยลงนามร่วมกัน เพื่อให้เกิดการตรวจสอบคุณภาพน้ำและประสานการแก้ไขปัญหาในพื้นที่จริง ​ 4. จัดทำแผนที่ความเสี่ยงพื้นที่เกษตรกรรม ครอบคลุมทั้งพื้นที่ในและนอกเขตชลประทานที่ใช้น้ำจากแม่น้ำปนเปื้อน เพื่อติดตามและประเมินผลกระทบของสารโลหะหนักในดินและผลผลิตทางการเกษตร ​ 5. จัดหาแหล่งน้ำสำรองผลิตน้ำประปา สำหรับพื้นที่แม่สาย เชียงแสน และเชียงของ เพื่อทดแทนการใช้น้ำดิบจากแม่น้ำที่มีปัญหาการปนเปื้อน ​ 6. จัดหาแหล่งน้ำบาดาลสำหรับพื้นที่นาปรัง 100,000 ไร่ ในลุ่มน้ำกก สาย และรวก เพื่อรองรับการเพาะปลูกในเดือนธันวาคม และลดความเสี่ยงจากการใช้น้ำปนเปื้อนในการผลิตข้าว ​ 7. จัดทำมาตรการเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะผู้ประกอบการร้านอาหารริมแม่น้ำกกที่ต้องยุติกิจการ รวมถึงเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากการปนเปื้อนโลหะหนักในพื้นที่เพาะปลูก ​ 8. จัดทำแผนฟื้นฟูพื้นที่เกษตรกรรมปนเปื้อน เพื่อรักษาความสามารถในการผลิตอาหารและสร้างความมั่นคงทางอาหารในระยะยาว ​ 9. จัดตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัดเชียงราย สำหรับตรวจสอบดิน ผลผลิตทางการเกษตร และสัตว์น้ำ เพื่อลดระยะเวลาการตรวจวิเคราะห์และเพิ่มประสิทธิภาพการเฝ้าระวังความปลอดภัยทางอาหาร ​ 10. ระงับการนำเข้าแร่สำคัญจากเมียนมาเป็นการชั่วคราว ได้แก่ ดีบุก พลวง ทังสเตน ทองแดง แมงกานีส และตะกั่ว เพื่อใช้เป็นมาตรการผลักดันให้เกิดความร่วมมือในการแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนอย่างจริงจัง ​ 11. ยุติการส่งออกเครื่องจักรและสารเคมีสำหรับทำเหมืองไปยังเมียนมา เพื่อส่งสัญญาณถึงความจำเป็นในการควบคุมกิจกรรมเหมืองแร่ที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบข้ามพรมแดน ​ 12. สร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับห่วงโซ่อุปทานแร่สำคัญ เพื่อกำกับให้ภาคธุรกิจที่ดำเนินกิจการในประเทศไทยมีความรับผิดชอบด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลตลอดห่วงโซ่อุปทาน ​ 13. จัดตั้งคณะทำงานระดับชาติร่วมระหว่างภาครัฐ วิชาการ และประชาสังคม เพื่อเป็นกลไกกลางในการกำหนดนโยบาย ประสานการทำงาน และแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดนอย่างเป็นระบบ ​ ทั้งนี้ สืบสกุลระบุว่า แม้จังหวัดเชียงรายจะมีคณะกรรมการร่วมระหว่างหน่วยงานรัฐ นักวิชาการ และภาคประชาชน เพื่อติดตามสถานการณ์การปนเปื้อนในแม่น้ำ สัตว์น้ำ ผลผลิตทางการเกษตร น้ำประปา และสุขภาพประชาชนเป็นประจำทุกเดือนอยู่แล้ว แต่หน่วยงานระดับปฏิบัติการยังต้องการงบประมาณสนับสนุนเพื่อให้สามารถดำเนินการตรวจสอบและเฝ้าระวังได้อย่างต่อเนื่อง ​ จดหมายเปิดผนึกฉบับนี้จึงเรียกร้องให้รัฐบาลยกระดับการแก้ไขปัญหาจากมาตรการเฉพาะหน้าไปสู่การจัดการมลพิษข้ามพรมแดนในระดับนโยบาย โดยให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของแหล่งน้ำ ความมั่นคงทางอาหาร สุขภาพประชาชน และความรับผิดชอบของผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุปทานแร่ พร้อมผลักดันความร่วมมือระหว่างไทยกับเมียนมา เพื่อจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษและลดผลกระทบต่อประชาชนในระยะยาว ​ อ่านทั้งหมดในรูปแบบเว็บไซต์ที่ lannernews.com/10112569-02/ ​ #แม่น้ำปนเปื้อน #มลพิษข้ามพรมแดน #Lanner #สื่อออนไลน์ภาคเหนือเพื่อคุณภาพชีวิตของทุกคน