در قسمت ۲۹۲ پادکست فکت‌نامه دو ادعای شاخ‌دار آقامیری و حجت عبدالملکی درباره اینترنت و اقتصاد را مرور می‌کنیم. ویدیوهای منتسب به عملیات مجاهدین خلق در تهران، گوشی‌های آیفون در خلیج فارس و اعتراضات در فرانسه و ایتالیا، از دیگر سوژه‌های این اپیزود هستند. castbox.fm/channel/id3929523

❌ ادعای نادرست تاسیس حوزه علمیه قم به دست یک سیاستمدار بریتانیایی در شبکه‌های اجتماعی ادعا شده که حوزه علمیه قم به دست یک سیاستمدار بریتانیایی به نام «جرج کرزن» تاسیس شده است. این ادعا نادرست است و منابع معتبر، عبدالکریم حائری یزدی را موسس حوزه علمیه قم معرفی می‌کنند. هیچ منبع معتبری به نقش کرزن یا دولت بریتانیا در تاسیس حوزه علمیه قم اشاره نکرده است. جرج کرزن نایب‌السلطنه بریتانیا در هند و مدتی وزیر امور خارجه بریتانیا بود. در زمان تاسیس حوزه علمیه، او وزیر امور خارجه بریتانیا بود و برای مذاکراتی پیرامون جنگ یونان و ترکیه، در پاریس حضور داشت. کرزن کتابی درباره ایران دارد اما در این کتاب هم به نقش خودش در تاسیس حوزه علمیه قم اشاره‌ای نکرده است. او طراح «قرارداد ۱۹۱۹» بود که اختیارات نظامی و اداری بیشتری به دولت بریتانیا به ایران می‌داد. قم قرن‌ها پیش از تولد کرزن یک مرکز مهم دینی برای شیعیان به حساب می‌آمد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ «شاموندا» چیست و درباره نخستین ابتلای انسانی آن چه می‌دانیم؟ نخستین مورد مستند ابتلای انسان به ویروس شاموندا در فرانسه شناسایی شده است. بر اساس گزارش‌های تاییدشده، بیمار، فردی با ضعف شدید سیستم ایمنی بود که در بیمارستانی در لیون بستری بود و اوایل اکتبر ۲۰۲۶ درگذشت. هرچند ابتلای او تایید شده، اما هنوز مشخص نیست ویروس چه نقشی در مرگش داشته است. شاموندا ویروس تازه‌ای نیست و نخستین‌بار در سال ۱۹۶۵ در گاوهای نیجریه شناسایی شد. این ویروس معمولا جانوران را آلوده می‌کند و انتقال آن میان دام‌ها از طریق حشرات ریز خون‌خواری موسوم به «پشه‌ریزه‌های گزنده» انجام می‌شود. مسیر ابتلای بیمار فرانسوی هنوز روشن نیست و با ثبت تنها یک مورد انسانی، اطلاعات درباره علائم، شدت بیماری و احتمال ابتلای افراد سالم بسیار محدود است. تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ هیچ مورد مستندی از انتقال شاموندا از انسان به انسان گزارش نشده و مقام‌های بهداشتی فرانسه نشانه‌ای از خطر برای جمعیت عمومی شناسایی نکرده‌اند. گسترش ویروس در دام‌های اروپایی را نباید با آغاز همه‌گیری انسانی اشتباه گرفت. بررسی‌ها ادامه دارد، اما شواهد فعلی از تعبیرهایی مانند «ویروس مرگبار» و «آغاز همه‌گیری جهانی» پشتیبانی نمی‌کنند.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ ادعای همتی درباره ذخایر ارزی؛ نیاز ۱۰۶ میلیارد دلاری و منابع نامعلوم عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، می‌گوید ذخایر ارزی ایران برای تامین واردات تا پایان ریاست‌جمهوری ترامپ و حتی بیشتر از آن کافی است. بانک مرکزی رقم دقیق ذخایر ارزی قابل دسترس خود را منتشر نمی‌کند و اطلاعات عمومی موجود برای راستی‌آزمایی این ادعا کافی نیست. با فرض تامین سالانه ۴۷ میلیارد دلار ارز واردات، مطابق پیش‌بینی همتی برای امسال، تامین واردات تا پایان ریاست‌جمهوری ترامپ به حدود ۱۰۶ میلیارد دلار ارز نیاز دارد. باید توجه کرد این رقم، تخمینی از نیاز ارزی کشور است و میزان ذخایر بانک مرکزی را نشان نمی‌دهد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ مقایسه گمراه‌کننده وضعیت اینترنت و شبکه ملی اطلاعات ایران و کره جنوبی محمدمهدی حبیبی، مدیرعامل سازمان «فضای مجازی پاک»، کره جنوبی را نمونه کارآمد شبکه ملی معرفی کرده و با اشاره به خدمات بومی این کشور، از شبکه ملی اطلاعات ایران دفاع می‌کند. این مقایسه گمراه‌کننده است. کره جنوبی زیرساخت ارتباط داخلی دارد، اما این به معنای داشتن اینترنتی جدا از جهان نیست. برنامه تاریخی «زیرساخت اطلاعاتی کره» یا KII نیز از سال ۱۹۹۵ آغاز و در پایان ۲۰۰۵ تکمیل شد و زیرساخت آن در برنامه‌های بعدی ارتقا یافت. ادعای حبیبی مبنی بر اینکه «۹۰ درصد استفاده مردم کره از شبکه ملی یا شبکه‌های داخلی است»، منبع و تعریف روشنی ندارد. آمار دسترسی به ۸۸ درصد از هزار وبسایت پربازدید از سرورهای داخل کره، سهم مصرف اینترنت مردم یا سهم خدمات بومی را نشان نمی‌دهد. کره میزبان زیرساخت شرکت‌های جهانی مانند آمازون، گوگل و مایکروسافت است؛ بنابراین دریافت محتوا از سرور داخل کشور، الزاما به معنای استفاده از خدمات کره‌ای نیست. تفاوت تعیین‌کننده، در کنترل ارتباطات است: اسناد شبکه ملی اطلاعات ایران، مدیریت مستقل هنگام جدایی از اینترنت جهانی را الزام کرده‌اند. آبان ۱۳۹۸ نیز دسترسی جهانی بیشتر کاربران قطع شد، درحالی‌که بخشی از خدمات داخلی ادامه یافت. در منابع بررسی‌شده، نمونه‌ای مستند از اجرای چنین الگویی به‌دست دولت کره پیدا نشد. «کاکائوتاک» و «ناور» خدمات بومی پرکاربری‌اند، اما بازار کره منحصرا بومی نیست. وجود و محبوبیت این خدمات، به‌تنهایی شباهت هدف و کارکرد شبکه کره با شبکه ملی اطلاعات ایران را اثبات نمی‌کند. کره جنوبی نیز فیلترینگ و نمونه‌های سانسور سیاسی دارد، اما وضعیت آن با ایران یکسان نیست. فریدم‌هاوس در گزارش آزادی اینترنت ۲۰۲۵، کره را با امتیاز ۶۵ از ۱۰۰ «نسبتا آزاد» و ایران را با امتیاز ۱۳ «غیرآزاد» ارزیابی کرده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ درباره تشدید حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز چه می‌دانیم؟ در دو هفته منتهی به ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، تنگه هرمز و آب‌های اطراف آن، فشرده‌ترین موج حملات علیه کشتیرانی تجاری از آغاز درگیری‌ها را تجربه کرده و شدت و تداوم این حملات، رکوردهای ماه‌های گذشته را پشت سر گذاشته و نگرانی‌ها درباره امنیت یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان را افزایش داده است. طبق گزارش مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) بین ۵ تا ۱۱ اکتبر دست‌کم ۱۲ شناور هدف قرار گرفتند؛ یعنی بالاترین آمار ثبت‌شده در یک هفته. در هفته پیش از آن نیز ۱۰ مورد و در یک ارزیابی هفتگی دیگر هم ۱۲ حمله ثبت شده که ۱۰ مورد آن در خود تنگه هرمز رخ داده بود. سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) نیز تا ۲۲ اکتبر مجموعاً ۱۲۰ حادثه تأییدشده و کشته‌شدن ۲۴ دریانورد را از آغاز درگیری‌ها فهرست کرده است. کارشناسان معتقدند آمار واقعی احتمالاً بالاتر از این ارقام است. جمهوری اسلامی و سپاه در ۲۲ اکتبر مدعی شدند ۷ شناور در منطقه آسیب دیده‌اند که چهار مورد در حال انتقال نفت هدف قرار گرفته‌اند و سه مورد در غرب تنگه به مین برخورد کرده‌اند. اما سنتکام و مرکز اطلاعات دریایی مشترک (JMIC) اغلب این ادعاها را تأیید نکرده‌اند و حملات را عمدتاً به پرتابه‌های سپاه نسبت داده‌اند، نه برخورد با مین. در گزارش‌های رسمی UKMTO و IMO، ماهیت دقیق اکثر پرتابه‌ها مشخص نشده و عمدتاً با عنوان «پرتابه ناشناخته» ثبت شده‌اند. این شکاف در اعداد و ماهیت حوادث، تصویر متفاوتی از وضعیت امنیتی تنگه هرمز ارائه می‌دهد. این گذرگاه همچنان حدود یک‌پنجم نفت دریایی جهان را جابه‌جا می‌کند و افزایش شدت حملات می‌تواند هزینه‌های بیمه را بالا ببرد و پیامدهای گسترده‌ای برای بازارهای انرژی و زنجیره تأمین جهانی داشته باشد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ از درگیری‌های اخیر در استان سیستان و بلوچستان چه می‌دانیم؟ از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۲۹ مهر، دست‌کم ۷۴ رویداد مسلحانه در جنوب شرق ایران گزارش شده است. مهرماه با ثبت ۲۸ رویداد، پرتلفات‌ترین یا پرحادثه‌ترین ماه این دوره از نظر تعداد گزارش‌ها بوده است. در شهریور ۱۱ و در مرداد ۹ رویداد ثبت شده بود. مناطق پرتکرار در گزارش‌ها عبارتند از زاهدان، سراوان، ایرانشهر، راسک و نیکشهر. گزارش‌هایی از درگیری در بخش‌هایی از کرمان و هرمزگان نیز منتشر شده است. آذر ۱۴۰۴ جبهه‌ای به نام «جبهه مبارزین مردمی» با ائتلاف چند گروه بلوچ، از جمله جیش‌العدل، اعلام موجودیت کرد. این ائتلاف از افزایش هماهنگی سیاسی و نظامی علیه جمهوری اسلامی سخن گفته، اما هنوز میزان یکپارچگی فرماندهی و ساختار نظامی آن مشخص نیست. از مجموع ۷۴ رویداد، در ۱۱ مورد نام این جبهه مطرح شده و این گروه مسئولیت ۹ حمله را پذیرفته است. در ۳۶ رویداد، عامل حمله در منابع بررسی‌شده «گروه‌های مسلح ناشناس» معرفی شده است. گزارش‌هایی نیز درباره حضور نیروهای منتسب به لشکر فاطمیون در عملیات امنیتی بلوچستان منتشر شده، اما مقام‌های جمهوری اسلامی حضور این نیروها را رسماً تأیید نکرده‌اند. ریشه‌های درگیری‌ها به دهه‌های گذشته بازمی‌گردد؛ از اختلاف بر سر اداره منطقه و حقوق مذهبی، تا فعالیت گروه‌های مسلحی مانند جندالله و جیش‌العدل.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ تصویر منتسب به زمان اعلام مرگ کیم‌ جونگ‌اون در تلویزیون کره، ساختگی است در پی انتشار گسترده ادعاهایی درباره مرگ کیم‌جونگ اون، رهبر کره شمالی، در شبکه‌های اجتماعی تصویری منتشر و ادعا شده مربوط زمان اعلام خبر مرگ او در تلویزیون کره است. این تصویر، هم به اعلام خبر در تلویزیون کره شمالی و هم کره جنوبی نسبت داده شده است. این تصویر و به‌طور کلی اعلام خبر مرگ کیم‌جونگ اون، در هیچ شبکه خبری یا منبع معتبر کره‌ای، چه شمالی و چه جنوبی، یافت نمی‌شود. در پی پست‌های شی وانجون، فعال مخالف حکومت چین در ایکس، شایعات مرگ کیم جونگ اون مطرح شد. او ابتدا ادعا کرد رهبر کره شمالی پس از خون‌ریزی شدید مغزی به کما رفته و به بیمارستانی در پکن منتقل شده و یک ساعت بعد مدعی شد در چین درگذشته و جسدش مخفیانه به کره شمالی بازگردانده شده است. در واکنش، رسانه‌های دولتی کره شمالی بدون اشاره مستقیم به شایعات، تصاویری از کیم جونگ اون و دخترش در حال بازدید از یک نمایشگاه لباس و کفش منتشر کردند تا زنده بودن و ادامه فعالیت‌هایش را نشان دهند. ما نمی‌دانیم رهبر کره شمالی زنده است یا نه، اما ادعاهایی که درباره مرگ او مطرح شده بدون سند است و در ضمن چنین خبری در تلویزیون کره شمالی یا جنوبی منتشر نشده است. پیش از این هم در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۲۰ خبرهای مشابهی درباره مرگ رهبر کره شمالی منتشر شده بود که حقیقت نداشت.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ویدیوی نادرست با ادعای انفجار تانکر در هرمز برخی حساب‌ها در شبکه‌های اجتماعی از جمله پرس‌تی‌وی با انتشار ویدیویی ادعا کردند این تصاویر مربوط به یک تانکر نفتی است که پس از انحراف از مسیر تعیین‌شده ایران، در تنگه هرمز منفجر شده و آسیب دیده است. این ادعا نادرست است و پرس تی‌وی نیز بعدا پست خود را بدون هیچ توضیحی پاک کرد. بر اساس آنچه در ویدیو دیده می‌شود، آسیب بدنه، ناشی از برخورد است، نه انفجار زیرا هیچ نشانه‌ای از سوختگی، دوده یا ترکش در کشتی دیده نمی‌شود. ضمن اینکه این شناور، بر خلاف ادعاهای مطرح‌شده، تانکر نیست، بلکه کشتی فله‌بر KMAX EMPEROR است که در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ با کشتی دیگری به نام MV TRUE MARINER در خلیج کوچ هند برخورد کرد. گارد ساحلی هند نیز بیانیه رسمی درباره این تصادف و عملیات نجات منتشر کرده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

✍️ درباره اعدام زن و مرد بنگلادشی در عربستان انتشار خبر اعدام یک زن و مرد بنگلادشی در عربستان، با ادعاهای نادرست فراوانی در شبکه‌های اجتماعی همراه شد؛ اما خبرهای رسمی و موثق در این باره کدام است؟ وزارت کشور عربستان سعودی اعلام کرد که این دو شهروند بنگلادشی روز ۲۳ مهر ۱۴۰۵ به اتهام «اقدام منافی عفت» در مسجدی در مکه اعدام شده‌اند. در این بیانیه جزئیات این رفتار ادعا شده، نام مسجد، تاریخ وقوع جرم و نحوه اعدام مشخص نشده است. هیچ منبع معتبری زوج بودن این دو نفر را طرح یا تایید نکرده‌ و خانواده آن‌ها در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته‌اند که این دو هیچ نسبتی با هم نداشته‌اند. بر اساس فهرست زندانیان که به سفارت بنگلادش در عربستان رسیده بوده، این دو نفر از مرداد ۱۴۰۲ در بازداشت بودند. بر اساس این گزارش نذرالاسلام عبدالبصیر به اتهام مرتبط با «جرایم فناوری اطلاعات» و سیتی اختر یک روز بعد به اتهام زنا بازداشت شده بود. خانواده‌ها و مقامات بنگلادشی از صدور حکم اعدام بی‌خبر بودند و بعد از اجرا از طریق رسانه‌ها متوجه شده‌اند. جسد این دو نفر تا زمان تنظیم این گزارش به بنگلادش منتقل نشده و مقامات بنگلادشی می‌گویند که در حال رایزنی برای انتقال هستند. هیچ منبع معتبری تصاویر یا ویدیوهایی از این زوج در عربستان، زمان اعدام یا محل دفن آن‌ها منتشر نکرده و تمام تصاویری که به این ماجرا نسبت داده‌اند، نادرست و غیرواقعی است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ویدیوی منتسب به شلیک به معترضان فرانسه، مربوط به آلبانی است ویدیویی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند مربوط به شلیک پلیس فرانسه به معترضان است. این ادعا نادرست است و ویدیو مربوط به درگیری پلیس و معترضان در مقابل ساختمان نخست‌وزیری آلبانی در ۲۵ مهر در تیرانا است. در این درگیری‌ها پلیس آلبانی از گلوله‌های لاستیکی علیه معترضان استفاده کرده است. صفحه فیس‌بوک Albanian Post این ویدیو را روز ۱۸ اکتبر (۲۶ مهر) به اشتراک گذاشت و در سمت راست و بالای تصویر نیز پرچم آلبانی قابل تشخیص است. لباس و کلاه نیروهای ضدشورش در این ویدیو متعلق به نیروهای آلبانی است، نه فرانسه. اعتراض‌ها در آلبانی از مه ۲۰۲۶، خرداد ۱۴۰۵، علیه یک پروژه گردشگری لوکس آغاز شد و از اواسط اکتبر، با ورود دانشجویان و جوانان، درگیری‌ها شدت گرفت و به خشونت و بازداشت گسترده معترضان انجامید.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ ویدیوی پرچم فلسطین در بالای برج پیزا، قدیمی است ویدیویی از برافراشته شدن پرچم بزرگ فلسطین بالای برج پیزا در ایتالیا در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده و ادعا می‌کند مربوط به اعتراض‌های اخیر در ایتالیاست. این ویدیو قدیمی است و ربطی به روزهای اخیر ندارد. ویدیو مربوط به ۲۶ آبان ۱۴۰۲ است که طی آن حدود ۱۵ دانشجو در ادامه یک تجمع از جمعیت جدا شده و به بالای برج رفتند تا این پرچم را آویزان کنند. اعتراضات اخیر در ایتالیا از روز ۱۵ مهر با اعتراض‌های دانش‌آموزی شروع شد و پس از دو روز با اعتراض به وضعیت معیشت در چند شهر شمالی ایتالیا گسترده شد.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ تصاویر قدیمی منتسب به عملیات مجاهدین خلق در بلوار کشاورز تهران ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ادعا می‌کند صحنه یک عملیات نظامی منتسب به مجاهدین خلق در بلوار کشاورز تهران را نشان می‌دهد. این ویدیو قدیمی است و ارتباطی به عملیات ادعایی ندارد. سازمان مجاهدین خلق ۲۴ مهر ۱۴۰۵ با صدور اطلاعیه‌ای مدعی شد برخی از اعضای این سازمان در پی حضور محسنی اژه‌ای در یکی از ساختمان‌های قوه قضاییه، عملیاتی برای «به دام انداختن» او انجام داده‌اند. ویدیویی که در شبکه‌های اجتماعی به این عملیات منتسب شده، پیش‌تر با شرح «حمله به یک ایست و بازرسی در اهواز» در اسفند ۱۴۰۴ منتشر شده بود. یک عکس دیگر نیز به همین خبر نسبت داده شده که آن هم قدیمی است و صحنه اعتراضات دی‌ماه ۹۶ در تهران را نشان می‌دهد. سازمان مجاهدین خلق تاکنون عکس یا ویدیویی از این عملیات منتشر نکرده و نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی هم ادعای این عملیات را تکذیب کرده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

❌ عکس اعضای سپاه در اسارت نیروهای آمریکایی، ساختگی است عکسی در شبکه‌های اجتماعی منتشر و ادعا شده اعضای سپاه پاسداران را در اسارت نیروهای آمریکایی نشان می‌دهد و این عکس را ارتش آمریکا منتشر کرده است. این ادعا نادرست است و عکس نیز ساختگی است. بررسی جزئیات تصویر، از جمله نشان‌ها و نوشته‌های نامفهوم روی لباس‌ها و ناهماهنگی‌های بصری، حاکی از آن است که تصویر با هوش مصنوعی ساخته شده است. نه ایران و نه آمریکا در خبرهای رسمی خود چنین ادعا و عکسی را منتشر نکرده‌اند. سنتکام روز ۱۴ مهر ویدیویی از انهدام یک لنج وابسته به ایران منتشر کرد و گفت خدمه پیش از انهدام آن به‌سلامت خارج شده‌اند و «تلاش‌ها برای بازگرداندن آن‌ها به کشورشان همچنان ادامه دارد». این منبع هیچ تصویری از بازداشت یا خدمه این شناور منتشر نکرد و ایران هم تا این لحظه اظهارنظری نکرده است.👇 factnameh.com/fa/fact-checks…

🎙 هزارداستان بودجه در اکانت‌های فکت‌نامه منتشر شد قسمت سی‌ام - این همه دانشگاه آیا می‌دانستید تعداد «دانشگاه‌های معتبر» در ایران از تعداد کل دانشگاه‌ها در بریتانیا، آلمان، کانادا و بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته بیشتر است؟ آیا می‌دانستید در بودجه سالانه بیش از ۱۷۵ دانشگاه و مرکز تحقیقاتی ردیف بودجه ثابت دارند؟ آیا می‌دانستید نسبت بودجه وزارت علوم و دانشگاه‌ها به ازای هر دانشجو، سه‌ونیم برابر بودجه آموزش و پرورش به ازای هر دانش‌آموز است؟ در سی‌امین قسمت پادکست «هزارداستان بودجه»، با نگاهی انتقادی سراغ دانشگاه‌ها و آموزش عالی در ایران رفته‌ایم. این پادکست، کار مشترک فکت‌نامه و رادیو فردا، یک هفته قبل در رادیو فردا و حساب کاربری هزارداستان بودجه منتشر شد و حالا در اکانت‌های فکت‌نامه نیز در دسترس است.👇 castbox.fm/channel/id3929523