HADİ GELİN, YİNE, BİR DAHA, TEKRARDAN YOK SAYALIM!
İnsan yıkılıp dökülmüyormuş gibi,
insan insanı yakıp yıkmıyormuş gibi,
birbirimizi anlamaya hâlâ çabamız, gösterecek merhametimiz, hoşgörümüz varmış gibi yapalım…
İnsanca, insan gibi yaşıyormuşuz gibi inanalım.
Kırgınlıklarımız, hasarlarımız, hayal kırıklıklarımız, kendimize bile itiraf edemediğimiz kızgınlıklarımız yokmuş gibi sayalım.
Olduğumuzdan farklı anlaşılmamış, gerçekten olduğumuz gibi görülmüş gibi yapalım.
Kolayca yargılanmamış, bir çırpıda mahkûm edilmemişiz gibi davranalım.
İnsanın tek bir hatayla gözden çıkarılmadığına inanalım. Birbirimizi kaybetmemek için gösterdiğimiz çabanın görüldüğünü, ikinci bir şansın hâlâ mümkün olduğunu varsayalım.
Anlaşılmış, dinlenilmiş, samimiyetimize inanılmış, kendimizi gerçekten ifade edebilmişiz gibi kandıralım kendimizi.
Hiç kaybetmemiş gibi.
Kimseleri kaybetmemiş, kayıplarımıza kahretmiyormuş gibi. İçimizde bir şeyler eksilmemiş gibi devam edelim.
Herkesin kendi doğruları kadar, diğerinin doğrusunun da doğru olabileceğinin kabul edildiğini sanarak yolumuza bakalım.
Sevenler sevdiğine kavuşuyormuş gibi.
Kimse kimseyi kırmamış, terk etmemiş, yarı yolda bırakmamış gibi sürdürelim.
Yalnız değilmişiz gibi…
İnsanın kötülüğünü görmemiş gibi. İnsanın insana kurt değil, yurt olabildiğine inanalım.
Varlığımız yok sayılmamış, kimse kimseye zulmetmiyor, herkes birbirine yaşam hakkı tanıyormuş gibi hayal kuralım.
Sanki şu hayatta asıl mesele güç ve dünya malı edinmek değilmiş gibi… Önüne geleni ezip geçen, insanı yok eden bir sistem, bir düzen yokmuş gibi davranalım.
Ezenin, zulmedenlerin, ezdikleri tarafından alkışlanmadığını sanalım.
Şu üç günlük ömrümüzde, sanki hiçbir kahrın olmadığı bir dünyaya doğmuşuz gibi yaşayalım.
Bir de dönüp bakmayalım kendimize sakın…
Bu düzenin karşısında durmuş, onunla mücadele etmiş olsak bile, dönüp dolaşıp bizi kendi çarklarının içine çektiğini görmeyelim. Bizi neye dönüştürdüğünü, bizden neler eksilttiğini sorgulamayalım.
Yok sayalım…
İyi niyetimizi kaybetmemiş, yaşadığımız onca şeye rağmen adil kalabilmişiz gibi yapalım. Hak etmeyene haksızlık etmiyor, kendi doğrularımızı başkalarının üzerine dayatmıyor, karşımızdakine de kendimiz kadar hak tanıyormuşuz gibi davranalım.
Hata yaptığımızda bize de bir telafi şansı tanınmasını istediğimizi, tek bir hatayla bütünüyle gözden çıkarılmak istemediğimizi unutalım. Kendimizi anlatabilmek, anlaşılabilmek, samimiyetimize inanılmasını sağlamak için bir şans beklediğimizi de…
Aynı hakkı karşımızdakine de tanıyormuşuz, onun da yanılabileceğini, kendini anlatmaya ve anlaşılmaya hakkı olduğunu kabul ediyormuşuz gibi yapalım.
Kendi hatalarımızı insan olmaktan sayarken, başkalarının hatalarını onların bütün varlığına, karakterine, kimliğine mal etmiyormuşuz gibi inandıralım kendimizi.
Sanki bizim hiç yanılma ihtimalimiz yokmuş gibi, herkesi bir çırpıda asıp kesmiyormuşuz gibi kendimize payeler biçelim.
Yaşamda bizi biz yapan inançlarımızdan, değerlerimizden eksile eksile yol almıyormuşuz gibi devam edelim.
Ve en kötüsü, hep haklı olduğumuza öylesine inanalım ki gözlerimizi kapattığımızda yalnızca başkalarını değil, kendi gerçeğimizi de göremez hâle gelelim.
Kandıralım kendimizi.
Belki olur…
Belki -mış gibi yapınca yaşayabiliriz kolayca.
Belki de insan, gerçeği görmezden geldikçe daha az acır sanıyordur.
Ama bir düşünelim…
Bizi birbirimize bu kadar yabancılaştıran, birbirimizin acısına bu kadar duyarsızlaştıran, haklı olmayı insan olmaktan üstün tutan bu düzen; hayatlarımızı, emeğimizi, umutlarımızı tüketirken, birbirimize karşı taşıdığımız merhameti, vicdanı, adalet duygusunu da bizden çalmıyor mu?
Peki, insanlığımızı bizden parça parça çalan bu düzenin içinde, biz birbirimizi yok sayarken, kendimizden geriye ne kaldığını da mı yok sayacağız?
Varsın, yine de hiçbir şey olmamış gibi yapalım.
Her şeyi, herkesi, en sonunda kendimizi ve dönüştüğümüz şeyi bile…
Yok sayalım!!!
5
396
Tuncer Başkan da bir baba dostu. Yıllarca babamla aynı yolda yürümüş, birlikte çalışmışlar. Yıllar sonra bu kez benim yolum kesişti Tuncer Başkan’la. Onun eş başkanlığı döneminde biz de birlikte yol almaya, bir şeyleri paylaşmaya çalıştık.
İnsan bazen dönüp geçmişe bakıyor ve içinden sadece “Hey gidi zaman…” demek geliyor. Geride bıraktıklarımız, bir daha göremeyeceklerimiz, birlikte yaşanmışlıklar… Zaman her şeyi alıp götürse de hayat bir şekilde önümüze bakmayı, yürümeye devam etmeyi öğretiyor. Belki de hayatın en gerçek yüzü bu; bir yanımız hep geçmişte kalırken, diğer yanımızla geleceğe yürümek zorunda olmak.
54
Sırbistan’da Ne Oldu? Bir Facianın İktidarı Sarsan Hesaplaşmaya Dönüşmesi
Sırbistan’da 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun beton giriş saçağı çöktü ve aralarında altı yaşında bir çocuğun da olduğu 16 insan hayatını kaybetti. Kapsamlı bir yenileme çalışmasının ardından yeniden açılan istasyonda yaşanan bu facia, kamu ihalelerinin şeffaflığını, denetim mekanizmalarını ve siyasi sorumluluğu tartışmaya açtı.
Ancak asıl mesele, bir yapının çökmesinden ibaret değildi. İnsanlar, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını, denetimlerin neden yetersiz kaldığını ve bu facianın sorumlularının kim olduğunu sormaya başladı. Çünkü bir ülkede insanlar, kamu yönetimindeki ihmaller nedeniyle hayatını kaybediyorsa bunun hesabı yalnızca teknik görevlilerden değil, o kurumları yöneten siyasi iktidardan da sorulmalıdır.
Protestoların öncülüğünü öğrenciler üstlendi. Talepleri açıktı: Sorumlular yargılansın, ihale ve yenileme belgeleri açıklansın, yolsuzluk iddiaları araştırılsın, kurumlar siyasi baskıdan kurtarılsın. Üniversitelerde başlayan hareket kısa sürede ülke geneline yayıldı. Mart 2025’te Belgrad’da yüz binlerce insanın katıldığı gösteriler, toplumdaki öfkenin boyutunu ortaya koydu.
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ve iktidardaki Sırp İlerleme Partisi ise büyüyen itiraz karşısında protestoları yabancı güçlerle ilişkilendiren açıklamalar yaptı. Oysa insanların sorduğu soru son derece basitti: Bu facianın sorumluları kim ve neden hesap vermiyorlar?
İktidarın karşısındaki asıl sorun da buydu. Bir yönetim, kendisine yöneltilen somut sorulara cevap vermek yerine itiraz edenleri suçlamaya başladığında, mesele artık yalnızca bir facia olmaktan çıkar; yönetim anlayışının kendisi sorgulanır hâle gelir.
Başbakanın istifası ve hükümet değişikliği de protestoları sona erdirmedi. Çünkü öğrenciler birkaç ismin görevden ayrılmasıyla yetinmiyor, hesap vermeyi zorunlu kılan bir düzen istiyordu. Sokaktaki hareketin gücü, geleneksel muhalefete bütünüyle yaslanmadan örgütlenebilmesinden ve farklı kesimleri ortak talepler etrafında birleştirebilmesinden kaynaklanıyordu.
Ve toplumsal itiraz, sonunda seçim sandığına taşındı.
25 Ekim 2026’daki erken parlamento seçimlerinde, ilk açıklamalara göre öğrencilerin desteklediği liste önemli bir başarı elde etti. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić de kesin sonuçlar henüz açıklanmamışken yenilgiyi kabul ederek öğrenci hareketinin desteklediği listenin parlamentoda çoğunluğu elde etmesinin beklendiğini açıkladı. Bu, yıllardır ülke siyasetini belirleyen bir iktidar açısından ciddi bir siyasi kırılmaydı.
Ancak asıl mesele, kimin kaç sandalye kazandığından çok daha derin. Bir facianın ardından başlayan ve aylarca süren protestolar, iktidarın karşısına yalnızca bir muhalefet hareketi değil, hesap soran bir toplum çıkardı. Öğrenciler, sokakta dile getirdikleri talepleri siyasi bir güce dönüştürmeyi başardı. Böylece iktidarın yıllardır sürdürdüğü siyasi hâkimiyetin değişmez olmadığı ortaya çıktı.
Elbette iktidarı değiştirmekle sistemi değiştirmek aynı şey değil. Yolsuzlukla mücadele, bağımsız yargı, şeffaf kamu ihaleleri ve özgür medya, yeni dönemin gerçek sınavı olacak. Çünkü yıllarca biriken sorunlar, yalnızca yöneticilerin değişmesiyle ortadan kalkmaz. Yeni yönetim de hesap vermekten kaçınır, kurumları kendi siyasi çıkarları doğrultusunda kullanırsa değişen yalnızca iktidarın sahibi olur, düzenin kendisi değil.
Sırbistan’ın Avrupa Birliği’ne aday olması, Çin ve Rusya ile ilişkileri de gelişmeleri uluslararası açıdan önemli kılıyor. Ancak yaşananları yalnızca büyük güçlerin rekabeti üzerinden okumak, olayların özünü kaçırmak olur. Bu hareketin çıkış noktası, insanların kendi ülkelerinde adalet ve hesap verebilirlik istemesiydi.
Bence Sırbistan’da yaşananların asıl siyasi anlamı burada yatıyor. Bir iktidarın en büyük yanılgısı, uzun süre yönetimde kalmayı toplum üzerindeki kalıcı hâkimiyetiyle karıştırmasıdır. Oysa bu süreç, hiçbir iktidarın toplumu sonsuza kadar susturamayacağını gösterdi.
1
1
416
İnsanlar, kendilerini yönetenlerin hesap vermesi gerektiğini hatırladığında, yıllardır değişmez görünen siyasi dengeler de değişebilir.
Ama tabii Sırbistan’ın toplum yapısıyla kendi toplum yapımızı kıyaslamak ne kadar doğru olur, bilmiyorum. Bu anlamda yaşananlara bakıp birazcık umutlansam da dönüp yaşadığım ülkeye baktığımda o umudum ister istemez kırılıyor. Yine de umutsuz da yaşanmıyor. Belki de bütün mesele, umudumuzu kaybetmeden gerçekleri görebilmek ve değişimin mümkün olduğuna dair inancımızı bütünüyle yitirmemek.
Bir facianın ardından başlayan bu mücadele, yalnızca 16 insanın ölümünün hesabını sorma meselesi olmaktan çıktı. Toplumun, kendisini yönetenlere karşı söz söyleme ve hesap sorma hakkını yeniden ortaya koyduğu bir siyasi mücadeleye dönüştü. Seçim sonucu bu mücadelenin önemli bir aşaması; bundan sonraki asıl mesele ise bu talebin kalıcı bir demokratik dönüşüme dönüşüp
1
157
Erkek egemen zihniyetin kompleksi, aşağılık duygusu, özgüvensizliği ve kendi yetersizliği o kadar açık ki, yaşananlar bunun yalnızca bir başka ispatı. Aklı başında, olayları gerçekten sorgulayabilen herkes bu vahşetin ne kadar korkunç olduğunu görüyor. Görmek istemeyene, anlamamakta direnene ise bir noktadan sonra söz yetmiyor. Ama yine de anlatmaya, sorgulamaya ve mücadele etmeye devam ediyoruz.
Belki söyleyeceklerim klişe, belki sloganvari olacak. Ama bazen bazı gerçekleri haykırmak gerekiyor. Çünkü başka türlü anlatmak yetmiyor.
Ben kadınım. Özgürüm. Hiçbir erkek egemen zihniyet hayatıma, bedenime, haklarıma ve özgürlüğüme hükmedemez. Sorumlu olmadığım, kontrolüm dışında gelişen olayların hesabını bana soramaz. Ben kimsenin mülkü, namus anlayışının nesnesi, korkularının ve komplekslerinin bedelini ödeyecek bir varlık değilim.
Burada bahsettiğim erkekler değil, erkek egemen zihniyet. Erkekler hemen, “Yine erkek düşmanlığı yapıyorsun!” diye ortaya atılmasın. Mevzu erkek düşmanlığı değil, kadın düşmanlığı üreten bir zihniyetle mücadele etmek. Kendi yetersizliğini kadını baskı altına alarak örtmeye, gücünü kadının itaatinde aramaya çalışan bir anlayıştan söz ediyorum.
Üstelik bu zihniyetin yalnızca kadınlara değil, erkeklerin kendilerine de neler yaşattığı ortada. Dünyayı nasıl bir çıkmaza sürüklediği, insanlığı nasıl dibi görünmeyen bir uçuruma attığı ortada. Buna rağmen hâlâ kadını kontrol ederek, yargılayarak kendi iktidarını koruyabileceğini sanıyor. İşte asıl acizlik budur.
Ben kadın olduğum için mutluyum. Evet, kadın olmak zor. Haklarını ve özgürlüğünü sürekli savunmak zorunda bırakılmak kolay değil. Ama bütün bunlara rağmen iyi ki kadınım. Özgürlüğümden vazgeçmem. Bunun için mücadele ederim. Ne bedel öderim, ne kaybederim bilemem. Ama mücadele ediyorsan bedellerini de göze alırsın.
Ve bu zihniyete son sözüm şu:
Hayat size de binbir türlü bela göstersin! Bir kadını hangi vicdansızlıkla yargılıyorsanız, siz de öyle yargılanın. En çaresiz anınızda destek görmek yerine suçlanın; acınız yetmezmiş gibi bir de hesabını vermek zorunda bırakılın. Kadınlara yaşattığınız korkuyu, aşağılanmayı ve çaresizliği siz de iliklerinize kadar hissedin! Belki o zaman başına gelen bir felaket yüzünden bir insanı suçlamanın nasıl bir vicdansızlık olduğunu anlarsınız.
Benim mücadelem bu zihniyetle. Ne özgürlüğümden vazgeçerim ne de boyun eğerim.
Ben kadınım. Beni yönetemezsiniz, yargılayarak hizaya sokamazsınız, korkutarak susturamazsınız. Benim hayatımda sizin iktidarınıza yer yok. Ben özgürlüğümden vazgeçmeyeceğim. Siz de bunu kabullenmeyi öğreneceksiniz.
@gulistankilick
1
7
669
Gün geçmiyor ki bu ülke biraz daha saçmalamasın.
Azerbaycan’da başörtüsü üzerinden yürüyen tartışmalar sırasında devletin en üst makamından şu açıklama yapılıyor:
“Devletimiz, Türk millî kimliğimize kastederek Arap-Fars değerleri katmaya yönelik her türlü girişimin önüne geçecektir. Bizim kendi millî değerlerimiz var. Türki değerlerimizin önüne kimse geçemez.”
Azerbaycan doğumlu oyuncu Nesrin Cavadzade de bu açıklamaya Azerbaycan bayrağı, kalp ve destek emojileriyle karşılık veriyor. Türkiye’de bazı insanlar ise bu yüzden kadına hakaret ediyor.
Üstelik bu hakaretlerin temelini dine ve inanca dayandırıyorlar. Yani dinî inançlarını gerekçe göstererek bir kadına hakaret ediyor, onu hedef alıyorlar. Ama aynı insanlar kendilerini Türk milliyetçisi, Türk millî değerlerinin savunucusu olarak tanımlıyor; Büyük Turan hayalleri kuruyor, ağızlarından Türk birliğini düşürmüyorlar. İşte asıl kaos burada başlıyor. Dine ve inanca dayanarak bir kadına hakaret ediyor, sonra da kendi tutumlarını Türklük ve Türk milliyetçiliği üzerinden meşrulaştırmaya çalışıyorlar. Bir yandan din adına hareket ettiklerini söylüyor, diğer yandan Türk millî kimliğini savunduklarını iddia ediyorlar. Üstelik Azerbaycan gibi Türk kimliğinin kendileri için de önemli olması gereken bir ülkenin açıklamasını destekleyen bir kadını hedef alıyorlar.
Peki, nerede kaldı sizin Türk birliğiniz? Nerede kaldı Büyük Turan ülkünüz? Savunduğunuzu söylediğiniz değerlerle yaptıklarınızın bağdaşıp bağdaşmadığının artık hiçbir önemi kalmamış. Birbirine zıt düşünceleri aynı anda savunuyor, bu çelişkiyi de hiçbir sorun olarak görmüyorsunuz.
Benim asıl anlatmaya çalıştığım kaos tam da bu. Bu, sıradan bir düşünce karmaşası değil. Şizofrenik bir tabloyu andıran, patolojik boyutlara ulaşmış, sağlıklı ve tutarlı bir düşünce yapısıyla açıklanamayacak kadar ağır bir durumla karşı karşıyayız. Dini, inancı, Türklüğü ve milliyetçiliği aynı potada eritip birbirine zıt sonuçlar çıkarıyorlar. Hem dine dayanarak hakaret ediyor hem de Türklük adına hareket ettiklerini söylüyorlar. Bu düşüncelerin birbiriyle bağdaşıp bağdaşmadığının hiçbir önemi kalmamış. Her şey birbirine girmiş; ortada kendi içinde tutarlı bir düşünce düzeni kalmamış.
Ben bu durumu “ARAP AŞI” benzetmesiyle anlatıyorum. Birbirinden farklı ne kadar malzeme varsa hepsini aynı kazana koymuşsunuz. Din, milliyetçilik, kimlik, tarih ve siyaset birbirine karışmış. Birbirine uymayan, hatta birbirini reddeden fikirler aynı kazanda kaynıyor. Ortaya çıkan şey bir düşünce bütünü değil, neyin ne olduğu belli olmayan bir fikir yığını. Üstelik bu karışımın içindeki çelişkiler kimseyi rahatsız etmiyor.
Yani toplum, her konuda olduğu gibi kutsiyet atfettiği değerler konusunda da ciddi bir patolojik, şizofrenik karmaşa içinde. Din ve inanç kutsal, Türki değerler de kutsal. Peki, hangisi daha kutsal? Kutsalın kutsalı var mı? Varsa neye göre belirleniyor? Birbiri karşısında kimi zaman din öne çıkıyor, başka bir durumda Türklük. Öncelik neye göre değişiyor? Birbiriyle çatışan kutsallar arasında tutarlı bir ölçü yok. Asıl kaos da tam olarak burada: Her şey kutsal ama hangi kutsalın ne zaman üstün geleceği belli değil. Benim kafam gerçekten karışmış durumda.
Beni asıl korkutan da bu. Kendi içinde hiçbir tutarlılığı kalmamış, düşünce ve davranışları öngörülemez hâle gelmiş bir toplumun neye, ne zaman ve nasıl tepki vereceğini kestiremezsiniz. Bugün din adına bir kadına, yalnızca kendi ülkesiyle ilgili bir paylaşımı beğendiği için hakaret eden zihniyetin, yarın neler yapabileceğini nasıl öngörebilirsiniz? Din adına tarihin başından beri korkunç vahşetler yaşatılmış, akla hayale gelmeyecek kötülükler yapılmışken, bugün insanlar diri diri yakılırken, bir de teknolojinin katkısıyla çok daha beterine doğru son sürat ilerleniyor. Bundan daha beterinin ne olabileceğini tasavvur bile edememek gerçekten ürkütücü. İnsanda asıl korku yaratan da bu: Tutarsızlığın normalleşmesi, akıl dışılığın sınır tanımaması ve şiddetin nerede duracağının artık kestirilememesi
1
689
Elbette bir topluma psikiyatrik teşhis konulamaz. Ancak şizofrenik ve patolojik ifadelerini, gördüğüm bu ağır çelişkinin ve düşünce yapısındaki bozulmanın vahametini anlatmak için kullanıyorum. Çünkü mesele yalnızca yanlış düşünmek değil; birbiriyle bağdaşmayan düşünceleri aynı anda savunmak, bunların doğurduğu çelişkileri yok saymak ve ortaya çıkabilecek tehlikeleri görememek. Bu, hafife alınacak bir durum değil. Toplumun düşünce yapısının bu kadar sağlıksız ve öngörülemez bir noktaya gelmesi son derece korkutucu.
En önemlisi, bu kadar ağır, bu kadar akıl dışı ve bu kadar korkutucu bir toplumsal tablodan çıkmak hiç kolay değil. Burada birkaç yanlış fikirden değil, toplumun düşünce yapısına yerleşmiş derin bir bozulmadan söz ediyoruz. Bunun değişmesi birkaç yıl içinde gerçekleşmez. Bu zihinsel karmaşanın çözülmesi, insanların yeniden tutarlı düşünebilmesi ve bunun toplumun geneline yerleşmesi kuşaklar alabilir. Ben bu gidişin tersine dönmesinin yüz yılı, belki de yüz elli yılı bulacağını düşünüyorum.
121
Can Bonomo Yahudi bir şarkıcı ve oyuncu.
Babasını kaybetmiş.
Bu durum üzerine kız kardeşi şunları yazmış.
“Can Bonomo'nun kız kardeşi Funda Bonomo:
"Biz bugün babamızı kaybettik. Kardeşimin kariyerinden dolayı bu durumun magazin değeri var.
Sürekli haber paylaşımlarına denk geliyorum. Yorumlara bir kişi Allah rahmet eylesin yazıyorsa 30 kişi Yahudiliğimizden bahsediyor.
İnsan mı değiliz? Canımız mı acımıyor? Empatiyi hak etmiyor muyuz? Bunu lütfen tartışabilir miyiz?
Atatürk'çü milliyetçi bir T.C. vatandaşı olarak ben bu muameleyi kabul edemiyorum."Acınızı paylaşıyorum” biz ne ara bu kadar kötü olduk.”
Demiş‼️
İşte asıl mesele insanın kendini Atatürkçü ve milliyetçi olarak tanımlaması değil, bu kimliklerin ne anlama geldiğini ve hangi düşüncelere dayandığını sorgulamadan sahiplenmesi esas mesele.
Bir insanın babasının ölümünün ardından bile acısının değil, Yahudi kimliğinin konuşulması, Yahudi olduğu için hedef gösterilmesi elbette kabul edilemez. İnsanların en acı günlerinde bile inançları ve kökenleri üzerinden yargılanması, bu toplumdaki ayrımcılığın ne kadar derin olduğunu gösteriyor.
Ama ayrımcılığa karşı kendini Atatürkçülük ve milliyetçilik üzerinden savunması da başlı başına düşündürücü. Çünkü belki de kendisini savunmak için sarıldığı bu düşüncelerin, karşı çıktığı ayrımcılığın tarihsel ve düşünsel kaynaklarıyla nasıl bir ilişkisi olduğunu hiç sorgulamıyor. Atatürkçülüğün ve milliyetçiliğin neyi savunduğunu, nasıl bir tarihsel geçmişe sahip olduğunu, kimleri içine alıp kimleri dışında bıraktığını düşünmeden bu kimliklerin arkasına sığınıyor.
Yahudi olduğu için ayrımcılığa uğramaktan şikâyet ederken, kendini ifade etmek için seçtiği kimliklerin de bu ayrımcılıkla nasıl bir ilişkisi olabileceğini sorgulamıyor. Üstelik bunu yaparken, karşı çıktığı zihniyetin tam da kendisini yeniden üretiyor olabileceğini göremiyor.
İnsanın, karşı çıktığı şeyin nasıl ortaya çıktığını bile sorgulamadan, o şeyle çelişebilecek bir kimliğin arkasına sığınması da başlı başına bir trajedi değil mi?
Fransa’da Yaşananlar Bize Ne Anlatıyor?
Bir olayı “yağma” ya da “vandalizm” diye adlandırmak kolaydır. Zor olan, o olayı ortaya çıkaran nedenleri anlamaktır. Fransa’da yaşananlara hemen hüküm verenler, acaba insanların neden bu noktaya geldiğini hiç düşünüyor mu?
Yoksa kırılan camları görmek, o camların arkasındaki düzeni sorgulamaktan daha mı kolay?
Bir çantanın 50 bin, 100 bin, hatta 150 bin liraya satıldığı bir düzenden söz ediyoruz.
Bir çanta!
İnsanlar çalıştıkları hâlde geçinemiyor, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor. Bir yanda emeğiyle yaşamaya çalışan milyonlar, diğer yanda ayrıcalıklı bir kesimin egosunu tatmin etmek için satılan çantalar var. Sonra da bu düzene tepki gösteren insanlara dönüp yağmacı diyoruz.
Peki, asıl yağmacı kim?
İnsanların emeğinden kazanan, üretilen zenginliği belli bir kesimin elinde toplayan ve geri kalanlara ancak hayatta kalabilecekleri kadarını bırakan düzenin kendisi değil mi?
Benim emeğimden kazananların mülkiyetini savunmak için neden çaba sarf edeyim?
Beni soyan bir düzenin mallarını korumak için neden uğraşayım?
Neden o düzenin mülkiyet hakkını sorgulamaktan kaçınayım ki?
Bir eylemi eleştirmek başka, o eylemi ortaya çıkaran düzeni sorgulamak başka. Yağmayı savunmak zorunda değiliz.
Ancak yağma olarak adlandırılan her eylemi, nedenlerini ve neyi hedef aldığını anlamadan mahkûm etmek de doğru değildir. Fransa’da yaşananları yalnızca yağma ve vandalizm diye nitelendirmek, meselenin özünü görmezden gelmektir.
Burada sorgulanması gereken, insanların neden bu noktaya geldiği ve hedef aldıkları mülkiyetin onlar açısından neyi temsil ettiğidir. Mülkiyet hakkını savunmak, o mülkiyetin nasıl oluştuğunu ve hangi düzen tarafından korunduğunu sorgulamaktan vazgeçmek demek değildir.
Belediye binasının yakılmasına da bu açıdan bakmak gerekiyor. Çünkü mesele yalnızca bir binanın yakılması değil, o binanın neyi temsil ettiğidir. Devlet, yasalar ve güvenlik kurumları aracılığıyla mevcut mülkiyet düzenini korur.
Peki, bu koruma kimin çıkarına hizmet ediyor?
Bir çantanın 150 bin liraya satıldığı düzenin mülkiyetini korumak için kullanılan devlet gücü, nerede kamu güvenliğini sağlıyor, nerede mevcut düzeni koruyor?
Devletin güç kullanması, sırf yasalarla düzenlendi diye meşru ve tartışılmaz hâle gelmez. Yasal olan her müdahale adil değildir. Devletin şiddetini güvenlik gerekçesiyle açıklamak, onu sorgulama hakkımızı ortadan kaldırmaz. Asıl mesele, devletin kimin hakkını koruduğu ve kimin karşısında güç kullandığıdır.
Fransa gibi dünya tarihini değiştirmiş büyük bir devrime imza atmış bir ülkeye kalkıp vandalizm dersi vermek de, eylem öğretmeye çalışmak da son derece saçma bir durumdur.
Şunu da net bir biçimde anlamak gerekir: Fransız Devrimi’nde monarşi, geniş halk kitlelerinin katıldığı bir devrim süreciyle devrilmiştir. Burjuvazinin öncülüğü de bu süreçte önemli bir rol oynamıştır.
Şimdi birileri çıkıp Atatürk örneğini verebilir. Ancak Fransız Devrimi ile Türk Devrimi’nin tarihsel koşulları ve gelişme biçimleri farklıdır. Fransız Devrimi’nde halk kitlelerinin aşağıdan yukarıya gelişen hareketi belirleyici olurken, Türk Devrimi dış işgale karşı verilen ulusal bağımsızlık mücadelesi içinde, askerî ve bürokratik kadroların öncülüğünde ilerlemiştir. Halk da bu mücadeleye onların öncülüğünde katılmıştır. Yani birinde halk hareketinin belirleyici olduğu aşağıdan yukarıya bir süreç, diğerinde ise öncü kadroların yön verdiği yukarıdan aşağıya bir süreç söz konusudur. Bu farkı görmeden iki devrimi aynı kefeye koyamayız.
Tarih bize şunu gösteriyor: Haklar kendiliğinden kazanılmaz, toplumsal düzenler kendiliğinden değişmez. İnsanlar itiraz etmeden, mücadele etmeden hiçbir şey değişmez.
Üstelik insanlar yalnızca çalışmak için yaşamıyor. Sabah akşam çalışıp kazandığının büyük bölümünü kiraya ve temel ihtiyaçlarına harcayıp ertesi gün aynı döngüye yeniden girmek için yaşamıyorlar. İnsanca yaşamak, sosyal hayata katılmak, kendilerine zaman ayırmak da istiyorlar.
1
3
371
Fransa’da ve Avrupa’nın başka kentlerinde yaşanan öfkenin arkasında bu talepler de vardır.
Ama Türkiye’de bunları anlatmak gerçekten zor. Çünkü örgütlülük ve eylem kültürü gelişmemiş, tam tersi tebaa ve kulluk genlerine işlemiş bir toplumda bu durumu anlamak maalesef ki mümkün değildir.
Daha da kötüsü, insanlar kendi aleyhlerine işleyen düzeni savunuyor, kendilerini sömüren sistemin kurallarını koruyor, sonra da bu düzene itiraz edenlere ahlâk dersi veriyorlar.
Bir tarafta yüz binlerce liralık çantalar, diğer tarafta bir ekmeği alıp alamayacağını düşünen insanlar var. Ama nedense asıl sorunu değil, o soruna gösterilen tepkiyi tartışıyoruz.
İşte asıl çelişki burada.
Fransa’da ve Avrupa’nın başka kentlerine yayılan bu toplumsal eylemlere Türkiye’den bakınca insan çok kıskanıyor. Çünkü insanlar haklarının ellerinden alındığını fark ettiklerinde itiraz ediyor, sokağa çıkıyor, seslerini duyurmaya çalışıyorlar.
Keşke Türkiye’de de insanlar haklarının ellerinden alındığını fark ettikleri hâlde sessiz kalmasalar, kendi haklarını savunmak yerine kendilerini sömüren düzenin savunuculuğunu yapmasalar.
İnsanların hakları ellerinden alınırken bunu fark ettikleri hâlde kendilerini haklarından mahrum bırakan düzeni savunmaları ve mankurtluğa bu kadar hevesli olmaları, asıl üzerinde durulması gereken meselelerden biridir.
İşte Fransa’da yaşananlara bakarken sorgulanması gereken de tam olarak bu. Mesele yalnızca birkaç mağazanın camının kırılması değil, o camların arkasındaki düzen ve insanların bu düzene neden itiraz ettiğidir. Kırılan camları kınamak kolay. Asıl zor olan, o camların arkasındaki düzeni sorgulamaktır.
1
139
Ben şimdi bu duruma dair ne söyleyeyim ki?
“Yargı bağımsız değil artık” desem, çok geç kalmış olurum. Çünkü yargının bağımsız olmadığı gerçeğini zaten çoktandır biliyoruz.
2 No’lu Baroların ne için ortaya çıktığını da biliyoruz.
Ve daha pek çok şeyi… Pek çok sıkıntıyı, pek çok adaletsizliği, pek çok vahim durumu hepimiz çok iyi biliyoruz.
Ama mesele zaten bilmemek değil ki! Bilmek, tek başına hiçbir şeyi değiştirmiyor.
Bile bile, göz göre göre yaşıyoruz bütün bunları. Üstelik her şey öyle bir noktaya getiriliyor ki yaşadıklarımız bize adeta normalmiş gibi kabul ettiriliyor. Biz de zamanla sineye çekiyor, susuyor, kabulleniyor ve hayatımıza devam ediyoruz.
Asıl acı olan da bu değil mi?
Bir ülkede bu kadar çok insan bu kadar çok şeyi biliyor ama hiçbir şey değişmiyorsa, artık insanın ne söyleyeceğini bilemediği bir noktaya geliniyor.
Ne diyeyim ki…🤷🏻♀️
Fransa’da küçücük lise öğrencileri haklarını aramaktan korkmazken, belediye başkanı kendini öğrencilerin önüne siper ederken; bizdeki belediye başkanları, milletvekilleri, koca koca partilerin genel başkanları gücün yanına geçebilmek için sıraya girme çabası içinde.
Sonra da pastadan kendilerine düşen payı alma sırasına geçiyorlar.
Bakanlar katrilyonları götürüyor.
Koca bir toplumun kanı emiliyor.
Ama bunu kimse dert etmiyor.
Ne gücü elinde tutanlar, ne o gücün etrafında toplanıp nemalananlar, ne de toplumun büyük bir kısmı…
Hakkı yenilen sus pus, kaderine razı.
Sesini çıkarmaya çalışan zaten yapayalnız.
Vur tepesine, al lokmasını.
Gayet güzel işliyor düzen.
Elbette ses çıkarmak isteyen bir azınlık var. Ama onlar da sinmiş, korkmuş, yalnız bırakılmış halde. Çünkü bu ülkede hakkını aramak, çoğu zaman hakkını yemekten daha büyük bir bedel ödemeyi gerektiriyor.
İşte hal ve ahval budur.
Peki en çok kime kızmalı?
Hakkı yiyene mi?
Yoksa hakkının yenmesini kabullenene, hatta alkışlayana ve bu düzenin devamını sağlayana mı?
Bence asıl soru burada.
Çünkü hakkı yiyen bellidir. Gücünü kullanır, hakkınızı yer ve yoluna devam eder.
Ama bir toplum, hakkı yenirken susmaya başladığında…
Haksızlık karşısında “Bana dokunmayan yılan bin yaşasın” demeye başladığında…
Birileri başkasının hakkını yerken bundan kendisine de bir pay çıkarmaya başladığında…
İşte o zaman mesele sadece hak yiyenler olmaktan çıkar.
Haksızlık bir düzene dönüşür.
Belki de en büyük sorun, kötülüğün var olması değil.
Kötülüğün karşısında yeterince insanın ayağa kalkmaması.
Ve insan bazen gerçekten düşünüyor:
En çok kime kızmalı?
Hakkınızı yiyene mi?
Yoksa hakkınız yenirken susana mı?
Yoksa daha kötüsü, sizin hakkınız yenirken kendi payına düşeni hesaplayana mı?
Bence cevabı hepimizin kendimize sorması gereken soru tam da bu.
2
311
Şu fon krizinde, küçük birikimlerini, üç beş kuruşunu söz konusu fonlara yatıran insanları suçlayanlara söyleyecek şeyim çok ama burada terbiyem müsaade etmez.
“Bir koyup üç almaya çalışırsan böyle olur.”
“Tamahkâr olsaydın başına gelmezdi.”
“Daha fazlasını kazanmak istedin, risk aldın.”
Peki, gerçekten öyle mi?
Bir emekli öğretmen düşünün. Hayatı boyunca çalışmış, üç kuruş beş kuruş biriktirmiş. Belki çocuğuna bir ev bırakmak istiyor. Belki kendisinin oturacağı küçük bir evin peşinatını biriktirmeye çalışıyor. Belki yıllarca çalışarak biriktirdiği para artık bir evin fiyatına yaklaşamıyor bile. Parasını olduğu yerde tutsa enflasyon karşısında eriyor. Mevduata koysa, elde edeceği getiri yine hiçbir şeye yetmiyor. O da parasını, devlet tarafından düzenlenen ve denetlenen yasal bir yatırım aracı olduğunu düşündüğü bir fona yatırıyor. Biraz artsın, hiç değilse yılların emeği değerini tamamen kaybetmesin diye.
Şimdi bu insana, “Tamahkâr olmadın; bir koyup üç kazanmak istedin” demek kötülük değil mi?
Bugün Akp Türkiye’sinde mesele artık zengin olmak değil.
Mesele, çalışarak kazandığın parayla insanca yaşayabilmek.
Bırakın zengin olmayı. Bırakın orta sınıf olmayı. İnsanlar artık yalnızca karınlarını doyurabilmenin hesabını yapıyor. Ekmeği alırken bile defalarca düşünüyor, en ucuzunu arıyor. Meyve almak bile lüks hâline geliyor. Et, birçok evin kapısından zaten giremiyor. Süt, peynir ve kaliteli gıda tüketimi bile ciddi bir hesap meselesine dönüşmüş durumda. İnsanlar, hayatlarının her alanından kısarak yaşamaya çalışıyor.
Bir evi yok.
Arabası yok.
Tatile gitmek zaten aklının ucundan geçmiyor.
Bir yerde oturup kahve içmenin bile hesabını yapıyor.
Kirayı zor ödüyor.
Çocuğunu okutmaya çalışırken kendisinden, hayatından, hayallerinden ve insani bütün arzularından vazgeçiyor.
Peki bu insan, eline geçen üç kuruşu hiç değilse biraz olsun değerini koruyacak ve geleceğine katkı sağlayacak hâle getirmek için ne yapacak?
Yastık altında mı tutacak? Enflasyon karşısında erimesini mi bekleyecek?
Bankaya koysa, parası yine değer kaybedecek.
Döviz alsa, başka bir risk üstlenecek.
Altın alsa, fiyatı düştüğünde suç yine onda mı olacak?
Bir gün, bazı fonların daha yüksek getiri sağladığını duyuyor. Örnekler gösteriliyor: “Bak, benim param şu kadardı, şimdi bu kadar oldu”, diye. O da parasını yasal, devlet tarafından düzenlenen ve denetlenen bir yatırım fonuna yatırdığını düşünerek umutla birikimini o fona koyuyor.
Bu mu tamahkâr olmamak?
Bundan dolayı mı mağdur olduğu hâlde suçlu ilan ediliyor?
Gerçekten mi?
Eskiden, insan çok zengin olmasa bile çalışarak küçük bir ev alma şansına sahipti. Bir öğretmenin, örneğin, küçük çaplı bir yatırım yapabilme ihtimali vardı.
Veya insanın önünde şöyle bir yol olduğuna dair bir inanç bulunuyordu: Oku, çalış, meslek sahibi ol, yüksel ve hayatını düzelt.
Köyden çıkıp okuyarak vali, kaymakam, doktor, öğretmen ya da üst düzey bürokrat olan insanlar vardı. Çok zengin olmayabilirlerdi ama çalışarak statülerini ve hayat standartlarını yükseltebiliyorlardı.
Bugün eğitim almış olmak bile insana böyle bir güvence vermiyor.
İnsan okuyor, diploma alıyor, yıllarca çalışıyor ama yine de ev alamıyor. Yine de geçinemiyor. Yine de çocuğunun geleceğini güvence altına alamıyor. Bırakın bunları, iş bulamıyor.
AKP Türkiyesi’nde artık çalışarak da, okuyarak da ev alınamıyor. Araba alınamıyor. Bırakın bunları; insanlar kiralarını ödeyemiyor, karınlarını doyuramıyor.
E peki ne yapacak?
Ya “doğru tarafta” durup ahlaki olmayan “güya”ticari işler yapacak; biat edecek, taraf olacak, ilişkiler kuracak. Doğru yerde durduğu için önü bir şekilde açılacak.
Bunun dışında, karnını doyurmak ve hayatta kalmak için insanlar neye yönelecek?
Kimi suça, kimi kumara, kimi bahse, kimi de başka yanlış yollara savrulacak.
1
413
Ama bütün bunlardan uzak durmaya çalışan, alnının teriyle kazandığı küçücük birikimini yasal bir finansal sisteme yatırıp “Hiç değilse biraz artsın, çocuğuma bir evin peşinatını bırakayım, geleceğimi biraz olsun güvence altına alayım” diyen insana gelince…
Onu mu suçlayacağız?
Hangi akılla?
Hangi vicdanla?
Hangi körlükle?
İnsanların parasını kaybetmesine neden olduğu iddia edilen sistemi, bu sistemin işleyişini, denetim mekanizmalarını ve sorumluları konuşmak yerine mağduru suçlamak nasıl bir anlayıştır?
Bir insanın parasını biraz olsun çoğaltmak istemesi, onun açgözlü olduğu anlamına gelmez.
Bazen insan daha zengin olmak için yatırım yapmaz.
Sadece daha fazla yoksullaşmamak için yatırım yapar.
Bunu anlamak bu kadar mı zor?
Asıl konuşmamız gereken şey, insanların neden üç kuruşluk birikimlerini bile koruyabilmek için bu kadar büyük riskler almak zorunda kaldığıdır.
Neden bir insan, yıllarca çalışmasına rağmen bir ev alamıyor?
Neden emekli olduktan sonra bile hâlâ “Paramı nasıl koruyacağım?” diye düşünüyor?
Neden çalışmak, tasarruf etmek ve geleceğe yatırım yapmak artık insana güvenli bir hayat kurmaya yetmiyor?
Ve bütün bunların sonunda mağdura dönüp “Tamahkâr olsaydın” demek…
Bence bu artık yalnızca ekonomik bir mesele değil.
Bu, toplumun birbirine karşı ne kadar duyarsızlaştığının ve nefret dolu olduğunun da bir göstergesi.
Bir insanın düşüşüne bakıp “İyi olmuş, daha fazlasını istemeseydi” diyebilecek kadar birbirine yabancılaşmış bir toplum ve hatta düşmanlaşmış bir toplum…
Bu toplum böyle nasıl yaşayacak?
İnsanlar birbirine böyle bakarak nasıl nefes alacak?
Nereye kadar?
Bilmiyorum.
Gerçekten bilmiyorum.
#FonMağdurlarıZorDurumda
95
Bir ömrü anlatmak…
Kaç gündür elim gitti gitti geldi.
Yazamadım.
Yazmaya elim varmadı.
Çünkü bazı ölümlerin karşısında insan ne söyleyeceğini değil, nereden başlayacağını bilemiyor.
Nereden başlanır ki?
Bir insanın ölümünden mi?
Yoksa yaşayamadığı yıllardan mı?
Söyleyemediği sözlerden, yazamadığı yazılardan, gidemediği yollardan, yarım kalan düşlerden mi?
Bir ömrü anlatmaya kalkınca, aslında yalnızca yaşanmış olanı değil, yaşanabilecekken yarım bırakılanı da anlatmak gerekiyor.
Bir annenin üç yıl boyunca içinde sakladığı umudu…
Bir babanın koskoca bir ömrü birkaç kelimeye sığdırmaya çalışırken söylediği o cümleyi…
Aynı yolda yürüdüğü, sırt sırta mücadele ettiği dostlarının, artık aramızda olmayan bir yol arkadaşının ardından kurdukları cümleleri…
Bir insanın yalnızca nasıl öldüğünü değil, nasıl yaşadığını anlatmak gerekiyor.
Ve belki de en zoru bu.
Sözler, sözcükler yeter mi bir insanı anlatmaya?
Peki ben becerebilecek miyim anlatmayı?
Varsın eksik olsun benim anlatmam.
Anlayabilen, anlayabilecek olan zaten tamamlar o eksikleri kendi içinde, deyip içimi dökmek istedim.
Daha 4-5 yaşlarındayken sormuş anacığına:
“Öldükten sonra ne olur?”
Anacığı dili döndüğünce cevaplamaya çalışmış.
O da,
“Ben biliyorum anne,” demiş.
“Çiçek olarak çıkılır topraktan.”
Bir çocuğun ölüm üzerine bundan daha güzel, daha saf ve belki de bundan daha sahici ne söyleyebileceğini bilmiyorum.
Sonra büyümüş.
Antropolojiyi bitirmiş.
Antropoloji mastırı yapmış.
Felsefe mastırı yapmış.
Ama bir gün, kitaplarda anlatılanla hayatın kendisi arasındaki o kocaman uçuruma bakıp,
“Başlarım bunların yapacağı felsefeye,”
deyip dönmüş arkasını, çıkmış.
Belki de bazı insanların dünyayla kurduğu ilişki, kitapların içinde kalmaya müsait değildir.
Yazıları yayınlanmış.
Şairdi.
Çevirmendi.
Filozoftu.
Gezgindi.
Aydındı.
Ve devrimciydi.
Bunların her biri onu anlatıyor belki ama hiçbiri tek başına yetmiyor.
Çünkü insanı bazen ne yaptığı değil, neyin karşısında durduğu anlatıyor.
Kimin yanında durduğu.
Kiminle omuz omuza yürüdüğü.
Neye itiraz ettiği.
Sırt sırta mücadele ettiği dostları anlatıyor onu.
Onların cümlelerinde bir şairden, bir filozoftan, bir çevirmenden fazlası var.
Bir yol arkadaşı var.
Bir yoldaş var.
Yan yana değil, sırt sırta yürüdükleri; aynı şeye bakıp aynı yerden yaralandıkları, aynı zalimin karşısında durdukları bir insan var.
Babası ise bütün bunların arasından onu başka bir yerinden çekip çıkarıyor:
“Tam bir ters köşeci, iyi bir dervişti.”
Bir baba, koskoca bir ömrü birkaç kelimeye sığdırmaya çalışıyor.
Babalarım sevgisi böyle konuşuyor. En çok övündüğü yerinden.
Anacığı ise her şeyi sessiz sessiz akan gözyaşlarıyla anlatıyor.
O gözyaşlarında üç yıl var.
Yaklaşık üç yıl önce, onun bu dünyadan gittiğine dair söylentiler çalınmış kulaklarına.
Bir söylentiyle evlat ölümü kabul edilebilinir mi?
Edememişler.
Bırakmamışlar peşini.
Her yere gitmişler.
Yurtiçi, yurtdışı…
Aramışlar.
Sormuşlar.
İz sürmüşler.
“Buluruz,” demişler.
“Çıkar elbet ortaya…”
Belki de insan, aklının bildiği şeyi kalbinin kabul etmesine izin vermiyor.
Bulamamışlar.
Günler geçmiş.
Aylar geçmiş.
Yıllar geçmiş.
Doğruydu galiba.
Doğruydu…
Ama meğer umut, insanın içinde en son ölen şeymiş.
Üç yıl boyunca o küçücük ihtimal hiç tükenmemiş.
Bir yerlerde çıkıp geleceğine dair o ihtimal, anacığının içinde yaşamaya devam etmiş.
Ta ki…
Üç-dört gün önce, kendisi gibi zalime karşı mücadele edenlerin pek çoğu gibi katledilenler listesinde adı açıklanana kadar.
O zaman anacığı anlamış bunu.
“Biliyordum aslında,” dedi.
“Ama meğer yine de içimdeki umudu hiç tüketmemişim. Hep bir yerlerde çıkar gelir umudu kalmış meğerse.”
Sonra kalabalığa şöyle bir baktı:
“Biz şimdi onun taziyesini mi yapıyoruz?” dedi.
İşte insanın içine en çok o cümle oturuyor.
Çünkü üç yıl boyunca bir yerlerde çıkıp geleceğini beklediğin evladının taziyesindesin.
Ve o anda insan ister istemez onun hayatını baştan sona düşünmeye başlıyor.
Bir insanın bedeni sustuğunda, ardında bıraktıklarının konuşmaya devam edebileceğini.
Bir annenin gözyaşında, bir babanın cümlesinde, bir dostun hatırasında, bir çocuğun geleceğinde yeniden filizlenebileceğini…
Şimdi o da, ardında yaşarken katledilen dostlar, analar, babalar, kardeşler bırakıp, kendisi gibi gidenlerle beraber çiçek oldu.
Çocukken söylediği gibi.
Çiçek olarak çıkıldı topraktan.
Toprağa düştü.
Ama yok olmadı.
Çünkü bazı insanlar toprağa gömülürken, bazıları toprağın kendisine karışıyor.
Ve sonra bir yerlerden yeniden çıkıyor.
Bir annenin gözyaşından.
Bir babanın titreyen sesinden.
Bir dostun anlattığı hikâyeden.
Bir çocuğun yüzünden.
Henüz kurulmamış ama umut edilen bir dünyanın içinden…
Belki de onun çocukken bildiği şey buydu.
Ölümün ne olduğunu değil yalnızca.
İnsanın öldükten sonra neye dönüşebileceğini.
Çiçek olarak çıkılır topraktan.
O da çıktı.
Bin yıllık bir değer bırakarak.
Çiçek oldu.
1
1
106





