از مهری مفتون تا اورپیدا؛
نجوا هایی همخوان از سرشت تراژیک انسان!
در تاریخ و فرهنگ منطقهٔ ما، مفهوم «تراژیدی» آنگونه که در تاریخ و فرهنگ غرب فهم و درک شده، چندان قابل فهم نیست. یکی از تفاوتهای مهم فرهنگهای دیگر با اروپا در همین تفاوت درک از مفهوم تراژیدی است.
از نظر تاریخی، امر تراژیک به معنای اروپایی-یونانی آن در دو قالب عمده بازنمایی و بازتولید میشد: نمایشنامههای موسیقایی و کُرال (اجرای گروهی موسیقی). یکی از کهنترین نمونههای بازمانده از موسیقی تراژیک یونان باستان، قطعهٔ «اورستس» از اوریپید است.
اورستس، پسر آگاممنون، در موقعیتی تراژیک و متناقض (پارادوکسیکال) قرار میگیرد: او هم قربانی است و هم قاتل؛ هم مأمور اجرای قانون و عامل ارادهٔ خدایان است و هم ناقض قانون و متمرد در برابر مشیت آپولو. هم ظالم است و هم مظلوم. این همان وضعیتی است که در آن نظم اخلاقی فرو میپاشد و معنای زندگی ناپیدا میشود. اوریپید این موقعیت تراژیک را به نت و اجرای موسیقی درمیآورد. پارچه اورستس فریاد تلخ در رسای سرشت تراژیک حیات انسان است.
برای دوری از آناکرونیسم [زمانپریشی]، توهم و مغالطه، باید تذکر داد که این پارچه آواز مهری مفتون با قطعهٔ اورستس یکی نیست. با این حال، شباهت و همسانی، یا به تعبیر خودمان، همسُریِ ریتمیک و موسیقایی این دو آواز در دو سوی تاریخ، با فاصلهٔ زمانی چند هزار سال، جالب است. مهم تر از شباهت ریتمیک، آواز این مرد در قلب فاجعه، بسیار سمبولیک، معنادار و ارزشمند است.
در درون فرهنگ هر جامعه، غالباً عناصری برای تابآوری (Resilience) در برابر ستم و فاجعه (در مسله افغانستان مهندسی اجتماعی در قالب یک ایدلوژی خشن) وجود دارد که گاهی نسبت به هر نوع مبارزه فعال از حافظه ای تاریخی و وجدان جمعی پاسداری میکند. آواز مهری مقتون از آن نوع ایستادگی است.
لینک ها: لینک اول قطعهٔ کُرال اورستس که دانشگاه آکسفورد از روی سنگنوشتههای بهجامانده از یونان باستان بازسازی کرده است. و لینک دوم آواز مقتون که ظاهراً در کدام مراسم عروسی محلی در بدخشان چند ماه قبل ثبت شده است.
پن1: جوهرۀ اصلی این یادداشت، فراورد گفتگویی میان من و رفیق از حد لازم بیشتر فروتن و شکستهنفس من هاشم بهداد [بیشتر هم از او] در روز هاییست که شبکه های اجتماعی مالامال از گِله ها و بگو مگو های عجیب و غریب ملت شهید پرور در پیوند با مهری مفتون بود.
پن2: من باری از زبان خود مفتون شنیده بودم که پدرش نام او را "مهری" گذاشته بوده است، نه میر یا میری. صورت درست و زیبای نام این آوازخوان دردآشنای ما "مهری مفتون" است.
youtu.be/_c2Ho9NvWY8?is=aTGp…
youtu.be/70E0l0IfBKI?is=TxFd…
4
836
خبر دردناکی است. عصمت کُهسار گرامی را سال ها پیش میشناختم. او جوانی توانا و با پشتکار، در عین زمان فروتن و بیادعا بود..
روان پاک و وارسته اش شاد و یادش گرامی باد!
برای آنانکه رفتند و دیگر برنگشتند؛ وای که چه بیشمار اند این رفتگان بیبرگشت... . چه طُرفه ملتی و دولتی که گرامی میدارند و میسپارند به یاد!!
چه رشتۀ ای پیچ در پیچ و چه رگۀ دردیست دراز از رنج و جنگ و تقلای آدمی برای شدن، برای بودن و ماندن در گردونه های نام و ننگ، این رفتگان بی برگشت... .
گرامی میداریم، یاد و خاطرۀ آنانی را که رفتند و برنگشتند تا کشور و مردم شان زیر چکمه های سنگین ستم و تاراج لِه نشود.
کشوری به بزرگی کانادا که زیستگاه و پرورشگاه انسانیت و آزادیست!
Today, we remember those who spent years away from their loved ones, those who returned forever changed, and those who never came home.
6
860
خبر مرگ آغاشیرین و نوستالژی کودکانۀ من؛
چند روز پیش، از وطن خبر دادند که آغاشیرین همسایۀ ما در روستای دوبندی و چوکیدار سابق مکتب دهاتی مان درگذشته است.. . خبر به همین سادگی بود، شاید و باید هم همینگونه میبود، او در جهان کوچک روستایی ما به دنیا آمد، در همان دنیای کوچک حدود 60 سال زندگی کرد و از همانجا از این جهان به جهان دیگر کوچ کرده بود.
خبر مرگ آغاشیرین اما برای من یادآور سی سال و اندی پیش است. دیشب خوابی مبهم و مغشوش مرا به گذشته های دور برده بود، به روزگار پر تب و تاب کودکی که پهنای جهان من و آغاشیرین فرق زیادی با همدیگر نداشت. من کودک دانشآموز سربراهی بودم که به تعبیر شادروان مادربزرگم گاهگاهی سر را به سر رفیقان گریزپایم میگذاشتم. آنان مرا وادار به مکتب گریزی میکردند، ساعت تفریح 15 دقیقهای برای رسیدن خانۀ ما کافی نبود، آنجا که عطر بولانی های مادرم از تنورخانۀ ما تا فضای سردابه و خرمنجای میپیچید، انگار پاره ای از بهشت بود. باید یا زود تر از زنگ تفریح با شتاب خود را به ده میرساندیم، یا در برگشت پس از آنکه به سروقت بولانی های خوشمزهٔ مادر رسیده بودیم، دیر مان میشد و در هر دو حالت در دروازۀ مکتب با آغاشیرین و غلامشاه طرف بودیم و پیش از مدیر و معلمان مکتب باید به آن چوکیداران و ملازمان ملتزم جواب پس میدادیم. آنان موظف میبودند که بجز از ساعات تفریح و رخصتی از رفت و آمد بی مورد و بی اجازۀ شاگردان جلوگیری کنند...
دیشب آغاشیرین که روانش شاد باد، سوتهچوبی در دستان لزرانش به ما گیر داده بود و میگفت: ساعت تفریح تمام شده ناوقت آمدین، والله اگه بانم که پایتانه به دروازۀ مکتب بمانید... با شوخی و شیطنت آزارش دادیم، گفت میرم به اداره شکایت میکنم، وقتی که طرف اداره حرکت کرد ما با شتاب به صنف درسی ما رفتیم که از شانس خوش ما هنوز معلم ساعت بعدی نیامده بود...
نگرانی از اینکه مدیر مکتب، یا معلم نگران چی به سر ما خواهد آورد، هنوز دست از سرم بر نداشته بود، بیدار شدم که هزاران کیلومتر از زمین و بیشتر از سی سال از زمان تا رسیدن به آن جهان کوچک رویایی ام فاصله گرفته ام، مسافتی که بر شانه های این روزگار ناجوانمرد سنگینی میکند و چه درد هایی که به آدم نمیدهد...
ما و آغاشرین در روستای دوبندی همسایه بودیم، روستایی که بیتردید بهشت امن دوران کودکی های من بود، با صفا، پر مهر و با زنان و مردان مهربانی که انگار همه اهل یک خانواده بودند، درد ها و رنج ها، خوشی ها و شادی های مان مشترک بود، انگار صفا و صمیمت نیم جهان سهم ما بود... .
آغاشیرین کمی سادهمزاج اما مردی بسیار با همت و زحمتکش و دستکم 35 سال را ملازم و چوکیدار مکتب بود و به گفتۀ خودش از آبله کف دستش نان میخورد. یادم است هرگاه در درب مکتب با من سختگیری میکرد، وقتی در روستا؛ پیتو و اغلب در مسجد محله میدیدم ما با او شوخی میکردیم اما او اصلاً اهل شوخی و مزاح نبود، میگفت؛ قصۀ ایجه [اینجا] از مکتب الایده [علیحده] است. اگه هرجایی مره آزار بتین د مکتب باز دگیر مدیر میتم تان، وقتی میخندیدیم میگفت شما بچه ها شیطان استین... .
تمامی اهالی روستا، معلمان و دانشآموزان مکتب آغاشیرین را دوست داشتند و او هم انیس غم و شادی مردم بود، در عروسی ها، ختم و خیرات و فاتحه و جنازۀ اهالی دِه در صف اول خدمتگزاری میایستاد.
در این سال های آخر که هیچ چیز در آن حوالی سر جایش نماند، لااقل در در روستای ما چیزی شبیه آن گذشته ها و خاطره های شیرین آن نبود، آغاشیرین شور و نشاط گذشته را نداشت، انگار پیشاپیش سر بر آستان پیری، کهولت و بیماری گذاشته بود، روزگار هم بالاتر از حد توانش از او انتقام ناداری و ناسازگاری و بی مروتی میگرفت، چند باری بیشتر او را ندیده بودم، چند روز پیش که خبر مرگ او را به من دادند، حتا یک عکس از او نیافتم، در شبکه های اجتماعی هم هیچ کس خبری از مرگ او ننوشته بود، چون او از اهالی دیروز بود و جهانش را با این همه رنگ و نیرنگ و ریا، تظاهر و تکبر و بلاخره اسارت خوشخیم طالبانی نیالوده بود، او یک انسان ساده اما آزاده بود... .
روان پاک و بیپیراه اش شاد و یاد غریبانه اش تا آینده های دور گرامی باد!
1
16
1,625
Hashmat Radfar retweeted
بکتاش سیاووش و سخنان درست و بی باکانه اش در پارلمان اروپا. صدایت رسا باد رفیق جان. ❤️
علیه فراموشی!
«جان پدر کجاستی؟»
به حکم حافظهٔ تاریخی، باید بیاد داشته باشیم که ۵ سال پیش از امروز در ۱۲ عقرب/ آبان ۱۳۹۹، 2 نوامبر 2020 جوخه های انتحاری گروه طالبان، تنها در یک حملهٔ بیرحمانه و بیشرمانه به دانشگاه کابل حداقل ۲۲ تن از جوانان دانشجو اعم از دختران و پسران را کشتند و چندین تن دیگر را زخمی کرده بودند.. .
در آن روز ها، وقتی سنگ و چوب کابل برای به زمین افتادن کاج های زیبا و بلند دانشگاه کابل گریست، مبلغان گروه طالبان ارتکاب این جنایت را به همفکران همسنخ خود ، داعش نسبت دادند، اما مردم میدانستند و اکنون جهان هم میداند که «سگ زرد بیادر شغال است…».
از خانواده هایی که با دیدن این یادداشت رنج از دست دادن عزیز ترین نورسته های زندگی شان تازه میشود، پوزش میخواهم، اما نباید فراموش کنیم؛ با فراموشی این جنایت هاست که رسالت نسلی مبارزه برای سرنگونی رژیم نفرت انگیز و بردهخویی خوشخیم طالبانی به حاشیه های ضمیر افسون شده و بیمار اجتماعی مان تبعید میشود !
شادروان عبدالاحد عشرتی؛
برای بار نخست نامش را سی و چند سال پیش در پشتی یکی یا دو جلد کتاب های فارسی دری ما در صنف های 5 و 6 مکتب دهاتی مجاهدین دیده بودم که از نشانی شورای ثقافتی جهاد افغانستان از پاکستان به ما رسیده بود.
در تابستان سال 1396، در صحبتی با آقای ذکی نادری همکار عزیز ما در کانون اصلاحات که او هم اهل ولایت غزنی است، حرف و حدیث استاد عشرتی پیش آمد. پسانتر از استاد دعوت کردیم تا اگر موافق باشند برنامه ای بنام شان در کانون برگزار کنیم. اما ایشان یک دیدار خودمانی و صمیمانه با همکاران ما را بسنده دانسته بودند.
دیدار کوتاه و مختصری داشتیم. صدا و سخن استاد عشرتی نیروبخش و پر مغز و معنا و دلانگیز بود. نارضایتی و دلخوری اش از سیاسیون و مدعیان سیاست و سرنوشت مردم ما قابل انکار نبود.
حضور پرثمر و پردستاورد او در عرصۀ دانش و پژوهش دستکم در سهچهارم قرن گذشته، جدا از استغنا و بینیازی توأم با فروتنی ای که ویژۀ استادان دانشمندی مانند استاد عشرتی است، نمایانگر این حقیقت تلخ است که اگر ایشان از منطقه یا ولایت دیگری میبود، تفنگدار یا تیکه دار قوم و دین و زبان میبود یا خصوصاً که به قومیت دیگری تعلق میداشت، قطعاً در واپسین سال های عمرش آنهمه با انزوا و شاید هم ناسودگی دست و پنجه نرم نمیکرد..
به هر حال؛ یاد و خاطرۀ آن استاد فرزانه و انسان افلاکی ای که پس از 95 سال زندگی ثمربخش و پر برکت، سر بر آستان خاک نهاده است را گرامی میداریم!
مثل همیشه زیبا، مستدل و محکم!
تجلیل گسترده و پررنگ از ۲۹ میزان، روز ملی زبان اوزبیکی، در شهرها و کشورهای مختلف جهان، با نمایش لباسهای اوزبیکی، موسیقی محلی و غذاهای سنتی این فرهنگ پربار، تنها با انگیزه فرهنگی قابل تعریف نیست.
این حضور گسترده و خودجوش، یک پیام سیاسی و حقوقی روشن دارد و آن اینکه زبان و هویت را نمیتوان با ظلم و تبعیض به حاشیه راند و نابود کرد. جایگاه تاریخی زبان اوزبیکی، احترام به تنوع فرهنگی، حق آموزش به زبان مادری و عدالت اجتماعی باید در سیاست و ساختار های دولت مشروع افغانستان احترام و تضمین شوند.
زبان اوزبیکی نهتنها میراث اوزبیکها، بلکه بخشی از سرمایه فرهنگی افغانستان است، سرمایه که پاسداری از آن، پاسداری از افغانستان متنوع و متمدن است.
تغییر موضع طالب برای ما اهمیتی ندارد، طالب ذاتش با انسانیت و آزادی و برابری در تناقض است!
دیدگاه: احتمال تغییر موضع طالبان؟
گفتوگو با حشمت رادفر، روزنامهنگار و واحد فقیری، تحلیلگر مسائل سیاسی.
ادامه برنامه را در یوتیوب ببینید:
youtu.be/gp0DvS_Gc38?si=O8Eo…
10
710
Hashmat Radfar retweeted
رشمین جوینده، فعال حقوق بشر افغانستان همزمان با مراسم نمایش مستند «شلیک به صدای آزادی» در اتریش توماری از نامهای زنان کشته شده در افغانستان را به نمایش گذاشت.
خانم جوینده در این تومار نام و مشخصات دستکم ۸۰ زن را گردآوری کرده است که در خشونتهای خانگی و رویدادهای متفاوت در این کشور کشته شدهاند.
پیامی از سنگر؛
[نقل به مضمون پیام یکی از چریک های آزاده از بلندی های هندوکوه]
"نمیشود به مردم ما بگویید که عکس هایی که دشمن پس از شهادت از همسنگران شهید ما میگیرد یا با هوش مصنوعی میسازد را نشر نکنند؟
بسیاری از ما با وجود نارضایتی فرماندهان ارشد و رهبران جبهات آزادی و مقاومت، تصویر های خود از کوه و دشت و دره های وطن را نشر میکنیم. ما میدانیم که این کار خطرناک است، تلخ است اما برای روز مبادا خوبست... حداقل مردم مجبور نمیباشند، اگر خدای نخواسته تن بیجان ما بدست دشمن افتاد، از چپ و راست عکس گرفته در صفحات شان نشر کردند، شما با نشر و بازنشر آن روحیۀ ما را به زمین نزنید و ابزار تبلیغاتی طالب نشوید. ما از دشمن توقعی نداریم، از روزی که پا به خاک این وطن گذاشتیم، هر احتمالی را سنجیده ایم. اما از مردم ما و کسانی که قلب و دل شان با ماست و درد ما را احساس میکنند، توقع داریم که بعد از شهادت همسنگران ما عکس های اجساد آنان را برای نشر از صفحات جنگ روانی دشمن کاپی نگیرند. ما تا زنده ایم در سنگر سر های ما بلند است!"
این چریک آزادۀ میهن افزوده است که تصویر پس از شهادت فرمانده شاهمیرویس پارنده که از سوی گروه طالبان نشر شده و صد ها تن دیگر با چشم بسته آن را بازنشر کرده اند، ساختۀ هوش مصنوعی است.
نتیجۀ اخلاقی این پیام هوشمندانۀ سرباز سرافراز آزادی اینکه؛ عکس ها شهدای گردن فراز ما را با گردن های بلند و سر سربالای شان نشر کنیم، نه آنگونه که دشمنان شان میخواهند؛ افتاده، شکسته و ترحُم برانگیز!!
عرض تسلیت دارم، رفیق گرامی ما ناجی صاحب عزیز !
مرگ مادر آنهم در غربت، ابراندوه به تمام معناست!
برای خودت، برای جواد و برای تمامی اعضای محترم خانوادهٔ محترم تان، بخاطر درگذشت این بزرگبانوی دیار دردمند مان ابراز همدردی و غمشریکی داریم.
از درگاه یزدان پاک برای شما صبر و استقامت و شکیبایی بیپایان آرزو دارم.
روان پاک این بانوی رنجکشیده و دردآشنا شاد باد!
مرد بمیرد به مرگ!
آورده اند که صوفی عارف، از جوانمردان نامدار پروان و شاید آخرین بازماندۀ یاغیان شمالی در شهر چاریکار جان به جان آفرین سپرده است. او آخرین فرد از سلالۀ عیاران و یاران حبیب الله کلکانی بود که پس از چنواری شدن "لالا" و یارانش توسط دستگاه ستم بارۀ نادر خان؛ در برابر یغمای منگلی، جنایت های محمدگل مهمند و لشکر های حشری ای که برای تاراج و سرکوب و "سربراهکردن" مردم به شمالی سوق داده میشدند؛ ایستادند، جنگیدند، با ایثار جان به آرمان شان؛ از قینوفانه، روغنداغ، تیل داغ تا چنواری، به توپ بسته شدن ها، ستم ها و شکنجه های گوناگون دستگاه سلطه را تحمل کردند، اما یک تن از رفیقان و یاران شان را به اصطلاح خود شان "دگیر دشمن" ندادند.
شاید در پناه همین رسم جوانمردانه بود که صوفی عارف که از نسل عنایت بایانی و پهلوان آغاشیرین، تورۀ بغلانی و ... بود، تا اکنون با عزت و سربلندی زنده مانده و چند صبایی بیشتر زیسته است. خاطره های از جوانمردی، فداکاری و مردم داری یاغیان تا اکنون در ذهن و ضمیر مردمان این دیار زنده است. پاسداشت راه و رسم رفاقت، رازداری، وفا به عهد، ناموسداری و شجاعت آنان تا امروز زبانزد خاص و عام است و سرمشق جوانان، زنان و مردانی که هنوز این سلک رفتار، گفتار و پندار برین، پارینه و کهنزاد خراسانی را پاس میدارند...
نوشتن در پیوند با "یاغیان شمالی" به پژوهش و تجسس و تحقیق زیادی نیازمند است که حیات و حضور کسانی مانند صوفی عارف میتوانست، پشتوانۀ عظیم و بیبدیلی برای فهم تاریخ و نقش همیشه انکار شدۀ مردم ما در سرشت و سرنوشت شان به حساب آیند.
شادروان صوفی عارف، بسان گنجینه ای سر به مُهر از ناب ترین و شاید نایاب ترین معلومات در بارۀ یاغی ها که آبروی تاریخ دستکم یک قرن گذشتۀ شمالی بودند و وارثان تاریخی که محکوم به مسخ شدن و وارونه فهمیده شدن بوده است.
او را در گورستانی متروک در گوشه از دیار سه باره به یغما رفته اش دفن خاک کردند. خاک اسیری که پس از پایان هر مراسم تدفین آزادگان دست پرورده اش را با نیشخندی تلخ به آغوش میکشد!!
حسرت استخوان سوز و رگۀ دردی زنده و جانسوز که میراث بزرگ خونخواهی و تداوم راه و رسم یاغیگری و ایستادگی در برابر غصب و ستم را پیش چشم ها و روی دست های ما میگذارد.
بضاعت اندک معلوماتی و شعور سرکوفت خوردۀ من که سراسر عمرم را در عصر ابتذال ارزش ها، از خودبیگانگی و افسونشدگی خوشخیم تنازع برای بقا و جدال سرنوشت زیسته ام، مجال بیشتری برای نوشتن در بارۀ یاغیان شمالی نمیدهد.
برای این فرزانه مرد روزگار آرامش ابدی آرزو دارم. این ضایعۀ بزرگ را به خانواده ویارانش تسلیت میگویم و این یادداشت را به یاغیان روزگار ما و جوانمردان عصر ناجوانی ها و نامردمی ها که هماکنون در کوهپایه های پامیر و هندوکوه از زیباک بدخشان تا کامدیش نورستان در برابر ستم، غصب و استبداد طالبانی قد برافراشته اند، تقدیم میکنم.
پاسداشت یاد و خاطرۀ کسانی مانند صوفی عارف، حقانیت راه و آرمان تکاوران پرغرور و پاکباز روزگار ما را برجسته میکند که راه و رسم فتوت و جوانمردی را با نثار جان شان پاس میدارند، مرگ با عزت را به زندگی زیر چتر ذلت و بردگی طالبانی ترجیح داده اند تا آیین جوانمردی و ایثار برای آزادی و انسانیت را به مثابۀ میراث ماندگار نیاکان شان آیینه داری و گرده زدایی کنند...
به یاد آن تکاوری در نورستان که در سنگر به نجات یار همرزم زخمی اش شتافت و هر دو برنگشتند!
3
41
2,056
youtu.be/HKxgksq1QwY?si=PBuQ…
یک نسخه کامل از آهنگ یاغیان شمالی به صدای شادروان سلیم سحاب که خود از کاکه های روزگار خویش بوده است!
سلیم سحاب قصه یاغیان
ثبت بهزاد موزیکبرای موزیک های بیشتر چینل بهزاد موزیک را سبسکرایب ک...
youtube.com 1
150
ما صلحپیشهایم نه اما شبیه خلق
کز ترس جنگ خانه به دشمن سپردهاند
#فاضل_نظری
18
777












