atalados

Ας πω και εγώ τι "εισέπραξα" απ όλο αυτό με το #καλωδιο Πρόκειται για μια απλή, καθημερινή γραφειοκρατική διαδικασία, όπως ίσως επιχειρείται να παρουσιαστεί στην κοινή γνώμη; Θα έλεγα όχι. Όταν στην εξίσωση μπαίνουν πολεμικά πλοία, αλληλοσυγκρουόμενες NAVTEX και το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, η λέξη "τυπική" χάνει το πραγματικό της νόημα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια βαθιά πολιτική και διπλωματική διαχείριση υψηλού ρίσκου, η οποία μάλλον βαφτίζεται "τυπική" για συγκεκριμένους λόγους. Για τους διεθνείς οργανισμούς και το ναυτικό δίκαιο, η ενημέρωση ενός παράκτιου κράτους για εργασίες κοντά στα ύδατά του είναι όντως μια προβλεπόμενη διαδικασία ρουτίνας για την ασφάλεια των ναυσιπλόων. Στη συγκεκριμένη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, καμία κίνηση δεν είναι τυπική. Η Γαλλία και η Ελλάδα γνώριζαν ότι αν το ερευνητικό πλοίο πήγαινε στο σημείο χωρίς καμία προειδοποίηση, η Τουρκία θα έστελνε φρεγάτες για να το εμποδίσει, ρισκάροντας ένα "θερμό επεισόδιο". Η επιλογή της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης ήταν ένας διπλωματικός ελιγμός. Επέτρεψε στην Αθήνα και στο Παρίσι να πουν: "Εμείς δεν ζητήσαμε άδεια, απλώς τους ενημερώσαμε" και ταυτόχρονα επέτρεψε στην Άγκυρα να πει στο δικό της ακροατήριο: "Μας ενημέρωσαν, άρα αναγνωρίζουν τη ζώνη μας". Διάβασα αρκετές απόψεις διεθνολόγων και ειδικών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Το κεντρικό ερώτημα που αναλύουν είναι αν η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο (αυτό που λέμε δεδικασμένο) ή αν αποτελεί έναν ανώδυνο διπλωματικό ελιγμό.Εβγαλα συμπέρασμα; Όχι. Και αυτοί είναι χωρισμένοι. Η μια πλευρά στηρίζει το κυβερνητικό αφήγημα και εστιάζει στην πρακτική διάσταση του Δικαίου της Θάλασσας. Επισημαίνουν ότι η ενημέρωση έγινε από τη Γαλλία, ως το κράτος της σημαίας του πλοίου Abeille Marengo, και όχι από την Ελλάδα ή την Κύπρο. Συνεπώς, οποιαδήποτε διατύπωση δεν δεσμεύει νομικά την ελληνική κυριαρχία και ότι σύμφωνα με το Άρθρο 79 της UNCLOS, η πόντιση υποβρυχίων καλωδίων σε διεθνή ύδατα (ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα) είναι ελεύθερη και δεν απαιτείται άδεια από το παράκτιο κράτος. Η ρηματική διακοίνωση θεωρείται μια τυπική "γνωστοποίηση" για λόγους ασφάλειας ναυσιπλοΐας (π.χ. αποφυγή εμπλοκής με τουρκικά αλιευτικά ή πολεμικά σκάφη), η οποία στερείται νομικής ισχύος για τον καθορισμό θαλασσίων ζωνών. Ορισμένοι μάλιστα τονίζουν ότι η διπλωματία απαιτεί ρεαλισμό. Αν η επιλογή ήταν ανάμεσα σε μια γραπτή ενημέρωση χαμηλών τόνων και σε μια στρατιωτική κρίση στο πεδίο με τουρκικές φρεγάτες, η ενημέρωση ήταν η προτιμότερη οδός για να μην μπλοκαριστεί το έργο. Στην αντίπερα όχθη τώρα, αρκετοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι στη διπλωματία οι "γκρίζες" κινήσεις συσσωρεύονται. Στο Διεθνές Δίκαιο, η επαναλαμβανόμενη πρακτική δημιουργεί έθιμο. Αν για κάθε επιστημονικό έργο ή καλώδιο ανατολικά της Κρήτης η Τουρκία λαμβάνει επίσημη ενημέρωση, η Άγκυρα αποκτά σταδιακά τον ρόλο του "συνομιλητή" και του "διαχειριστή" της περιοχής. Εκφράζουν δε τον φόβο ότι η Τουρκία θα χρησιμοποιήσει τη γαλλική επιστολή σε μελλοντικές διεθνείς διαφορές ή δικαστήρια. Και εδώ που τα λέμε δεν έχουν άδικο. Ήδη ο τουρκικός τύπος πανηγυρίζει, γράφοντας ότι η ενημέρωση έγινε "εγγράφως και επισήμως", πράγμα που η Άγκυρα μεταφράζει ως έμμεση νομιμοποίηση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Χωρίς να είναι γνωστό το ακριβές κείμενο της επιστολής, οι επικριτές επισημαίνουν ότι ακόμα και αν η πρόθεση της Γαλλίας ήταν απλώς η ενημέρωση, η επιλογή των λέξεων (π.χ. αν αναφέρεται η περιοχή ως "διεκδικούμενη" ή αν γίνεται αναφορά σε "συντονισμό" με τις τουρκικές αρχές) μπορεί να προκαλέσει τεράστια ζημιά. Πάντως η πλειονότητα των διεθνολόγων συμφωνεί σε ένα πράγμα: Νομικό δεδικασμένο με την αυστηρή έννοια του όρου δεν δημιουργείται, καθώς η Ελλάδα δεν υπέγραψε τίποτα ούτε ζήτησε άδεια. Ωστόσο, δημιουργείται ένα σοβαρό πολιτικό και διπλωματικό κεκτημένο υπέρ της Τουρκίας, η οποία κατάφερε για άλλη μια φορά να επιβάλει την παρουσία της και να εμφανίζεται διεθνώς ως μέρος που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για οτιδήποτε συμβαίνει στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Και εδώ βεβαίως θα πω για ακόμη μια φορά "τι είχες Γιάννη τι είχα πάντα" με την Τουρκία, καθώς αυτή είναι η διαχρονική στρατηγική της, η οποία παραμένει σταθερή και απαράλλακτη εδώ και δεκαετίες, ανεξάρτητα από το ποιος είναι στην κυβέρνηση στην Αθήνα ή στην Άγκυρα. Η "στρατηγική της σαλαμοποίησης" λειτουργεί πάντα με τα ίδια ακριβώς βήματα: Κατασκευάζει ένα νομικό ή ιστορικό αφήγημα (π.χ. "Γαλάζια Πατρίδα", Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, "τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα" και λοιπά γνωστά πλέον). Γκριζάρει το πεδίο στέλνοντας πολεμικά πλοία ή εκδίδει NAVTEX για να εμποδίσει μια νόμιμη δραστηριότητα, δημιουργώντας τεχνητή ένταση. Χρησιμοποιεί την απειλή του θερμού επεισοδίου για να αναγκάσει την άλλη πλευρά (ή τους διεθνείς μεσολαβητές) σε κάποιου είδους συμβιβασμό, έστω και λεκτικό. Ακόμα και αν το πλοίο τελικά περάσει, η Τουρκία κρατάει το έγγραφο της "ενημέρωσης" ή τη δική της NAVTEX ως "κεκτημένο" για την επόμενη φορά. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που ζούμε σήμερα...Ένα ατελείωτο παιχνίδι των λέξεων, όπου η ελληνική πλευρά προσπαθεί να κάνει τη δουλειά της βαφτίζοντας τις υποχωρήσεις "τυπικές διαδικασίες" για να μην προκληθεί κρίση, και η τουρκική πλευρά εκμεταλλεύεται κάθε χαραμάδα για να γκριζάρει το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η δική μου οπτική; Στο πεδίο των εντυπώσεων και της στρατηγικής κατοχύρωσης, η Τουρκία κατάφερε πάλι να βγει κερδισμένη, ανεξάρτητα από το αν το καλώδιο τελικά ποντιστεί. Χωρίς να έχει κανένα νόμιμο δικαίωμα βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, ανάγκασε μια υπερδύναμη της ΕΕ (τη Γαλλία, εννοώ) να μπει στη διαδικασία να της "γνωστοποιήσει" εγγράφως για να κάνει έρευνες νότια της Κρήτης. Κάθε φορά που συμβαίνει ένα τέτοιο περιστατικό, το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο (το οποίο η Αθήνα ορθώς χαρακτηρίζει ανυπόστατο) αποκτά "ζωή" στο πεδίο. Η Άγκυρα δείχνει διεθνώς ότι αν δεν περάσεις από αυτήν, έργο στην Ανατολική Μεσόγειο δεν γίνεται εύκολα. Δημιουργεί ξεκάθαρα πολιτικό κόστος στο εσωτερικό της Ελλάδας καθώς αταφέρνει να μεταφέρει την ένταση στο εσωτερικό της χώρας μας, προκαλώντας πολιτική αντιπαράθεση, αμφισβήτηση για τους κυβερνητικούς χειρισμούς και μια διάχυτη αίσθηση στην κοινή γνώμη ότι "παίζουν με τις λέξεις" (φυσκά δεν είναι κάτι καινούργιο καθώς τρωγόμαστε με τα ρούχα μας διαρκώς). Και μια κουβέντα για την παρέμβαση των ΗΠΑ. Η δήλωσή τους "δεν χωρούν ενστάσεις σε έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος" είναι χρήσιμες διπλωματικά, αλλά λειτουργούν περισσότερο ως πυροσβεστικό μέσο για την αποφυγή πολέμου, παρά ως λύση που βάζει την Τουρκία στη θέση της. Μπορεί να είμαι και λάθος αλλά εγώ βλέπω ότι στο τέλος της ημέρας, η Άγκυρα απέδειξε για άλλη μια φορά ότι η στρατηγική του "τσαμπουκά" και της δημιουργίας τετελεσμένων της αποφέρει καρπούς, αφήνοντας την Αθήνα να αμύνεται πίσω από νομικούς ορισμούς και διπλωματικές διατυπώσεις... Καλημέρα!