برای تحمل تلخی‌های جهان پناه آورده‌ام به نوشتن، نواختن و گل کاشتن. بخشی از آن را اینجا ثبت می‌کنم.
Kiel, Schleswig-Holstein
Joined January 2023
- Tweets11.1K
- Following374
- Followers2.2K
- Likes22.4K
Pinned Tweet
در حال حاضر در حال تالیف کتابی هستم با تمرکز روی موضوع کلی «اسلام و غرب». در یکی از فصل‌های این کتاب تمرکز می‌کنم روی جهان‌بینی چپ پروگرسیو و این سوال که چرا موضوع اسلام برای چپ پروگرسیو نقطه‌ی کور است. از آنجایی که معتقدم پدیده‌های اجتماعی عمق تاریخی دارند و باید در مقطعی از تاریخ به دنبال بذر این پدیده‌ها گشت. همین است که برای توضیح اندیشه چپ امروز به دنبال تباریابی تاریخی‌اش رفتم. نگاهی که برای خودم در حال حاضر قانع‌کننده است این است که برای فهم چپ امروز باید اول دنیای فکری بعد از جنگ جهانی را بفهمیم.
اگر می‌خواهید از شما دعوت می‌کنم در این اسپیس شرکت کنید. یک ساعت اول بصورت فشرده تزهایم را برایتان بازگو می‌کنم و بعد از آن به بحث و گفتگو می‌پردازیم.
teapawt.org/i/spaces/1qVjoOZ…
چند روز پیش نوشتم که در کلاس‌هایم گفته‌ام نه پلیس محجبه را می‌پذیرم، نه قاضی محجبه را، نه معلم محجبه در مدرسه‌ی دولتی را و نه پخش پنج‌باره‌ی اذان را. زمینه‌ی آن بحث این بود که دانشجویانم با وضع موجود موافق نبودند و من در برابرشان عمدتاً از مواضع دولت و نظم حقوقی موجود دفاع می‌کردم. برخی گفتند دروغ می‌گویم و اگر چنین چیزی در دانشگاه بگویم، به جرم اسلام‌ستیزی مجازات می‌شوم. اما کسی که از موضع دولت و رأی دادگاه قانون اساسی دفاع می‌کند، به چه جرمی باید مجازات شود؟ بگذارید کمی درباره‌ی جایگاه حقوقی دین در آلمان توضیح بدهم.
قانون اساسی آلمان (ماده‌ی ۴) دو چیز را همزمان تضمین می‌کند: آزادی مثبت دین، یعنی حق باور داشتن و عمل کردن به دین، و آزادی منفی دین، یعنی حق بی‌دینی و مجبور نشدن به مشارکت در دین. در کنار این، دولت موظف به بی‌طرفی دینی و جهان‌بینی است. دولت تنها از طریق کارگزارانش عمل می‌کند. پس پرسش این است که بی‌طرفی دولت تا کجا به ظاهر کارکنانش هم تسری پیدا می‌کند.
در مورد دستگاه قضا پاسخ روشن است. دادگاه قانون اساسی فدرال در سال ۲۰۲۰ ممنوعیت حجاب برای کارآموزان حقوقی در ایالت هسن را مطابق قانون اساسی دانست. استدلالش این بود که بی‌طرفی دولت چیزی جز بی‌طرفی کارگزاران آن نیست و کارکرد دستگاه قضا به اعتماد عمومی به همین بی‌طرفی وابسته است. چند ایالت چنین ممنوعیتی برای قاضیان و دادستان‌ها دارند و ایالت‌های دیگری در حال تصویب آن‌اند. موضع من در این مورد دقیقاً همان چیزی است که عالی‌ترین دادگاه آلمان مجاز دانسته.
در مورد پلیس، قانون بی‌طرفی برلین حمل نمادهای دینی را برای پلیس و دستگاه قضا ممنوع کرده و احزاب CDU و SPD و اتحادیه‌ی پلیس از آن دفاع می‌کنند. البته این موضوع از نظر حقوقی محل مناقشه است. دادگاه کار فدرال در ژانویه‌ی ۲۰۲۶ رد کردن یک متقاضی محجبه برای کار در بازرسی امنیتی فرودگاه را تبعیض دانست. یعنی این بحثی زنده درون نظم دموکراتیک است، نه موضعی بیرون از آن.
در مورد معلمان، ماجرا با فرشته لودین آغاز شد. ایالت بادن-وورتمبرگ در ۱۹۹۸ او را به دلیل حجاب در آموزش‌وپرورش دولتی استخدام نکرد. دادگاه قانون اساسی در ۲۰۰۳ گفت ممنوعیت حجاب ممکن است، به شرط آنکه پایه‌ی قانونی داشته باشد، و بیشتر ایالت‌ها چنین قانونی تصویب کردند. اما همین دادگاه در ۲۰۱۵ رویه‌ی خود را تغییر داد: ممنوعیت کلی مغایر قانون اساسی است و فقط در صورت خطر مشخص برای آرامش مدرسه یا بی‌طرفی دولت مجاز است. از نظر حقوقی موضوع فعلاً حل شده، اما از نظر اجتماعی بحث بر سر آن هنوز ادامه دارد و من در این بحث در کنار یکی از دو موضع مشروع ایستاده‌ام.
حتی در بخش خصوصی هم دیوان دادگستری اتحادیه‌ی اروپا در ۲۰۲۱ حکمی داد. پرونده‌ها مربوط به یک مربی مهدکودک در هامبورگ و یک فروشنده‌ی فروشگاه زنجیره‌ای مولر بود. حکم این بود که کارفرما می‌تواند برای نشان دادن بی‌طرفی به مشتریان، حمل هرگونه نماد دینی، سیاسی یا جهان‌بینی را ممنوع کند، به شرط آنکه این قاعده برای همه یکسان اجرا شود – از حجاب تا گردنبند صلیب. نکته‌ی کلیدی همین است: بی‌طرفی در برابر همه‌ی ادیان، نه دشمنی با یک دین.
اما درباره‌ی اذان، اینجا مدعی نیستم که وضع حقوقی موجود را بازتاب می‌دهم. دادگاه عالی اداری نوردراین-وستفالن در ۲۰۲۰ حکم داد که آزادی منفی دین حق مصون ماندن از ابراز دینی دیگران را نمی‌دهد. من با این تفسیر مخالفم و این مخالفت را آشکارا یک موضع سیاسی می‌دانم. ناقوسِ ساعت زمان را اعلام می‌کند، اما اذان متن یک اعتراف دینی را در گوش همه فریاد می‌زند. همین تمایز را برخی پژوهشگران آزادی دین هم مطرح کرده‌اند. دادگاه بدوی گلزن‌کیرشن هم در ۲۰۱۸ مجوز اذان با بلندگو را لغو کرده بود. خود دادگاه قانون اساسی در ۱۹۹۵، در حکم صلیب در کلاس درس، پذیرفت که آزادی منفی دین شامل این هم می‌شود که دولت کسی را به‌اجبار در معرض نماد دینی قرار ندهد. من همین معیار را برای ناقوس آیینی کلیسا هم به کار می‌برم.
خلاصه اینکه این موضع نه فاشیستی است و نه اسلام‌ستیز. سنتی لائیک و جمهوری‌خواهانه است که از مبارزه‌ی جمهوری‌خواهان فرانسه با قدرت کلیسا برآمده. بخشی از آن عین قانون جاری آلمان است، بخشی موضوع بحث زنده‌ی دموکراتیک و بخشی نقد سیاسی آشکار من به یک رأی دادگاه. هیچ‌کدام از این‌ها کسی را در دانشگاهی در آلمان به دردسر نمی‌اندازد - و نباید بیندازد.
4
40
912
از آغاز هزارویک شب، ترجمه‌ی ماشینی از نسخه‌ی آلمانی ترجمه کلاودیا اُت:
شاه‌زمان و شهریار در باغ کاخ
بامدادِ روز بعد، دو برادر کنار پنجرهٔ کاخ نشستند، به باغ چشم دوختند و گفت‌وگو کردند تا سپیده دمید و خورشید بالا آمد. در همین هنگام درِ پنهانیِ کاخ باز شد و همسرِ شهریار در میانِ بیست کنیز بیرون آمد. همه، چنان‌که رسمشان بود، از زیر درختان گذشتند و تا پای همان کاخی رفتند که دو برادر در آن بودند. سپس جامهٔ زنانه از تن درآوردند، و آشکار شد که ده تن از آنان غلامانی سیاه بودند. غلامان سوی ده کنیز رفتند و با ایشان به کامرانی پرداختند.
اما بانو دو بار بانگ زد: «مسعود! مسعود!» در دم غلامی سیاه از سرِ درختی فرود جست، با یک خیز خود را به او رساند و گفت: «چه شده، دخترک؟ منم، سعدالدین مسعود!» بانو قهقهه‌ای زد و بر پشت افتاد، و غلام با او هم‌بستر شد. دیگر غلامان نیز همین کردند.
چون کارشان به پایان رسید، برخاستند، تن شستند، همان جامه‌های پیشین را پوشیدند و در میان کنیزان پنهان شدند. آنگاه همه به کاخ بازگشتند و در را از پشت بستند. مسعود هم از دیوار باغ به کوچه پرید و پی کار خود رفت.
4
12
383
دو سه روز است انسان‌بیزاری‌ام خیلی زیاد شده چون یک درگیری بیخود با کسی سر کار دارم که علاقمند به پیچیدن به پروپای دیگرانه و من هم علاقمند به لگد زدن به سروصورت کسی که به پروپایم میپیچه. آخر روز همه انرژی صرف سروکله زدن با یک ایگوی بیکار شده.
دلم میخواد از دنیای امروز و الان خروج کنم. متاسفانه خواب زمستانی توی بیولوژی‌مون نیست. یک «هزار و یک شب» گرفتم دستم و جلوی آتش جا انداختم. با دلی سنگین از اینکه بدن گرم مونس کوچکم دیگر جلوی آتش به من تکیه نمی‌کند، فقط می‌خواهم هزار و یک شب قصه قدیمی بخوانم.
از تعفنات ذهنی انسان مدرن در حال حاضر گریزانم. برویم سراغ شهرزاد.
برای شما هم رقص آهسته‌ی آتش آوردم
7
57
953
آپدیت: نسخه‌ی الکترونیک کتاب آماده شده است. برای کسانی که کتاب را پیش‌خرید کردند: من در طول روزهای آتی نسخه‌ی کتاب را به همان ایمیلی که با پی‌پال هزینه را پیش‌پرداخت کرده‌اید با فرمت PDF ارسال می‌کنم. اگر مایل به خرید کتاب هستید با من تماس بگیرید. مبالغ پرداختی شما را جمع می‌کنم و به دست دومان می‌رسانم.
یادآوری و اطلاعات تکمیلی: عزیزانی که به من پرداخت کردند، وقتی که نسخه الکترونیک کتاب به دستم رسید، یک لینک معتبر دانلود از من دریافت می‌کنند تا با حفظ امنیت به خریدشون دسترسی پیدا کنند. تا الان میدونم کدوم کاربرها مبلغ ارسال کردند. اما از اونجایی که تعداد داره کم کم بالا میره، لطفا به شکلی به من یادآوری کنید، چون اطلاعات پی‌پال شما با X فرق میکنه. لطفا هنگام ارسال پول فقط بنویسید دومان بدیعی. لطفا اسم اکانت خودتون رو به عنوان توضیح واریز ندین.
نمیدونم اگه لحظه‌های کوچک زیبایی مثل نقاشی نور خورشید روی ابرها نبودند به چه امیدی میشد زندگی کرد.
1
39
339
دو سخنرانی کرسی الهیات دانشگاه… یکی از سخنرانی‌ها هنوز داره ترامپ را با قصه‌ی ندیمه مقایسه میکنه… طبق معمول هم ندیمه‌های دین مشخصی موضوع بحث نیستند. 🫥
17
341
خودفریبی چپ‌ها: طبقه فرودست گول طبقه‌ی راست را می‌خورند وگرنه صلاحشان را ما می‌دانیم.
تکبر عجیبی در این‌نگاه هست. نگاه چپ بورژوای کافه‌نشین نسبت به کارگر.
Arash Guitoo (آرش گیتو) retweeted
طبیعت و انسان — قسمت دو
در قسمت قبل تا پایان جنگ جهانی دوم رسیدیم: به اینکه چطور از قرن شانزدهم به بعد «طبیعت» جای «دستور الهی» را به‌عنوان منبع شناخت گرفت، و چطور تجربه‌گرایی و مشاهده مبنای تفکر مدرن شد. گفتم که این نگاه تا پایان جنگ جهانی دوم گفتمان غالب جهان غرب بود — نه فقط در علوم سخت، بلکه در جامعه‌شناسی و هرچه قرار بود تعاملات انسانی را تنظیم کند. آگوست کنت جامعه‌شناسی را اساساً به‌عنوان «فیزیک اجتماعی» تصور کرده بود؛ امیل دورکیم روش‌های تجربی طبیعی را به مطالعه خودکشی و دین برد؛ ماکس وبر، با همه تأکیدش بر «فهم» به جای «کشف قانونمندی»، باز در افق یک علم انسانی واقع‌گرا کار می‌کرد. فرض مشترک همه این‌ها ساده بود: جهانی واقعی بیرون از ذهن ما وجود دارد، ما می‌توانیم با روش به آن نزدیک شویم، و هرچه نزدیک‌تر شویم، زندگی بهتر می‌شود.
این فرض در سال ۱۹۴۵ شکست. نه اینکه ناگهان اشتباه ثابت شود، بلکه ایمان به آن شکست. هولوکاست نشان داد که همان عقلانیت ابزاری که قرار بود بشر را از خرافه و استبداد رها کند، می‌تواند خود را در خدمت صنعتی کردن مرگ قرار دهد. راه‌آهن دقیق، برنامه‌ریزی اداری، تقسیم کار، طبقه‌بندی علمی انسان‌ها — تمام این‌ها میراث مدرنیته بودند و تمام این‌ها در خدمت کشتار. این ضربه‌ای بود که جهان فکری غرب هرگز به‌طور کامل از آن بهبود نیافت.
اولین و مهم‌ترین پاسخ از دل خود آلمان آمد: ماکس هورکهایمر و تئودور آدورنو در تبعید آمریکایی‌شان کتاب دیالکتیک روشنگری (۱۹۴۴) را نوشتند. تز مرکزی آن‌ها این بود که روشنگری در درون خود بذر تخریبش را دارد. عقلی که طبیعت را رام می‌کند، سرانجام انسان را هم به موضوع تسلط تبدیل می‌کند. عقل ابزاری — یعنی عقلی که فقط می‌پرسد «چگونه؟» و نه «چرا؟» — وقتی از هرگونه تأمل اخلاقی جدا شود، می‌تواند به اردوگاه کار اجباری ختم شود. این تحلیل هسته مکتب فرانکفورت شد: کریتیکال تئوری یا نظریه انتقادی.
اهمیت این بحث را نباید دست کم گرفت. برای اولین بار، متفکران بزرگی در غرب پیش‌فرض علوم اجتماعی تجربی را، که خود را خنثی و بی‌طرف تصور می‌کرد، زیر سوال بردند. آدورنو در جدل مشهور «جدال عینی‌گرایی» (Positivismusstreit) در دهه ۱۹۶۰ با کارل پوپر رو به رو شد. پوپر می‌گفت علوم اجتماعی هم باید مانند علوم طبیعی کار کنند: فرضیه بسازند، و آن را در برابر واقعیت محک بزنند. آدورنو پاسخ می‌داد که این رویکرد خودش ایدئولوژیک است — چون جامعه‌ای را که می‌خواهد بشناسد، همان‌طور که هست پذیرفته و توصیف می‌کند، بدون اینکه بپرسد چرا این‌طور شده و چرا باید این‌طور بماند. یورگن هابرماس، نسل بعدی این سنت، کوشید میانه‌روی کند: بله، عقلانیت ممکن است، اما نه به شکل علم طبیعی، بلکه در قالب «عقلانیت ارتباطی» — یعنی عقلی که در گفت‌وگوی آزاد میان انسان‌های برابر شکل می‌گیرد.
چیز مهمی که باید به آن توجه کرد این است: این اندیشه‌ها در اروپا زاده شدند، نه در آمریکا. و این تصادفی نیست. اروپا بود که ویرانی را از نزدیک دید. اروپا بود که باید توضیح می‌داد چطور گوته و کانت و بتهوون و همزمان آشویتس در یک سرزمین ممکن شده‌اند. آمریکا در این میان تقریباً یک ناظر بود — پیروز جنگ، قهرمان آزادسازی، و از نظر فیزیکی دست‌نخورده. ایمان آمریکایی به پیشرفت و عقل پراگماتیک تا دهه‌ها بعد تقریباً سالم ماند. این تاخیر بسیار تعیین‌کننده خواهد شد.
در همین دوران، در آن سوی مرز آلمان، فرانسه به راه خود می‌رفت. اگزیستانسیالیسم ژان پل سارتر، سیمون دو بووار و آلبر کامو از دل مقاومت فرانسوی متولد شد. اینجا هم محور همان بود: اگر جهان خودش معنایی ندارد، اگر هیچ قانون طبیعی یا الهی نمی‌تواند به ما بگوید چه کنیم، پس معنا را باید خود بسازیم. سارتر می‌گفت انسان «محکوم به آزادی» است. این شعار رهایی‌بخش، ولی همزمان بنیان‌افکن بود: اگر هیچ مرجع بیرونی‌ای نیست، هر ادعای «این طبیعی است» یا «این جهانشمول است» خود زیر سوال می‌رود.
دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در فرانسه دوران انفجار فکری‌ای بود که نامش را ساختارگرایی‌زدایی یا پساساختارگرایی گذاشتند. سه چهره اصلی: میشل فوکو، ژاک دریدا، ژیل دلوز. و در کنارشان ژان-فرانسوا لیوتار که بعدها اصطلاح «پست‌مدرن» را در کتاب وضعیت پست‌مدرن (۱۹۷۹) به‌عنوان یک مفهوم فلسفی تثبیت کرد.
ادامه👇