🇭🇹🚨 401.2 MILYA GOUD NAN BIDJÈ AYITI A: YON GOUVÈNMAN KI CHAJE PWOMÈS, MEN KOTE PLAN YO, LAJAN AN AK REZILTA YO?
🔴 ANNDAN REYINYON KONSÈY MINIS 17 NOVANM 2026 LA: EKSPANSYON LAME, AKÒ AK EL SALVADOR, SEKIRITE PÒ YO, AK GWO KESYON SOU JAN LAJAN PIBLIK AP DEPANSE!
HAITI POLITIC | ANKÈT ESPESYAL | 17 NOVANM 2026
🇭🇹 Pèp ayisyen an pa bezwen plis pwomès. Li bezwen plan, finansman, transparans ak rezilta!
Madi 17 novanm 2026, Konsèy Minis gouvènman ayisyen an te reyini nan Villa d'Accueil, anba direksyon Premye Minis Alix Didier Fils-Aimé.
Dapre kominike ofisyèl Primati a, reyinyon an te konsantre sou plizyè gwo dosye ki konsène avni peyi a.
Pami yo, genyen modènizasyon Fòs Lame Ayiti (FAd'H), batay kont blanchiman lajan ak finansman teworis, yon akò koperasyon ant Ayiti ak El Salvador, sekirite maritim, devlopman teritwa, ak ranfòsman reprezantasyon diplomatik Ayiti aletranje.
Tout dosye sa yo enpòtan.
Men, gen yon pwoblèm!
Kominike a pa di klèman ki rezolisyon Konsèy Minis la adopte, konbyen lajan yo otorize pou chak pwojè, kiyès ki responsab egzekisyon yo, ni ki dat pèp la dwe espere rezilta yo.
Gouvènman an eksplike sa li diskite.
Men, li pa prezante yon plan detaye pou montre kijan desizyon sa yo pral tounen reyalite.
Se la gwo kesyon an kòmanse!
💰 1. BIDJÈ 401.2 MILYA GOUD LA: KOTE LAJAN AN PRAL ALE?
Dapre chif Ministè Ekonomi ak Finans (MEF) pibliye pou egzèsis fiskal 2026–2027 la, bidjè nasyonal Ayiti a rive anviwon 401.2 milya goud.
Pami sous finansman ki prezante yo, genyen:
💵 262.9 milya goud nan resèt domestik kouran.
💵 91.75 milya goud nan sibvansyon ak prè.
💵 35.18 milya goud nan bon Trezò.
Chif sa yo pa reprezante tout detay finansman bidjè a. Twa kategori sa yo ansanm bay anviwon 389.83 milya goud. Pou konprann diferans lan, fòk nou egzamine dokiman bidjè detaye yo.
Men, gen yon bagay ki klè:
Leta ayisyen gen yon bidjè ki prevwa plizyè santèn milya goud pou fè peyi a fonksyone.
Sa pa vle di tout lajan sa a deja antre nan kès Leta, ni tout depans yo deja fèt.
Yon bidjè se yon previzyon ak yon otorizasyon pou depanse.
Se rapò egzekisyon bidjè a, kontra yo, fakti yo ak odit yo ki kapab montre konbyen lajan ki antre, konbyen ki depanse, epi ki rezilta li bay.
🔥 Pèp ayisyen an gen dwa mande: ki kote chak goud ale, kiyès ki resevwa li, epi ki travay ki fèt avèk li?
🚔 2. ANVIWON 73 MILYA GOUD POU LAJISTIS AK DEFANS: KI REZILTA N AP JWENN?
Dapre rezime bidjè a, anviwon 73 milya goud prevwa ansanm pou Ministè Jistis ak Sekirite Piblik ak Ministè Defans.
Lajan sa a konsène plizyè responsabilite, tankou Polis Nasyonal Ayiti (PNH), Fòs Lame Ayiti (FAd'H), pèsonèl, ekipman ak operasyon.
Pami objektif gouvènman an deja prezante, genyen:
✅ Kontinye pwogram P4000 la pou rekrite ak fòme nouvo polisye.
✅ Travay sou ekspansyon Fòs Lame Ayiti.
✅ Ranfòse kapasite operasyonèl fòs sekirite yo.
✅ Envesti nan ekipman ak enfrastrikti.
Men, 73 milya goud la se pa yon bidjè ki rezève sèlman pou lame a. Li konsène de ministè ansanm.
Kominike 17 novanm nan pa eksplike ki pati nan lajan sa a ki pral finanse nouvo mezi modènizasyon militè yo.
Se poutèt sa nou dwe mande:
🔴 Konbyen lajan ki ale dirèkteman nan PNH?
🔴 Konbyen ki rezève pou FAd'H?
🔴 Konbyen ki pral sèvi pou salè, fòmasyon, gaz, machin, ekipman ak antretyen?
🔴 Ki kontra Leta deja siyen pou achte ekipman?
🔴 Konbyen nouvo polisye ak militè ki pral vin operasyonèl pandan ane fiskal la?
🔴 Ki rezilta konkrè popilasyon an dwe espere?
Nou pa kont envestisman nan sekirite. Men, nou kont yon sistèm kote yo anonse gwo bidjè san yo pa montre kijan lajan an sèvi.
🇭🇹🇸🇻 3. AKÒ AYITI AK EL SALVADOR: KIYÈS KI SIYEN LI, KIYÈS K AP PEYE, E KILÈ MISYON AN AP FINI?
Youn nan dosye ki pi sansib nan reyinyon Konsèy Minis la se akò koperasyon ant Ayiti ak El Salvador.
Kominike Primati a fè konnen Konsèy Minis la te egzamine akò sa a.
Men, gen yon diferans enpòtan ant egzamine yon akò, apwouve li, siyen li, epi mete li an aplikasyon.
Kominike a pa presize ki etap legal akò a rive franchi.
Pandanstan, deklarasyon otorite salvadoryen yo sou operasyon militè ann Ayiti deja soulve anpil kesyon.
Sitiyasyon kat manm pèsonèl salvadoryen yo rapòte ki disparèt pandan operasyon an rann kesyon sou objektif, sekirite ak dire misyon an pi enpòtan toujou.
Men sa pèp ayisyen an dwe konnen:
❓ Ki dat akò a te siyen?
❓ Ki kote li te siyen?
❓ Kiyès ki te siyen pou Leta ayisyen?
❓ Ki baz legal ki otorize operasyon militè salvadoryen yo?
❓ Konbyen lajan akò a pral koute?
❓ Kiyès ki pral peye depans yo?
❓ Ki wòl lòt patnè entènasyonal yo?
❓ Kiyès ki gen otorite pou kòmande operasyon yo?
❓ Ki dispozisyon ki genyen pou pwoteje dwa moun?
❓ Konbyen tan misyon an dwe dire?
❓ Ki plan ki genyen pou mete fen nan misyon an?
Nou poko gen dokiman piblik ki pèmèt nou reponn tout kesyon sa yo avèk presizyon.
Sa pa vle di akò a ilegal oswa gen koripsyon ladan l.
Men, sa vle di gouvènman an poko bay ase enfòmasyon pou pèp la evalye akò a.
🔥 AYITI SE YON PEYI SOUVREN!
Si yon gouvènman ap angaje peyi a nan yon koperasyon militè ak yon lòt Leta, li dwe eksplike popilasyon an kondisyon legal, finansye ak politik angajman sa a.
Sekirite nasyonal pa dwe sèvi kòm yon eskiz pou evite tout kesyon sou responsabilite piblik.
🪖 4. MODÈNIZASYON LAME AYITI: KOTE PLAN SOU TWA ZAN AN?
Gouvènman an ap pale de modènizasyon Fòs Lame Ayiti.
Pami objektif ki deja prezante piblikman, genyen lide pou ogmante kantite militè yo pou rive nan anviwon 15,000 sòlda sou twa zan.
Men, fòme yon lame pa vle di sèlman rekrite sòlda.
Fòk gen kazèn, salè, manje, ekipman, fòmasyon, transpò, gaz, swen medikal ak yon sistèm kòmandman ki fonksyone.
Tout bagay sa yo koute lajan.
Epi depans yo pa fini jou sòlda yo antre nan lame a.
Ki kote plan finansman sou twa zan an?
Ki kantite sòlda yo pral rekrite chak ane?
Ki enfrastrikti ki deja disponib?
Kiyès ki pral fòme yo?
Ki jan lame a pral travay ansanm ak PNH san konfizyon nan responsabilite yo?
Ki jan Leta pral mezire kapasite operasyonèl nouvo militè yo?
Kominike 17 novanm nan pa bay repons sa yo.
Yon peyi pa bati yon lame solid ak deklarasyon politik sèlman. Li bezwen yon estrateji defans nasyonal, yon bidjè dirab ak yon sistèm kontwòl.
💵 5. BATAY KONT BLANCHIMAN LAJAN: KI NOUVO MEZI GOUVÈNMAN AN PRAN?
Konsèy Minis la te diskite tou sou ranfòsman mekanis pou konbat blanchiman lajan ak finansman teworis.
Sa se yon dosye ki gen anpil enpòtans pou Ayiti.
Blanchiman lajan kapab fasilite koripsyon, trafik ilegal ak aktivite rezo kriminèl.
Men, Leta deja genyen enstitisyon ki gen responsabilite nan domèn entèlijans finansye, kontwòl bankè, ankèt ak lajistis.
Kesyon an se:
Ki sa gouvènman an pral fè anplis sa ki deja egziste?
Èske li pral bay enstitisyon sa yo plis resous?
Èske li pral ranfòse kapasite ankèt finansye yo?
Èske li pral amelyore koperasyon ant lajistis ak sèvis finansye yo?
Èske li pral adopte nouvo règleman?
Èske li pral pibliye objektif ak rezilta ki kapab mezire?
Kominike a pa idantifye yon nouvo pwogram ki gen yon bidjè espesyal, yon kalandriye aplikasyon oswa yon lis mezi ki deja apwouve.
Batay kont blanchiman lajan pa dwe rete nan diskou. Li dwe bay ankèt serye, aplikasyon lalwa ak rezilta ki kapab verifye.
🚢 6. SEKIRITE PÒ AYITI YO: KIYÈS KI PRAL KONTWOLE SISTÈM NAN?
Konsèy Minis la te diskite sou angajman entènasyonal Ayiti nan zafè maritim.
Dosye sa a enpòtan anpil, sitou apre Òganizasyon Eta Ameriken yo (OEA) te pibliye yon rapò sou sekirite maritim ak sekirite pò ann Ayiti.
Pò yo se enfrastrikti estratejik pou ekonomi peyi a.
Se atravè yo anpil machandiz antre, ladwàn ranmase resèt, epi aktivite komèsyal yo fonksyone.
Sekirite pò yo enpòtan pou konbat trafik zam, trafik ilegal ak lòt aktivite kriminèl.
Men, lè òganizasyon entènasyonal ak gouvènman etranje ap pwopoze sistèm sekirite pou Ayiti, fòk nou poze kesyon sou kontwòl ak responsabilite.
Kiyès ki prepare estrateji sekirite maritim Ayiti a?
Kiyès ki chwazi ekipman yo?
Kiyès ki kontwole done ak sistèm siveyans yo?
Kiyès ki pral jere enfrastrikti yo?
Kiyès ki peye pou antretyen?
Kiyès ki deside kilè asistans etranje a dwe fini?
Rapò OEA a pa pwouve gen yon plan pou transfere pwopriyete pò ayisyen yo bay peyi etranje.
Men, sa pa retire dwa pèp ayisyen an pou mande ki enfliyans patnè entènasyonal yo pral genyen sou operasyon ak desizyon ki konsène pò yo.
Kominike Konsèy Minis la pa konfime nonplis gouvènman an adopte rekòmandasyon OEA yo.
🔥 AYITI DWE DEVLOPE PWÒP ESTRATEJI SEKIRITE MARITIM LI!
Peyi a kapab resevwa asistans teknik san li pa abandone responsabilite pou dirije enstitisyon pa li yo.
Objektif koperasyon entènasyonal la dwe se ranfòse kapasite ayisyen yo, pa kreye yon sistèm kote peyi a toujou oblije depann de lòt moun pou jere enfrastrikti estratejik li yo.
🌍 7. DEVLOPMAN TERITWA AK DIPLOMASI: KI PROJÈ KI APWOUVE?
Konsèy Minis la te pale tou de devlopman teritwa, rekonesans enstitisyon sosyal ak relijye, ak ranfòsman reprezantasyon diplomatik Ayiti aletranje.
Men, kominike a pa idantifye pwojè devlopman ki konsène yo.
Li pa presize ki enstitisyon ki pral jwenn rekonesans.
Li pa anonse ki nouvo mezi diplomatik ki apwouve.
Li pa bay montan finansman pou nouvo inisyativ sa yo.
Yon priyorite politik pa menm bagay ak yon pwojè ki gen finansman, dat aplikasyon ak yon responsab.
Pèp la dwe kapab konnen ki travay Leta otorize, ki kote yo pral fèt, konbyen yo pral koute ak kilè yo dwe fini.
🌐 8. FINANSMAN ETRANJE: ÈSKE AYITI AP JANM RIVE FINANSE PWÒP PRIYORITE LI?
Nan chif bidjè yo prezante yo, anviwon 91.75 milya goud soti nan kategori sibvansyon ak prè.
Sa montre finansman ekstèn toujou gen yon plas enpòtan nan planifikasyon finansye peyi a.
Asistans entènasyonal kapab itil.
Men, li kapab pote kondisyon, delè debousman ak obligasyon finansye tou.
Yon prè dwe ranbouse.
Yon sibvansyon kapab rezève pou yon pwojè espesifik.
Yon pwogram ki depann de finansman etranje kapab jwenn difikilte lè finansman sa a fini.
Se poutèt sa gouvènman an dwe eksplike, pou chak gwo pwojè:
Kiyès ki bay lajan an?
Konbyen li bay?
Èske se yon prè oswa yon sibvansyon?
Ki kondisyon ki mache avèk li?
Kiyès ki pral egzekite pwojè a?
Kiyès ki pral peye depans operasyonèl yo apre finansman an fini?
Ayiti pa kapab bati yon sistèm sekirite dirab si li pa gen kapasite pou finanse, jere ak kontwole pwòp enstitisyon li yo.
📋 9. KOTE PLAN EGZEKISYON AK SISTÈM RESPONSABILITE A?
Pi gwo feblès kominike 17 novanm nan se absans detay sou fason gouvènman an pral mete priyorite li yo an aplikasyon.
Pou chak gwo pwojè, pèp ayisyen an ta dwe kapab jwenn:
✅ Dokiman legal ki otorize pwojè a.
✅ Montan finansman ki disponib.
✅ Non enstitisyon ki responsab egzekisyon an.
✅ Dat kòmansman ak dat prevwa pou fini.
✅ Kontra ak pwosedi acha piblik yo.
✅ Objektif ak rezilta ki kapab mezire.
✅ Rapò regilye sou depans ak pwogrè.
✅ Mekanis odit ak kontwòl endepandan.
San enfòmasyon sa yo, li difisil pou evalye pèfòmans gouvènman an.
Yon bidjè pa garanti rezilta.
Yon reyinyon Konsèy Minis pa garanti aplikasyon.
Yon akò entènasyonal pa garanti sekirite.
Se egzekisyon, transparans ak kontwòl ki kapab fè pwomès yo tounen rezilta.
🔥 10. PREMYE MINIS ALIX DIDIER FILS-AIMÉ: KI DOKIMAN GOUVÈNMAN AN DWE PIBLIYE?
Primati a kapab reponn anpil nan kesyon sa yo lè li rann dokiman enpòtan yo disponib pou piblik la.
Pami yo:
📌 Rezolisyon ofisyèl Konsèy Minis 17 novanm nan.
📌 Nenpòt arete oswa lòt desizyon legal ki soti nan reyinyon an.
📌 Detay sou finansman chak nouvo pwojè.
📌 Akò koperasyon Ayiti ak El Salvador la, oswa dispozisyon li yo lalwa pèmèt pibliye.
📌 Plan modènizasyon FAd'H la.
📌 Objektif, depans ak kalandriye pwogram rekritman PNH yo.
📌 Desizyon gouvènman an pran sou sekirite maritim.
📌 Rapò sou egzekisyon bidjè a ak kontra piblik yo.
Sa pa vle di Leta dwe pibliye sekrè operasyon militè ki ta mete lavi moun an danje.
Men, li dwe eksplike kijan li itilize otorite li ak lajan piblik.
Transparans pa yon menas pou sekirite nasyonal. Se youn nan fondasyon yon Leta ki serye.
🇭🇹 KONKLIZYON: AYITI PA BEZWEN YON LÒT LIS PWOMÈS. LI BEZWEN YON GOUVÈNMAN KI KA MONTRE TRAVAY LI!
Reyinyon Konsèy Minis 17 novanm 2026 la te konsantre sou gwo pwoblèm peyi a.
Sekirite.
Lame.
Lapolis.
Blanchiman lajan.
Pò ak sekirite maritim.
Akò militè ak El Salvador.
Diplomasi ak devlopman teritwa.
Tout sijè sa yo merite atansyon.
Men, yon bidjè 401.2 milya goud pa vle di otomatikman tout pwomès gouvènman an gen finansman ki garanti.
Menm jan an tou, egzamine yon akò entènasyonal pa vle di kondisyon finansye, legal ak operasyonèl li yo deja klè devan popilasyon an.
Pèp ayisyen an gen dwa konnen ki pwojè ki apwouve, konbyen yo koute, kiyès ki pral peye, kiyès ki responsab, ak ki dat rezilta yo dwe parèt.
Nou dwe mande tou kijan asistans entènasyonal pral ede enstitisyon ayisyen yo vin pi solid, olye peyi a kontinye depann de pwogram lòt moun prepare pou li.
Objektif la pa dwe pou Ayiti rete anba asistans entènasyonal san fen. Objektif la dwe pou Ayiti devlope kapasite pou dirije, finanse ak kontwole pwòp enstitisyon li yo.
🚨 MEN GWO KESYON HAITI POLITIC AP POZE GOUVÈNMAN AN:
❓ KOTE PLAN EGZEKISYON YO?
❓ KOTE AKÒ FINANSMAN YO?
❓ KOTE KONTRA AK RAPÒ DEPANS YO?
❓ KI DAT PWOJÈ YO DWE FINI?
❓ KIYÈS KI RESPONSAB POU REZILTA YO?
❓ KILÈ PÈP AYISYEN AN AP KÒMANSE JIJE GOUVÈNMAN LI SOU TRAVAY LI FÈ, OLYE SOU PWOMÈS LI BAY?
🇭🇹🔥 401.2 MILYA GOUD! PÈP AYISYEN AN GEN DWA MANDE KOTE LAJAN AN ALE AK KI REZILTA LI BAY!
NOU PA BEZWEN PLIS DISKOU. NOU BEZWEN PLAN, FINANSMAN, TRANSPARANS AK REZILTA!
✊🏽 SE AYISYEN KI DWE DIRIJE AYITI!
📰 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
Souverènte | Finans Piblik | Sekirite Nasyonal | Transparans | Responsabilite
Sous dokimantè: Kominike Primati 17 novanm 2026 la; chif bidjè 2026–2027 Ministè Ekonomi ak Finans (MEF); enfòmasyon sou pwopozisyon OEA pou sekirite maritim.
Nòt redaksyon: Chif bidjè yo reprezante alokasyon ak previzyon finansman, pa depans ki deja verifye. Kominike Primati a pa bay tout rezolisyon ofisyèl reyinyon an. Kondisyon konplè akò Ayiti–El Salvador la poko disponib nan dokiman ki sèvi kòm baz analiz sa a.
56
haitipolitic.com/haitis-401-…
Inside the November 17 Council of Ministers Meeting: Military Expansion, a Controversial El Salvador Agreement, Foreign Security Partnerships, and the Missing Details Behind Haiti’s National Priorities
Haiti’s government has outlined an ambitious agenda involving national security, military modernization, financial oversight, maritime security, and international cooperation. But the Council of Ministers’ latest communiqué leaves fundamental questions unanswered: What exactly was approved? Which projects have dedicated financing? Who controls the spending? And when will Haitians see measurable results?
HAITI’S 401.2 BILLION GOURDE QUESTION: A GOVERNMENT FULL OF PROMISES, BUT WHERE ARE THE PLANS, THE MONEY, AND THE RESULTS? haitipolitic.com/haitis-401-…
29
🇭🇹🇸🇻🚨 AYITI AK EL SALVADOR: DE GOUVÈNMAN, YON AKÒ KI RETE SEKRÈ, EPI DE PÈP KI PA GEN REPONS!
🔥 KIYÈS KI SIYEN AKÒ A? KIYÈS K AP PEYE? KI OBJEKTIF MISYON AN? E KILÈ L AP FINI?
Nan dat 17 novanm 2026, Primati Repiblik Ayiti a pibliye yon kominike pou anonse Konsèy Minis la te egzamine yon akò koperasyon ant Ayiti ak El Salvador, anba direksyon Premye Minis Alix Didier Fils-Aimé.
Men, kominike sa a soulve plis kesyon pase repons li bay!
Ki kote akò sa a te siyen? Ki dat li te siyen? Kiyès ki te otorize li? Konbyen lajan li pral koute? Ki dispozisyon ki genyen pou pwoteje dwa moun?
Se menm kesyon sa yo jounalis salvadoryen yo te poze Visprezidan Félix Ulloa.
Olye li bay eksplikasyon klè, dapre deklarasyon yo rapòte, Ulloa fè konprann moun k ap poze kesyon sa yo gen yon ajanda kache pou diskredite akò a.
Depi kilè mande transparans tounen yon konplo kont yon gouvènman?
Jodi a, se gouvènman ayisyen an menm ki pibliye yon kominike sou akò a san li pa prezante kondisyon li yo devan popilasyon an.
🇭🇹 ÈSKE SE KONSA YON GOUVÈNMAN KI DI LI DEFANN SOUVERÈNTE PEYI A DWE FONKSYONE?
Gouvènman ayisyen an ap pale de souverènte, koperasyon entènasyonal ak sekirite nasyonal.
Men, li poko eksplike piblikman:
🔴 Ki baz legal ki otorize operasyon militè salvadoryen yo sou teritwa Ayiti?
🔴 Ki objektif egzak misyon an?
🔴 Kiyès ki finanse operasyon yo?
🔴 Konbyen tan misyon an dwe dire?
🔴 Kiyès ki gen otorite pou bay militè salvadoryen yo lòd?
🔴 Ki mekanis ki prevwa pou pwoteje dwa moun ak lavi sivil yo?
🔴 Kiyès ki pral rann kont si gen vyolasyon dwa moun pandan operasyon yo?
🔴 Ki plan ki genyen pou mete fen nan misyon an?
⚠️ GEN YON DETAY KI ENPÒTAN ANPIL NAN KOMINIKE PRIMATI A!
Kominike 17 novanm nan di Konsèy Minis la te egzamine akò koperasyon an.
Men, egzamine yon akò pa vle di otomatikman yo apwouve li, siyen li oswa mete li an aplikasyon.
Kidonk, èske akò sa a deja siyen? Si wi, ki dat? Si non, sou ki baz legal operasyon yo ap fèt?
Sa se kesyon gouvènman ayisyen an dwe reponn!
🇸🇻 PÈP EL SALVADOR LA GEN DWA KONNEN TOU!
Si se lajan kontribyab salvadoryen yo k ap finanse operasyon militè ann Ayiti, pèp El Salvador la gen dwa konnen kijan lajan sa a ap depanse.
Si militè salvadoryen yo ap riske lavi yo sou teritwa Ayiti, fanmi yo gen dwa konnen objektif misyon an ak kondisyon sekirite yo.
Sekirite nasyonal pa dwe sèvi kòm yon eskiz pou kache tout enfòmasyon devan popilasyon an.
Nou pa mande pou yo pibliye sekrè operasyon militè yo.
Nou mande pou yo respekte prensip transparans, legalite ak responsabilite demokratik.
🔥 PREMYE MINIS ALIX DIDIER FILS-AIMÉ AK VISPREZIDAN FÉLIX ULLOA DWE BAY DE PÈP YO EKSPLIKASYON!
Ayiti bezwen sekirite. Sa pa gen diskisyon!
Men, Ayiti pa bezwen yon lòt misyon militè etranje kote pèp la pa konnen objektif yo, kondisyon finansye yo, dire misyon an ak kiyès ki gen responsabilite pou rann kont.
🇭🇹 AYITI SE YON REPIBLIK SOUVREN, SE PA YON LABORATWA POU AKÒ MILITÈ SEKRÈ!
🇸🇻 SÒLDA SALVADORYEN YO SE MOUN, SE PA ZOUTI POLITIK POU GOUVÈNMAN YO ITILIZE SAN EKSPLIKASYON!
📢 MEN SA NOU MANDE:
✅ Pibliye akò koperasyon ant Ayiti ak El Salvador la.
✅ Eksplike objektif ak dire misyon an.
✅ Di kiyès k ap finanse operasyon yo.
✅ Prezante mekanis pou pwoteje dwa moun.
✅ Klarifye kiyès ki kòmande operasyon militè yo.
✅ Prezante yon plan klè pou mete fen nan misyon an.
PÈP AYISYEN AN PA DWE APRANN SA GOUVÈNMAN LI SIYEN NAN BOUCH YON VISPREZIDAN ETRANJE!
🇭🇹🔥 SOUVERÈNTE PA YON DISKOU! SE YON RESPONSABILITE!
HAITI POLITIC — SOUVERÈNTE | TRANSPARANS | RESPONSABILITE
41
🇭🇹🚨 ANNDAN KONTRA EVERGREEN AN: KAT MINIS AYISYEN, ANSYEN REZO POLITIK AK YON KONTRA 542 MILYON DOLA AK YON KONSÒSYÒM ETRANJE!
📰 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
🔥 KIYÈS KI SIYEN KONTRA A? KIYÈS KI DÈYÈ KONPAYI ETRANJE YO? KIYÈS KI PRAL RESEVWA LAJAN AN? E KIYÈS KI PRAL RANN PÈP AYISYEN AN KONT?
Nan dat 4 fevriye 2026, gouvènman ayisyen an te siyen yon kontra ki evalye a anviwon 542.6 milyon dola ameriken avèk yon konsòsyòm etranje ki gen ladan l Evergreen Trading System Limited.
Objektif yo anonse a se modènize ladwàn, sistèm imigrasyon ak sekirite fwontyè Ayiti.
Men, kontra sa a soulve gwo kesyon sou finansman, transparans, kontwòl resèt ladwàn ak souverènte peyi a.
Dapre yon ankèt Fondasyon Je Klere (FJKL) te pibliye 4 mas 2026, kat minis ayisyen te reprezante Leta nan siyati kontra a.
🔴 1️⃣ ALFRED FILS MÉTELLUS — ANSYEN RESPONSAB NAN ADMINISTRASYON MARTELLY–LAMOTHE
Alfred Fils Métellus te Minis Ekonomi ak Finans lè kontra Evergreen an te siyen.
Li te deja sèvi kòm Sekretè Deta pou Ekonomi an 2014, sou administrasyon Michel Martelly ak Laurent Lamothe.
Sa montre li te gen yon relasyon administratif dirèk avèk ansyen gouvènman Martelly–Lamothe la.
Men, sa pa pwouve li te manm PHTK oswa li te patisipe nan okenn aktivite ilegal.
❓ Èske Ministè Ekonomi ak Finans te fè yon analiz endepandan sou pri kontra a?
❓ Konbyen lajan Evergreen kapab resevwa pandan dis lane?
❓ Poukisa peman yon konpayi etranje ta dwe depann de resèt ladwàn Ayiti?
🔴 2️⃣ PATRICK PÉLISSIER — MINIS JISTIS AK SEKIRITE PIBLIK
Patrick Pélissier te youn nan kat minis ki te reprezante Leta nan kontra a.
Ministè Jistis gen yon responsabilite enpòtan nan kesyon legalite, sekirite piblik ak pwoteksyon dwa sitwayen yo.
❓ Ki baz legal ki pèmèt yon konpayi prive etranje patisipe nan sistèm sekirite fwontyè Ayiti?
❓ Kiyès ki pral kontwole enfòmasyon pèsonèl sitwayen yo?
❓ Ki pwoteksyon legal ki genyen si konsòsyòm nan pa respekte angajman li?
Jiskaprezan, ankèt la pa etabli Patrick Pélissier te resevwa okenn avantaj ilegal nan kontra sa a.
Men, li dwe kapab eksplike wòl ministè li nan apwobasyon akò a.
🔴 3️⃣ PAUL ANTOINE BIEN-AIMÉ — ANSYEN MINIS SOU RENÉ PRÉVAL
Paul Antoine Bien-Aimé gen yon long karyè nan administrasyon piblik ayisyen.
Li te sèvi kòm Minis Edikasyon Nasyonal, epi kòm Minis Enteryè pandan dezyèm manda Prezidan René Préval.
Li te retounen nan Ministè Enteryè sou administrasyon Premye Minis Alix Didier Fils-Aimé.
Ministè Enteryè gen responsabilite nan administrasyon teritwa ak imigrasyon.
❓ Èske Evergreen pral gen aksè ak enfòmasyon imigrasyon Ayiti?
❓ Kiyès ki pral kontwole sistèm teknolojik yo?
❓ Èske Leta ayisyen ap kapab opere sistèm sa yo poukont li lè kontra a fini?
Yon peyi pa dwe pèdi kontwòl sou enfòmasyon sitwayen li yo akoz yon kontra teknoloji.
🔴 4️⃣ JEAN-MICHEL MOÏSE — ANSYEN DEPITE AK MINIS DEFANS
Jean-Michel Moïse se yon ansyen depite ki te eli sou etikèt Pati Federalis (PF).
Li te Minis Defans lè kontra Evergreen an te siyen.
Pwojè a ta gen ladan l ekipman sekirite tankou bato patwouy, dwòn, machin taktik ak lòt materyèl.
❓ Èske Ministè Defans te verifye pri ekipman yo?
❓ Èske yo te konpare òf plizyè founisè?
❓ Èske ekipman yo ap vin pwopriyete Leta ayisyen?
❓ Kiyès ki pral peye pou antretyen yo?
Gen piblikasyon ki te soulve kesyon sou jesyon depans nan Ministè Defans, men ankèt sa a pa etabli Jean-Michel Moïse te detounen lajan pèsonèlman.
💰🔥 5️⃣ PI GWO KESYON AN: ÈSKE KONTRA 542.6 MILYON DOLA A KAPAB KOUTE AYITI PLIS PASE YON MILYA DOLA?
Dapre analiz FJKL, kondisyon finansye kontra Evergreen an merite yon egzamen serye.
Rapò a dekri yon mekanis ki ta pèmèt konsòsyòm nan resevwa peman ki mare ak aktivite enpòtasyon ak resèt ladwàn.
Pami kondisyon yo rapòte, genyen:
💵 Yon peman mobilizasyon anviwon 13.6 milyon dola.
💵 Yon mekanis peman ki ta gen rapò ak valè machandiz enpòte yo.
💵 Yon pati nan resèt ladwàn ki depase yon limit anyèl.
FJKL rapòte pousantaj 20% pandan premye twa lane yo ak 15% pandan sèt lane ki rete yo, selon kondisyon li dekri yo.
Òganizasyon an estime mekanis sa yo kapab fè kantite lajan konsòsyòm nan resevwa depase yon milya dola pandan dis lane.
⚠️ Sa se yon estimasyon, se pa yon montan ki deja peye oswa yon rezilta finansye final ki verifye.
Men kestyon an rete:
Èske Evergreen pral touche sou nouvo resèt li ede Leta ranmase, oswa èske li kapab touche sou lajan Ladwàn Ayiti te deja konn kolekte?
Poukisa pèp ayisyen an pa ta dwe jwenn tout kalkil finansye yo?
🌍 6️⃣ KIYÈS KI DÈYÈ EVERGREEN TRADING SYSTEM LIMITED?
Evergreen Trading System Limited se yon konpayi ki anrejistre nan Emira Arab Ini.
Dapre FJKL, Vincent Roy Gordon, yon biznismann ki gen paspò Ostralyen, te reprezante konpayi an nan kontra a.
Men, reprezante yon konpayi pa vle di otomatikman ou se pwopriyetè li.
Ankèt la pa etabli avèk sètitid tout benefisyè final Evergreen yo.
❓ Kiyès ki vrè aksyonè konpayi an?
❓ Kiyès ki pral resevwa benefis finansye kontra a?
❓ Èske gen lòt konpayi oswa envestisè dèyè Evergreen?
❓ Kiyès ki te prezante konsòsyòm nan bay gouvènman ayisyen an?
Gen kesyon ki te soulve sou posib relasyon ak rezo konpayi sekirite prive ki asosye ak Erik Prince.
Men, pa gen prèv nan ankèt sa a ki etabli Erik Prince se pwopriyetè Evergreen oswa li te negosye kontra a.
Se dokiman ofisyèl sou pwopriyetè konpayi yo ki dwe bay repons.
🇭🇹 7️⃣ SOTI NAN MARTELLY RIVE NAN FILS-AIMÉ: MENM ENSTITISYON YO, ANSYEN RESPONSAB YO, NOUVO KONTRA!
Kat minis ki te reprezante Leta nan kontra Evergreen an gen diferan eksperyans politik.
Alfred Fils Métellus te sèvi sou Martelly–Lamothe.
Paul Antoine Bien-Aimé te sèvi sou René Préval.
Jean-Michel Moïse te yon ansyen depite.
Patrick Pélissier te antre nan gouvènman Fils-Aimé a kòm Minis Jistis.
Sa montre kijan responsab ki soti nan diferan administrasyon kapab reyini nan yon menm gouvènman.
Men, ansyen relasyon politik yo pa pwouve egzistans yon konplo oswa yon rezo koripsyon.
Kesyon ki pi enpòtan an se responsabilite chak moun nan negosyasyon, siyati ak aplikasyon kontra Evergreen an.
🚨 8️⃣ KISA PÈP AYISYEN AN DWE MANDE GOUVÈNMAN AN?
📌 Pibliye kontra Evergreen konplè a ak tout anèks li yo.
📌 Pibliye idantite benefisyè final konpayi ki nan konsòsyòm nan.
📌 Eksplike kijan yo te chwazi Evergreen.
📌 Pibliye analiz finansye ki jistifye kontra a.
📌 Klarifye desizyon Lakou Siperyè Dèkont sou kontra a.
📌 Pibliye lis ekipman ak sèvis ki deja livre yo.
📌 Eksplike kijan Leta ap pwoteje resèt ladwàn ak enfòmasyon imigrasyon yo.
📌 Prezante yon plan pou enstitisyon ayisyen yo kapab opere sistèm yo san depandans pèmanan sou konpayi etranje.
🇭🇹🔥 KONKLIZYON — AYITI BEZWEN SEKIRITE, MEN LI BEZWEN TRANSPARANS TOU!
Pèsonn pa ka nye Ayiti bezwen modènize ladwàn li, pwoteje fwontyè li epi konbat trafik zam ak kontrebann.
Men, èske sa vle di peyi a dwe angaje resous ladwàn li pandan dis lane san pèp la pa konnen tout kondisyon finansye yo?
542.6 milyon dola se yon gwo angajman finansye.
Lè yon kontra konsène ladwàn, imigrasyon ak sekirite nasyonal, Leta dwe kapab eksplike chak dispozisyon enpòtan.
Kat minis te reprezante gouvènman an.
Yon konsòsyòm etranje te siyen akò a.
Men, se resous Leta ayisyen ak enterè piblik la ki konsène.
Se poutèt sa kestyon sou pri, transparans, pwopriyetè konpayi yo ak responsabilite minis yo pa dwe rete san repons.
🇭🇹 LAJAN LADWÀN AYITI SE RESOUS PÈP AYISYEN AN!
🇭🇹 SEKIRITE FWONTYÈ AYITI SE RESPONSABILITE LETA AYISYEN!
🇭🇹 GOUVÈNMAN AYISYEN AN DWE RANN KONT SOU CHAK DOLA LI ANGAJE!
HAITI POLITIC — ANKÈT | ANALIZ | TRANSPARANS
📖 Li ankèt konplè a sou HaitiPolitic.com:
haitipolitic.com/inside-the-…
Remak: Ankèt sa a distenge enfòmasyon ki dokimante, analiz finansye, relasyon politik istorik ak akizasyon ki poko pwouve. Li pa etabli okenn koupabilite kriminèl pèsonèl kont kat minis yo.
29
haitipolitic.com/inside-the-…
From the Martelly–Lamothe Administration to the Fils-Aimé Government: Who Signed Away a Decade of Customs-Revenue Opportunities, Who Stands to Benefit, and Who Will Answer to the Haitian People?
Four Haitian government ministers, a foreign consortium represented by an Australian businessman, and a ten-year agreement involving customs revenue, border surveillance and national security. Behind the Evergreen contract lies a larger investigation into Haiti’s political networks, public finances, foreign contractors and the responsibilities of successive governments.
INSIDE THE EVERGREEN CONTRACT: FOUR HAITIAN MINISTERS, OLD POLITICAL NETWORKS, AND THE FOREIGN CONSORTIUM BEHIND HAITI’S $542 MILLION BORDER-SECURITY DEAL haitipolitic.com/inside-the-…
12
🇭🇹 UNITED NATIONS AND OCHA: HOW MANY MORE YEARS WILL HAITI REMAIN AN INTERNATIONAL HUMANITARIAN PROJECT?
OCHA continues to publish reports about violence, displacement, hunger, and humanitarian suffering in Haiti. But after decades of international involvement, we must ask a fundamental question:
Are international organizations helping Haiti overcome its crises, or have they become part of a system that manages those crises indefinitely?
As long as Haiti remains in a humanitarian emergency, OCHA will likely continue operating there. But what is the long-term strategy for making its presence unnecessary?
How much money has been mobilized for Haiti? How much actually reaches Haitian communities? How much goes toward international administrative costs, consultants, and logistics? And how much has been invested in strengthening Haitian institutions?
Humanitarian assistance should not become a permanent substitute for Haitian governance.
Haiti needs functioning hospitals, schools, police, courts, and national emergency-response institutions—not an endless cycle of international assessments, funding appeals, and emergency interventions.
We recognize that innocent Haitians urgently need protection and humanitarian assistance. But the ultimate measure of international assistance should be whether Haiti becomes less dependent on it.
OCHA, where is your long-term exit strategy? Where is the measurable transfer of responsibility and resources to Haitian institutions?
The Haitian people deserve more than another report documenting their suffering. They deserve transparency, accountability, and the opportunity to build institutions capable of protecting their own communities.
🇭🇹 HAITI IS A SOVEREIGN NATION, NOT A PERMANENT HUMANITARIAN PROJECT.
Help Haitians build the capacity to govern and protect their country—not a system of permanent dependence on international organizations.
19
🇭🇹 Dapre dokiman ofisyèl Ministè Ekonomi ak Finans (MEF), bidjè Polis Nasyonal Ayiti (PNH) pou egzèsis fiskal 2025-2026 la se 33,306,755,434 goud, sa vle di plis pase 33.3 milya goud! 💰
Anplis, Pwogram Envestisman Piblik la prevwa 5 milya goud pou ranfòse kapasite entèvansyon PNH.
Men, fòk nou fè diferans ant lajan Leta prevwa nan bidjè a ak lajan li depanse toutbon.
Kounye a, ann poze vrè kesyon yo:
❓ Konbyen nan 33.3 milya goud sa yo PNH deja depanse?
❓ Konbyen ki ale nan salè, ekipman, machin blende ak fòmasyon polisye?
❓ Ki rezilta konkrè envestisman sa yo bay?
❓ Poukisa PNH toujou bezwen finansman ameriken pou soutni pwogram P4000+ la?
Nou pa dwe sèlman bat bravo lè 1,200 nouvo polisye antre nan akademi an. Nou dwe mande Leta rann kont sou fason li itilize lajan kontribyab ayisyen yo!
🇭🇹 33.3 MILYA GOUD! PÈP AYISYEN AN GEN DWA MANDE KOTE LAJAN AN ALE AK KI REZILTA LI BAY!
23
🇭🇹 PWOGRAM P4000+ LA: KIYÈS KI PEYE POU FÒME 4,000 NOUVO POLISYE ANN AYITI?
HAITI POLITIC — ANALIZ SOU SEKIRITE AK FINANSMAN PNH
Gen yon bagay ki enpòtan anpil pou pèp ayisyen an konprann nan deba sou rekritman nouvo polisye yo.
Pwogram P4000+ la se yon inisyativ pou rekrite ak fòme plis pase 4,000 nouvo ajan Polis Nasyonal Ayiti (PNH). Men, se pa gouvènman ayisyen an sèlman ki finanse pwogram sa a.
Dapre enfòmasyon ki te pibliye sou pwogram nan, Etazini se prensipal patnè finansye yo idantifye, atravè Depatman Deta ameriken an, espesyalman biwo ki rele Bureau of International Narcotics and Law Enforcement Affairs (INL).
Ann gade sa pi byen.
🔴 1. KISA PWOGRAM P4000+ LA YE?
Pwogram P4000+ la te lanse nan mwa oktòb 2025.
Objektif li se rekrite ak fòme plis pase 4,000 nouvo polisye pou ranfòse kapasite PNH.
Pwogram nan vize ogmante kantite ajan lapolis, ranfòse kapasite pou konbat gang ame yo, pwoteje enfrastrikti estratejik yo epi amelyore sekirite popilasyon an.
Dapre yon rapò Nasyonzini an 2026, PNH te redui dire fòmasyon debaz polisye yo soti nan sèt mwa pou rive kat mwa, yon fason pou akselere rekritman an.
Men, fòme yon polisye nan kat mwa pa vle di otomatikman li deja gen tout eksperyans ak kapasite ki nesesè pou fè fas ak gang ki gen gwo zam.
🔴 2. KIYÈS KI FINANSE PWOGRAM NAN?
💰 Etazini se prensipal sous finansman entènasyonal yo idantifye pou P4000+ la.
Dapre enfòmasyon ki te pibliye nan mwa oktòb 2026, gouvènman ameriken an te bay plis pase 25 milyon dola ameriken pou soutni pwogram nan.
Lajan sa a sèvi pou ede nan rekritman, fòmasyon ak ekipman nouvo polisye yo.
Sa vle di Etazini pa sèlman ap ankouraje Ayiti rekrite polisye.
Li ap finanse yon pati enpòtan nan efò pou ogmante kantite ajan PNH yo.
Sepandan, pou konnen egzakteman konbyen Leta ayisyen kontribye, fòk gen yon rapò finansye detaye ki montre tout depans yo.
🔴 3. KIYÈS KI JERE PWOGRAM NAN?
Se PNH ki responsab rekritman, fòmasyon ak deplwaman ajan polis yo.
Men, Etazini patisipe tou nan finansman ak sipò teknik.
An 2026, gouvènman ameriken an te pibliye yon demann kontra pou sèvis fòmasyon taktik espesyalize pou plizyè milye rekrit ayisyen.
Sa montre patisipasyon ameriken an kapab ale pi lwen pase senpleman bay lajan.
Men, yon demann kontra pa vle di otomatikman kontra a te siyen oswa yon konpayi te deja resevwa li.
🔴 4. KONBYEN POLISYE KI TE FINI FÒMASYON YO?
Dapre chif ki te rapòte pou ane 2026 la:
👮 Janvye 2026: 877 polisye nan 35yèm pwomosyon an.
👮 Me 2026: 1,192 polisye nan 36yèm pwomosyon an.
👮 Oktòb 2026: 1,189 polisye nan 37yèm pwomosyon an.
✅ Total rapòte: 3,258 polisye.
Chif sa yo montre yon ogmantasyon enpòtan nan kantite ajan ki fini fòmasyon yo.
Men, gen yon diferans ant kantite polisye ki gradye ak kantite polisye ki disponib, byen ekipe epi deplwaye sou teren an.
Vrè rezilta pwogram nan dwe mezire tou ak kapasite PNH pou pwoteje popilasyon an.
🔴 5. KI WÒL GOUVÈNMAN DIDIER FILS-AIMÉ A?
Gouvènman ayisyen an ak direksyon PNH gen responsabilite pou òganize rekritman, fè akademi lapolis la fonksyone epi deplwaye nouvo ajan yo.
Se poutèt sa yo kapab rekonèt kontribisyon gouvènman an nan aplikasyon pwogram nan.
Men, li pa ta kòrèk pou fè kwè se Premye Minis Didier Fils-Aimé ki finanse tout pwogram nan ak lajan Leta ayisyen sèlman.
Pwogram nan depann de yon kolaborasyon kote finansman ameriken an jwe yon wòl enpòtan.
Fòk nou fè diferans ant twa bagay:
➡️ Kiyès ki finanse pwogram nan?
➡️ Kiyès ki òganize ak egzekite li?
➡️ Kiyès ki gen responsabilite pou asire rezilta yo dire?
Se pa menm responsabilite yo.
🇭🇹 HAITI POLITIC — MEN VRÈ KESYON YO!
Si Etazini kapab mobilize plis pase 25 milyon dola pou ede Ayiti fòme nouvo polisye, nou dwe mande:
❓ Poukisa Leta ayisyen pa gen yon plan finansman dirab pou rekrite ak fòme pwòp polisye li?
❓ Kisa k ap pase lè finansman ameriken an fini?
❓ Èske bidjè nasyonal la kapab peye salè, ekipman, gaz, antretyen machin ak lòt depans pou 4,000 nouvo polisye sa yo?
❓ Èske nouvo ajan yo ap resevwa ekipman ki nesesè pou fè travay yo?
❓ Èske gouvènman an gen yon estrateji pou konsève sekirite nan zòn PNH reprann yo?
❓ Ki rezilta konkrè popilasyon an dwe atann apre tout envestisman sa yo?
🔥 KONKLIZYON
Nou dwe ankouraje rekritman nouvo polisye yo, paske Ayiti bezwen yon PNH ki gen plis kapasite.
Men, nou pa dwe konfonn kantite polisye ki gradye ak kapasite Leta pou garanti sekirite.
Yon peyi pa kapab bati yon sistèm sekirite dirab sèlman sou finansman etranje.
Leta ayisyen dwe devlope kapasite pou finanse, ekipe, fòme ak soutni pwòp fòs sekirite li.
Vrè siksè P4000+ la pap sèlman lè 4,000 polisye fin gradye. Se lè PNH kapab pwoteje popilasyon an, kenbe kontwòl teritwa a epi kontinye fonksyone san li pa oblije tann yon lòt peyi finanse chak nouvo pwomosyon.
🇭🇹 SE AYISYEN KI DWE PRAN RESPONSABILITE SEKIRITE PEYI YO!
HAITI POLITIC — ENFÒMASYON, ANKÈT AK ANALIZ POLITIK
31
🇭🇹🔥 AKÒ SEKRÈ BUKELE A AK AYITI: KAT SALVADORYEN DISPARÈT, PLIZYÈ MILYON DOLA AN JWÈT, E PA GEN YON PLAN KLÈ POU RETIRE L!
📰 HAITI POLITIC — ANKÈT AK ANALIZ POLITIK
📅 17 novanm 2026
Vis Prezidan El Salvador, Félix Ulloa, revele egzistans yon akò militè ki poko piblik ant peyi li ak Ayiti. Li rekonèt peyi li gen resous limite, pandan deklarasyon li yo soulve gwo kesyon sou vrè objektif operasyon Prezidan Nayib Bukele ap mennen ann Ayiti a.
Pandan plizyè semèn, anpil moun ap prezante operasyon militè El Salvador ann Ayiti kòm yon gwo ofansiv pou elimine gang ame yo.
Men, dènye deklarasyon Vis Prezidan Félix Ulloa yo montre gen yon lòt reyalite ki merite atansyon pèp ayisyen an.
Dapre Ulloa, objektif imedya operasyon militè peyi li a se jwenn epi sove kat manm pèsonèl salvadoryen ki disparèt depi 18 oktòb 2026, apre yon atak yo rapòte gang ame te fè.
Sa vle di nou dwe poze yon kesyon fondamantal:
Èske Bukele vin ann Ayiti pou elimine gang yo, oswa èske l ap mennen yon operasyon pou sove pwòp moun pa li?
Ann egzamine deklarasyon Félix Ulloa yo.
🔴 1. ULLOA REKONÈT: OBJEKTIF OPERASYON AN SE SOVE KAT SALVADORYEN YO
Nan deklarasyon li yo, Félix Ulloa fè konnen:
🗣️ « Objektif la pa t pou al konbat gang yo; objektif la se te sove konpatriyòt nou yo. »
Deklarasyon sa a enpòtan anpil.
Li montre operasyon El Salvador ap mennen an gen yon objektif imedya ki diferan ak yon misyon militè ki ta vize elimine tout gang ame ann Ayiti.
Ulloa eksplike fòs salvadoryen yo te mennen operasyon nan zòn gang kontwole, tankou Kwadèboukè, nan kad efò pou jwenn moun ki disparèt yo.
Men, si objektif prensipal la se sove kat Salvadoryen, nou gen dwa mande:
❓ Ki misyon Bukele genyen apre li fin jwenn moun li yo?
❓ Èske sòlda El Salvador yo ap kontinye konbat gang yo?
❓ Èske gouvènman ayisyen an te siyen yon akò pou yon operasyon sekou sèlman, oswa pou yon misyon militè ki pi laj?
❓ Ki objektif yo fikse pou mezire siksè operasyon an?
Pèp ayisyen an dwe konnen diferans ant yon operasyon pou sove kat moun ak yon misyon pou retabli sekirite nan tout peyi a.
🔴 2. GEN YON AKÒ MILITÈ ANT AYITI AK EL SALVADOR, MEN PÈP LA PA KONN SA KI LADAN L!
Youn nan deklarasyon ki pi enpòtan Ulloa fè yo konsène akò bilateral ant de peyi yo.
Li konfime gen yon akò ant gouvènman El Salvador ak otorite ayisyen yo.
Men, li fè konnen yo pap revele sa ki nan akò a toutotan kondisyon diplomatik yo pa pèmèt sa.
Li esplike operasyon militè yo mande konfidansyalite pou pwoteje estrateji ak taktik yo.
Nou kapab konprann nesesite pou pwoteje enfòmasyon militè ki sansib.
Men, gen yon gwo diferans ant kenbe yon operasyon militè konfidansyèl ak kache kondisyon legal yon akò ki pèmèt sòlda etranje opere sou teritwa Ayiti.
Se poutèt sa Haiti Politic ap poze kesyon sa yo:
❓ Kiyès ki siyen akò sa a pou gouvènman ayisyen an?
❓ Ki otorite akò a bay sòlda El Salvador yo?
❓ Konbyen tan operasyon an dwe dire?
❓ Kiyès ki kòmande sòlda yo pandan operasyon yo?
❓ Ki règ ki gouvène itilizasyon fòs militè a?
❓ Kiyès ki responsab si yon sivil viktim pandan operasyon an?
❓ Èske gouvènman ayisyen an gen dwa mete fen nan akò a nenpòt lè?
Si akò a fèt nan non pèp ayisyen an, poukisa se gouvènman El Salvador ki dwe deside kilè pèp ayisyen an ka konnen kondisyon jeneral li yo?
Sa se yon kesyon souverènte nasyonal.
🔴 3. EL SALVADOR DEKLARE SE LI KI PEYE 90% DEPANS OPERASYON AN
Félix Ulloa fè yon lòt deklarasyon ki merite yon ankèt finansye.
Dapre li, se kontribyab El Salvador yo ki peye 90% depans operasyon militè peyi li ap mennen ann Ayiti a.
Li fè konnen lajan sa a soti nan bidjè nasyonal El Salvador.
Men, deklarasyon sa a soulve anpil kesyon.
💰 Kiyès k ap peye 10% ki rete a?
💰 Konbyen operasyon an koute an total?
💰 Èske gouvènman ayisyen an ap bay lajan, gaz, ekipman oswa lòt sipò lojistik?
💰 Èske Nasyonzini oswa lòt òganizasyon entènasyonal ap kontribye?
💰 Èske Etazini oswa lòt peyi ap bay asistans endirèk?
💰 Konbyen tan El Salvador kapab kontinye finanse operasyon sa a?
Ulloa pa prezante dokiman finansye ki pèmèt piblik la verifye pousantaj 90% li site a.
Se poutèt sa nou dwe konsidere chif sa a kòm yon deklarasyon ofisyèl ki bezwen verifikasyon.
Pèp ayisyen an gen dwa konnen kiyès k ap finanse yon operasyon militè etranje sou teritwa li.
🔴 4. ULLOA REKONÈT EL SALVADOR PA GEN ANPIL RESOUS
Vis Prezidan an rekonèt peyi li ap mennen operasyon an avèk resous limite.
Sa se yon deklarasyon ki gen anpil enpòtans.
El Salvador se yon peyi ki gen pwòp pwoblèm ekonomik, sosyal ak sekirite pa li.
Yon operasyon pou sove kat moun pa menm bagay ak yon lagè ki kapab dire plizyè mwa oswa plizyè ane kont gwoup ame ki kontwole diferan teritwa ann Ayiti.
Yon operasyon militè ki dire lontan mande anpil mwayen:
➡️ Lajan pou peye pèsonèl yo.
➡️ Gaz ak transpò.
➡️ Ekipman ak antretyen.
➡️ Entèlijans ak kominikasyon.
➡️ Swen medikal.
➡️ Wotasyon sòlda yo.
➡️ Kowòdinasyon ak PNH.
➡️ Yon estrateji pou konsève kontwòl zòn yo apre operasyon yo.
Se la nou dwe mande:
Si El Salvador deja rekonèt li gen resous limite, konbyen tan Bukele kapab kontinye finanse yon operasyon militè ann Ayiti?
30 jou?
90 jou?
Sis mwa?
Yon ane?
E si gang yo chanje estrateji yo epi konfli a dire pi lontan pase sa yo te prevwa?
Se pa sèlman antre nan yon zòn ki fè yon operasyon reyisi. Fòk gen kapasite pou kenbe sekirite a apre sòlda yo fin kite zòn nan.
🔴 5. ULLOA DEKLARE EL SALVADOR PA VIN RETE ANN AYITI
Félix Ulloa rejte lide ki fè kwè El Salvador vin okipe Ayiti.
Li deklare:
🗣️ « Nou pa la pou nou rete. »
Li prezante operasyon an kòm yon misyon tanporè.
Men, li pa bay yon dat presi pou sòlda El Salvador yo kite Ayiti.
Li kite pòt la ouvè tou pou lòt akò koperasyon nan lavni.
Sa vle di gen plizyè kesyon ki poko jwenn repons.
Kisa k ap pase lè yo jwenn kat Salvadoryen yo?
Èske sòlda yo ap retounen lakay yo?
Èske yo ap kontinye patisipe nan misyon entènasyonal la?
Èske gouvènman ayisyen an ap siyen yon lòt akò?
Oswa èske operasyon an ap pran yon lòt fòm?
Yon misyon militè ki pa gen yon dat fen klè, yon objektif ki mezire, ak yon plan pou transfere responsabilite yo bay enstitisyon ayisyen yo merite yon egzamen serye.
🔴 6. ULLOA REKONÈT MODÈL SEKIRITE EL SALVADOR LA PA YON MODÈL OU KA SENPLEMAN EKSPÒTE
Petèt youn nan deklarasyon ki pi enpòtan Ulloa fè yo se lè li pale sou modèl sekirite peyi li a.
Li rekonèt:
🗣️ « Se pa yon modèl ki ka ekspòte. »
Li eksplike modèl sekirite El Salvador la te devlope pa Salvadoryen, pou reyalite El Salvador, avèk enstitisyon ak resous peyi sa a.
Deklarasyon sa a soulve yon kesyon fondamantal:
Si modèl sekirite El Salvador la pa kapab senpleman ekspòte, poukisa nou ta kwè prezans sòlda salvadoryen ann Ayiti ap otomatikman bay menm rezilta yo?
Ayiti pa El Salvador.
De peyi yo pa gen menm sistèm politik.
Yo pa gen menm jewografi.
Yo pa gen menm enstitisyon.
Yo pa gen menm kalite gwoup ame.
Yo pa gen menm kondisyon ekonomik ak sosyal.
Se poutèt sa yon estrateji ki mache nan yon peyi pa nesesèman ap mache menm jan nan yon lòt.
Epi se la deklarasyon Ulloa a vin bay yon leson enpòtan: se chak pèp ki dwe devlope kapasite pou asire pwòp sekirite li.
Pou Ayiti, sa vle di ranfòse PNH, sistèm jistis la, kontwòl fwontyè yo ak enstitisyon leta yo.
🔴 7. ULLOA KRITIKE PLIZYÈ DIZÈN ANE ENTÈVANSYON ENTÈNASYONAL ANN AYITI
Vis Prezidan El Salvador la kritike tou rezilta asistans entènasyonal ann Ayiti.
Li fè konnen plis pase 22 milya dola ta depanse nan misyon ak asistans entènasyonal depi 2006, pandan pwoblèm sekirite yo kontinye.
Men, chif 22 milya dola sa a bezwen yon verifikasyon endepandan.
Fòk nou konnen ki pwogram, ki misyon, ki peryòd ak ki kalite depans li mete ladan l.
Malgre sa, kesyon li soulve a merite refleksyon.
Pandan plizyè dizèn ane, Nasyonzini ak lòt patnè entènasyonal yo te patisipe nan operasyon sekirite ak pwogram ranfòsman enstitisyon ann Ayiti.
Men peyi a kontinye ap fè fas ak gwo kriz.
Ki rezilta dirab tout asistans sa yo kite pou PNH, sistèm jistis la ak enstitisyon ayisyen yo?
Sa se yon kesyon lejitim.
Men, li ta twò bonè tou pou konpare kèk semèn operasyon salvadoryen ak plizyè ane misyon entènasyonal san nou pa analize objektif, depans ak rezilta chak operasyon.
Siksè yon misyon sekirite pa mezire sèlman ak kantite operasyon li fè. Li mezire tou ak kapasite peyi a genyen pou konsève lapè apre misyon an fini.
🔴 8. KIYÈS KI ENVITE EL SALVADOR ANN AYITI?
Félix Ulloa fè konnen otorite ayisyen yo te mande asistans El Salvador.
Li mansyone Premye Minis Alix Didier Fils-Aimé ak ansyen Premye Minis Ariel Henry.
Dapre li, dirijan ayisyen yo te montre enterè pou jwenn asistans sou baz eksperyans El Salvador nan konbat òganizasyon kriminèl.
Deklarasyon sa yo bezwen verifye avèk dokiman ofisyèl gouvènman ayisyen an.
Men, menm si otorite ayisyen yo te mande asistans, sa pa retire responsabilite yo pou eksplike kondisyon akò a.
Kiyès ki bay otorizasyon pou operasyon an?
Ki angajman gouvènman ayisyen an pran?
Kiyès k ap peye?
Ki plan ki genyen pou ranfòse kapasite PNH?
Kisa k ap rete pou Ayiti lè sòlda salvadoryen yo ale?
Responsabilite pou pwoteje souverènte Ayiti pa sèlman sou do peyi etranje yo.
Li sou do dirijan ayisyen ki siyen akò nan non peyi a tou.
🇭🇹🔥 HAITI POLITIC — 5 GWO KESYON POU BUKELE AK GOUVÈNMAN AYISYEN AN
1️⃣ KI VRÈ OBJEKTIF BUKELE ANN AYITI?
Èske se sove kat Salvadoryen yo sèlman, oswa èske gen yon misyon ki pi laj pou konbat gang yo?
2️⃣ KONBYEN TAN EL SALVADOR KAPAB FINANSE OPERASYON AN?
Si kontribyab El Salvador yo ap peye 90% depans yo, ki bidjè total operasyon an e konbyen tan finansman sa a kapab dire?
3️⃣ POUKISA AKÒ MILITÈ A PA PIBLIK?
Poukisa pèp ayisyen an pa kapab konnen kondisyon legal ak finansye jeneral ki pèmèt sòlda etranje opere sou teritwa peyi li?
4️⃣ KISA K AP PASE APRE YO FIN JWENN KAT SALVADORYEN YO?
Èske sòlda yo ap kite Ayiti, oswa èske misyon an ap kontinye anba yon lòt manda?
5️⃣ SI MODÈL SEKIRITE EL SALVADOR LA PA KAPAB EKSPÒTE, KI PLAN DIRAB KI GENYEN POU AYITI?
Kijan operasyon an ap ede PNH ak enstitisyon ayisyen yo vin pi solid olye peyi a kontinye depann de asistans militè etranje?
🔥 KONKLIZYON: AYITI BEZWEN YON ESTRATEJI SEKIRITE NASYONAL, PA YON LÒT DEPANDANS MILITÈ ETRANJE!
Deklarasyon Félix Ulloa yo mete plizyè eleman enpòtan sou tab la.
Premyèman, objektif imedya operasyon an se jwenn kat Salvadoryen ki disparèt yo.
Dezyèmman, gen yon akò bilateral ant Ayiti ak El Salvador, men kondisyon li yo poko piblik.
Twazyèmman, El Salvador deklare se li ki finanse 90% operasyon an.
Katriyèmman, Ulloa rekonèt peyi li gen resous limite.
Senkyèmman, li fè konnen sòlda salvadoryen yo pa vin rete ann Ayiti pou toutan.
Epi, sa ki pi enpòtan an, li rekonèt modèl sekirite El Salvador la pa kapab senpleman ekspòte nan yon lòt peyi.
Tout deklarasyon sa yo soulve gwo kesyon sou kapasite El Salvador pou kenbe yon operasyon militè ki ta dire lontan ann Ayiti.
Pèp ayisyen an bezwen sekirite.
Li bezwen yon PNH ki byen ekipe.
Li bezwen yon sistèm jistis ki fonksyone.
Li bezwen fwontyè ki byen kontwole.
Li bezwen dirijan ki rann kont.
Men, li bezwen tou yon gouvènman ki kapab pran responsabilite pou avni peyi a.
Bukele pa kapab gouvène Ayiti nan plas Ayisyen.
Nasyonzini pa kapab gouvène Ayiti nan plas Ayisyen.
OEA pa kapab gouvène Ayiti nan plas Ayisyen.
Responsabilite sa a dwe rete nan men pèp ayisyen an ak enstitisyon ki rann li kont.
Koperasyon entènasyonal kapab itil, men li dwe ranfòse kapasite peyi a pou dirije tèt li.
Kesyon fondamantal la pa sèlman si Bukele kapab mennen operasyon militè ann Ayiti.
Vrè kesyon an se: èske gouvènman ayisyen an gen yon plan serye pou pran responsabilite sekirite peyi a lè operasyon etranje yo fini?
Paske si chak fwa yon misyon etranje fini, Ayiti oblije mande yon lòt peyi vin fè menm travay la, nou pa rezoud pwoblèm nan.
Nou sèlman kontinye depandans lan.
🇭🇹 SE AYISYEN KI DWE PRAN DESTEN PEYI YO AN MEN!
🇭🇹 SE AYISYEN KI DWE BATI YON LETA KI FONKSYONE!
🇭🇹 SE AYISYEN KI DWE DIRIJE AYITI!
HAITI POLITIC — ANKÈT, ENFÒMASYON AK ANALIZ POLITIK
📌 Sous: Deklarasyon Vis Prezidan El Salvador, Félix Ulloa, nan entèvyou an panyòl Diario El Mundo te pataje an novanm 2026.
Remak editoryal: Enfòmasyon sou finansman operasyon an, objektif li ak akò bilateral la soti nan deklarasyon Félix Ulloa. Dokiman konplè akò a ak rapò finansye endepandan ki ta pèmèt verifye tout deklarasyon sa yo pa t disponib pou analiz sa a.
64
haitipolitic.com/bukeles-hai…
El Salvador’s vice president confirms an undisclosed military agreement with Haiti, acknowledges limited financial resources, and admits that his country’s security model cannot simply be exported.
The latest statements by Salvadoran Vice President Félix Ulloa raise serious questions about the true objectives, financing, and duration of El Salvador’s military operations in Haiti.
Speaking about the four Salvadoran personnel reportedly missing since an October 18 attack, Ulloa confirmed that his government had reached a bilateral agreement with Haitian authorities.
However, he made something else clear: El Salvador’s immediate objective is not to eliminate Haiti’s gangs. It is to recover its four missing personnel.
That distinction could fundamentally change how Haitians understand President Nayib Bukele’s involvement in their country.
BUKELE’S HAITI MISSION EXPOSED: FOUR MISSING SOLDIERS, A SECRET AGREEMENT, AND NO CLEAR EXIT DATE.
haitipolitic.com/bukeles-hai…
22
🇭🇹 UNITED NATIONS, ENOUGH IS ENOUGH! GET OUT OF HAITI AND LET HAITIANS GOVERN THEIR OWN COUNTRY!
The UN has spent decades operating in Haiti, issuing reports, counting casualties, recommending interventions, and promising security. Yet Haiti remains trapped in violence, political instability, and institutional weakness.
How many more reports will the UN publish before accepting responsibility for the failures of its own interventions?
You report 4,595 people killed and 2,050 injured in 2026. These are human lives, not statistics to justify another international mission or another round of foreign funding.
Where is the accountability for MINUSTAH? Where is the accountability for the cholera epidemic linked to UN peacekeepers? Where are the measurable results of decades of international involvement?
The UN cannot keep presenting itself as Haiti's solution without answering for its own record.
Haitians have the right to demand security, justice, and respect for human rights. They also have the right to reject endless foreign intervention.
The Haitian National Police must be properly equipped, Haitian institutions must be strengthened, and Haitian leaders must be held accountable to their own people.
Haiti does not need another international supervisor. Haiti needs a functioning government that answers to Haitians—not foreign diplomats, international organizations, or outside political interests.
Stop treating Haiti as a permanent international project!
🇭🇹 LET HAITIANS LEAD. LET HAITIANS GOVERN. LET HAITIANS BUILD THEIR OWN FUTURE.
The UN should end its role in directing Haiti's political future. International cooperation must respect Haitian sovereignty—not replace it.
13
🇭🇹🔴 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
SOTI NAN ELEKSYON RIVE NAN PÒ YO: KIJAN OEA, NASYONZINI AK PISANS ETRANJE YO KONTINYE ENFLIYANSE GOUVÈNMAN AYITI?
Apre plizyè dizèn ane entèvansyon entènasyonal, poukisa se toujou solisyon etranje yo ap pwopoze Ayiti, olye yo ede peyi a jwenn mwayen pou l dirije tèt li?
📅 17 novanm 2026
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 1. PLIS PASE 30 LANE ENTÈVANSYON: KI REZILTA?
Depi plis pase twa dizèn ane, Òganizasyon Eta Ameriken yo (OEA), Nasyonzini (ONU), Etazini, Kanada ak lòt patnè entènasyonal ap patisipe nan lavi politik ak enstitisyonèl Ayiti.
Yo patisipe nan obsèvasyon eleksyon, medyasyon politik, fòmasyon lapolis, sistèm idantifikasyon, èd imanitè ak misyon sekirite.
Men, malgre tout pwogram sa yo, Ayiti toujou ap fè fas ak ensekirite, koripsyon, enstabilite politik ak feblès enstitisyon Leta yo.
Kounye a, nan mwa novanm 2026, OEA pibliye yon lòt rapò.
Fwa sa a, se sou sekirite pò maritim Ayiti yo.
Men kesyon Haiti Politic ap poze:
❓ Si òganizasyon entènasyonal yo gen plizyè dizèn ane depi y ap ede Leta ayisyen, poukisa Ayiti toujou pa gen kapasite pou l pwoteje pwòp pò li yo?
❓ Poukisa nou toujou bezwen yon nouvo plan entènasyonal pou fè travay enstitisyon ayisyen yo ta dwe kapab fè?
❓ Èske asistans entènasyonal la ap ranfòse Leta ayisyen, oswa èske li ap kreye yon sistèm kote peyi a toujou depann de etranje?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 2. OEA PA YON NOUVO AKTÈ NAN POLITIK AYITI
Ayiti se youn nan peyi ki te patisipe nan fondasyon OEA an 1948.
Men se sitou depi kòmansman ane 1990 yo OEA vin jwe yon wòl enpòtan nan kriz politik peyi a.
Apre koudeta septanm 1991 kont prezidan Jean-Bertrand Aristide, OEA te patisipe nan demach diplomatik pou retabli lòd konstitisyonèl la.
Nan ane 1990 yo, OEA ak ONU te mete sou pye yon misyon sivil ansanm, MICIVIH, ki te konsantre sou dwa moun ak ranfòsman enstitisyon yo.
Apre sa, OEA te kontinye patisipe nan pwogram demokrasi, eleksyon ak idantifikasyon sitwayen yo.
Sa vle di OEA gen plizyè dizèn ane eksperyans nan zafè politik ak administrasyon piblik ann Ayiti.
Kidonk, nou gen dwa mande òganizasyon sa a rann kont sou rezilta pwogram li yo.
Konbyen lajan ki te depanse?
Ki enstitisyon ki te ranfòse?
Ki pwojè ki te reyisi?
Ki pwojè ki te echwe?
Epi poukisa, apre tout tan sa a, Ayiti toujou bezwen asistans pou fè travay debaz yon Leta?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 3. OEA, ONI AK KONTWÒL SISTÈM IDANTIFIKASYON AN
Depi 2005, OEA te bay asistans pou devlopman sistèm idantifikasyon sivil Ayiti a.
Asistans sa a te kontribye nan devlopman Ofis Nasyonal Idantifikasyon an (ONI), ansanm ak sistèm kat idantifikasyon ki sèvi nan pwosesis elektoral la.
Objektif la se te ede Ayiti genyen yon sistèm idantifikasyon serye.
Men, plis pase 20 lane apre, anpil sitwayen toujou ap plenyen paske yo gen difikilte pou jwenn kat idantifikasyon yo.
Nan mwa novanm 2026, kesyon distribisyon kat yo toujou ap soulve gwo enkyetid nan mitan popilasyon an.
Kijan yon peyi ka òganize eleksyon serye si sitwayen li yo pa menm kapab jwenn dokiman ki nesesè pou yo vote?
Sa pa vle di OEA ap dirije ONI jodi a. Se otorite ayisyen yo ki responsab fonksyònman enstitisyon sa a.
Men, sa pa anpeche nou mande yon evalyasyon sou rezilta asistans entènasyonal ki te bay pandan tout ane sa yo.
Ki teknoloji yo te achte?
Konbyen lajan ki te depanse?
Ki kapasite yo te transfere bay teknisyen ayisyen yo?
Ayiti dwe kapab jere pwòp sistèm idantifikasyon li san li pa bezwen depann toutan de asistans etranje.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 4. ELEKSYON 2010–2011: YON EGZANP ENFLIYANS ENTÈNASYONAL
Ann sonje sa ki te pase pandan eleksyon prezidansyèl 2010–2011 yo.
Premye tou eleksyon an te fèt 28 novanm 2010.
Dapre rezilta preliminè yo:
🥇 Mirlande Manigat te premye.
🥈 Jude Célestin te dezyèm.
🥉 Michel Martelly te twazyèm.
Apre piblikasyon rezilta yo, te gen manifestasyon ak gwo akizasyon sou iregilarite elektoral.
Yon misyon ekspè OEA te egzamine pwosesis kontaj vòt yo epi li te rekòmande chanjman ki t ap mete Michel Martelly devan Jude Célestin.
Sa te chanje konpozisyon dezyèm tou eleksyon prezidansyèl la.
Finalman, se Michel Martelly ki te fè dezyèm tou a kont Mirlande Manigat epi ki te genyen prezidans lan.
🇺🇸 KI WÒL HILLARY CLINTON TE JWE?
Nan mwa janvye 2011, Hillary Clinton, ki te Sekretè Deta ameriken, te vizite Ayiti pandan kriz elektoral la.
Etazini te egzèse presyon diplomatik pandan deba sou rezilta eleksyon yo.
Dokiman istorik yo montre revizyon OEA a ak presyon diplomatik ameriken an te enfliyanse pwosesis ki te pèmèt Martelly patisipe nan dezyèm tou a.
Men, sa pa sifi pou pwouve Hillary Clinton te chwazi Martelly pèsonèlman kòm prezidan.
Vrè kesyon an se sa:
❓ Lè yon òganizasyon entènasyonal patisipe nan revizyon rezilta eleksyon yon peyi, epi gwo pisans etranje ap egzèse presyon diplomatik, ki garanti ki rete pou endepandans enstitisyon elektoral peyi sa a?
❓ Èske CEP te kapab pran desizyon li yo san presyon politik?
❓ Ki mekanis ki te mete an plas apre kriz sa a pou pwoteje souverènte elektoral Ayiti?
Pèp ayisyen an dwe kapab chwazi dirijan li san presyon politik etranje detèmine ki kandida ki dwe pase nan dezyèm tou.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 5. KIJAN ENFLIYANS ETRANJE KAPAB FONKSYONE SAN YO PA DIRIJE GOUVÈNMAN AN OFISYÈLMAN?
Yon peyi etranje pa oblije nonmen tèt li prezidan oswa premye minis pou l genyen enfliyans sou desizyon yon lòt peyi.
Enfliyans kapab pase nan plizyè chemen.
💰 Finansman: Lè enstitisyon nasyonal yo depann de lajan etranje pou fonksyone.
💻 Teknoloji: Lè sistèm idantifikasyon, bazdone oswa ekipman estratejik yo depann de asistans teknik etranje.
🤝 Diplomasi: Lè gwo pisans yo itilize presyon politik, sanksyon oswa rekonesans diplomatik pou enfliyanse desizyon.
🛡️ Sekirite: Lè enstitisyon sekirite yon peyi depann anpil de misyon entènasyonal.
🏛️ Refòm enstitisyonèl: Lè plan pou òganize enstitisyon piblik yo soti sitou nan pwogram patnè etranje yo.
Sa pa vle di tout asistans entènasyonal se yon move bagay.
Men sa soulve yon kesyon fondamantal:
Èske asistans sa yo ap ede Ayiti vin pi endepandan, oswa èske yo ap fè depandans lan dire pi lontan?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 6. NOVANM 2026: OEA VIN AK YON NOUVO PLAN POU PÒ AYITI YO
Nan dat 16 novanm 2026, OEA anonse piblikasyon yon rapò final sou sekirite maritim ak pò ann Ayiti.
Rapò a soti nan yon konferans ki te fèt Panama, 18 ak 19 mas 2026.
Kanada te sipòte konferans lan ak preparasyon rapò a.
Dokiman an idantifye plizyè pwoblèm:
⚓ Mank siveyans maritim.
⚓ Feblès nan pwoteksyon pò yo.
⚓ Mank kowòdinasyon ant enstitisyon yo.
⚓ Ekipman ak enfrastrikti ki pa sifi.
⚓ Bezwen fòmasyon ak pi bon kontwòl pèsonèl sekirite yo.
OEA pwopoze yon sistèm kowòdinasyon pou sekirite pò yo, plis siveyans, pwoteksyon bato komèsyal ak wout transpò yo.
Li pwopoze tou yon mekanis finansman espesyal ak kowòdinasyon avèk Fòs Represyon Gang yo (GSF).
Men poukisa se an 2026 OEA vin ak nouvo plan sa a?
Pwoblèm sekirite pò Ayiti yo pa kòmanse an 2026.
Yo egziste depi plizyè ane.
Kidonk, anvan nou aksepte yon lòt plan, nou dwe konnen sa ki te pase ak ansyen pwogram sekirite yo.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 7. POUKISA PÒ AYITI YO ENTERESE PISANS ETRANJE YO?
Pò yo pa senpleman kote bato vin depoze machandiz.
Yo se enfrastrikti estratejik pou ekonomi ak sekirite yon peyi.
Se atravè pò yo anpil manje, gaz, medikaman, materyèl konstriksyon ak lòt machandiz antre ann Ayiti.
Pò yo enpòtan tou pou koleksyon taks ladwann.
Yon sistèm sekirite maritim kapab bay aksè ak enfòmasyon sou:
🚢 Mouvman bato yo.
📦 Machandiz k ap antre ak soti.
💰 Aktivite komèsyal yo.
📡 Done siveyans ak enfòmasyon sekirite.
Se poutèt sa kestyon sou kiyès ki kontwole sistèm sa yo enpòtan anpil.
Etazini ak lòt peyi nan rejyon an gen enterè nan sekirite wout maritim yo ak nan konbat trafik ilegal.
Konpayi transpò, operatè pò ak konpayi asirans kapab benefisye tou lè sekirite amelyore.
Konpayi ki vann kamera, rada, lojisyèl, bato ak sèvis sekirite kapab jwenn kontra.
Men benefis ekonomik sa yo pa pwouve otomatikman gen koripsyon oswa yon plan sekrè pou pran pò Ayiti yo.
Sa nou dwe egzije, se transparans sou kontra yo, finansman an ak moun ki pral pran desizyon yo.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 8. KIYÈS KI PRAL GEN DÈNYE MO A SOU SEKIRITE PÒ YO?
OEA kapab prezante pwopozisyon li yo kòm yon fason pou sipòte lidèchip ayisyen.
Men yon deklarasyon konsa pa sifi pou garanti Ayiti ap gen kontwòl reyèl.
Nou bezwen konnen:
❓ Kiyès ki prepare plan sekirite a?
❓ Kiyès ki fikse priyorite yo?
❓ Kiyès ki kontwole finansman an?
❓ Kiyès ki chwazi konpayi k ap vann ekipman yo?
❓ Kiyès ki posede kamera, rada ak sistèm siveyans yo?
❓ Kiyès ki gen aksè ak enfòmasyon komèsyal ak done sekirite yo?
❓ Kiyès ki bay otorizasyon pou operasyon yo?
❓ Kiyès ki verifye depans yo?
❓ Kilè patisipasyon entènasyonal la ap fini?
Se repons kesyon sa yo ki pral montre si Ayiti gen kontwòl reyèl sou sistèm nan.
Rapò OEA a pa pwouve gen yon plan pou transfere pwopriyete pò Ayiti yo bay gouvènman etranje.
Men li pa elimine enkyetid sou enfliyans etranje nonplis.
Pou konnen kiyès ki pral gen otorite, fòk nou egzamine akò, kontra, bidjè ak règleman operasyon yo.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 9. POUKISA LAPOLIS AYISYEN PA KAPAB PWOTEJE PÒ PEYI A?
Ayiti deja genyen enstitisyon ki responsab sekirite maritim ak aktivite pò yo.
👮 Polis Nasyonal d Ayiti (PNH) ak Gad Kòt li a gen responsabilite nan zafè sekirite ak aplikasyon lalwa sou lanmè.
⚓ Otorite Pòtyè Nasyonal (APN) responsab administrasyon enfrastrikti pò piblik yo.
📦 Administrasyon Jeneral Ladwann (AGD) responsab kontwòl ladwann ak aplikasyon règleman ki konsène machandiz yo.
Enstitisyon sa yo pa bezwen yon òganizasyon etranje ba yo dwa pou yo egzèse otorite sou teritwa ayisyen.
Men yo bezwen ekipman, fòmasyon, finansman ak bon jan kowòdinasyon.
Pwoblèm yo gen ladan yo mank bato, mank siveyans, depans antretyen, ensekirite sou wout komèsyal yo ak feblès nan administrasyon.
Kesyon an se pa sèlman poukisa lapolis pa kapab fè travay la.
Kesyon an se tou:
Poukisa gouvènman ayisyen ki pase yo ak patnè entènasyonal yo pa rive devlope kapasite nesesè pou enstitisyon sa yo fè travay yo?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 10. KIYÈS KI PRAL PEYE POU NOUVO SISTÈM SEKIRITE A?
Rapò OEA a pwopoze yon mekanis finansman dirab pou sekirite pò yo.
Youn nan lide yo se kreye yon fon espesyal ki ta jwenn lajan atravè frè sekirite ki asosye ak aktivite pòtyè yo.
Lajan sa a ta kapab sèvi pou antreteni ekipman, peye pèsonèl ak amelyore enfrastrikti.
Men gen anpil kesyon ki poko jwenn repons.
💰 Kiyès ki pral jere fon an?
💰 Èske konpayi prive ki opere pò yo ap kontribye?
💰 Èske frè sa yo pral ogmante depans enpòtasyon?
💰 Èske konsomatè ayisyen yo pral fini pa peye plis pou machandiz yo?
💰 Èske òganizasyon entènasyonal yo pral patisipe nan kontwòl lajan an?
💰 Èske fon sa a kapab sèvi pou sipòte operasyon fòs entènasyonal yo?
Kanada te sipòte konferans ki te pwodui rapò a.
Dokiman an pale tou de lòt angajman Kanada nan domèn sekirite.
Men fòk nou fè diferans ant lajan yo pwomèt, lajan yo debouse, kontra yo siyen ak rezilta ki reyalize.
Pèp ayisyen an bezwen yon bilan finansye, pa sèlman nouvo pwomès.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 11. KI RAPÒ KI GENYEN ANT ELEKSYON AK PÒ MARITIM YO?
Sou premye kout je, eleksyon ak sekirite pò sanble de sijè diferan.
Men yo gen yon bagay fondamantal an komen.
Yo se de gwo responsabilite yon Leta souveren.
Yon peyi dwe kapab òganize eleksyon pou chwazi dirijan li.
Menm peyi sa a dwe kapab pwoteje fwontyè li, kontwole ladwann li epi sekirize enfrastrikti estratejik li.
Ann Ayiti, toude domèn sa yo resevwa anpil asistans entènasyonal.
OEA patisipe nan obsèvasyon eleksyon ak pwogram idantifikasyon.
ONU bay asistans elektoral epi li patisipe nan plizyè misyon ki gen responsabilite nan domèn sekirite.
Kounye a, OEA ap pwopoze yon lòt sistèm kowòdinasyon pou pò yo.
Men gwo kesyon an:
Èske pwogram entènasyonal sa yo ap transfere kapasite bay enstitisyon ayisyen yo?
Oswa èske yo ap kite peyi a nan yon sitiyasyon kote fonksyon esansyèl Leta toujou depann de asistans etranje?
Eleksyon 2010–2011 yo montre kijan enfliyans diplomatik entènasyonal kapab gen konsekans politik enpòtan.
Pwopozisyon 2026 sou pò yo pral yon lòt tès pou wè kijan otorite ak responsabilite ap pataje.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 12. DIRIJAN AYISYEN YO GEN RESPONSABILITE PA YO TOU!
Nou pa kapab fè yon analiz serye sou enfliyans etranje san nou pa egzamine responsabilite dirijan ayisyen yo.
Pandan plizyè dizèn ane, gouvènman ayisyen yo te gen responsabilite pou prepare bidjè, nonmen responsab, jere lajan piblik ak devlope enstitisyon yo.
Koripsyon, move jesyon, enstabilite politik ak mank aplikasyon lalwa kontribye nan feblès Leta a.
Nou pa kapab mete tout echèk peyi a sou do OEA, ONU oswa lòt patnè entènasyonal.
Men nou pa kapab kite patnè entènasyonal yo evite rann kont sou pwogram yo te finanse oswa egzekite nonplis.
Dirijan ayisyen yo dwe rann kont. Patnè entènasyonal yo dwe rann kont tou.
Souverènte pa vle di sèlman kritike entèvansyon etranje.
Li mande tou pou Ayiti genyen enstitisyon serye, transparan, konpetan ak responsab devan popilasyon an.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 13. KI SA AYITI DWE FÈ KOUNYE A?
🇭🇹 Ayiti bezwen devlope pwòp plan nasyonal pa li.
Yon plan ki konekte eleksyon, idantifikasyon, sekirite, ladwann, finans piblik ak administrasyon Leta.
Nan zafè eleksyon, CEP dwe kapab travay san presyon politik ki pa lejitim.
ONI dwe kapab bay sitwayen yo dokiman yo bezwen.
Nan zafè sekirite maritim, PNH, Gad Kòt, APN ak Ladwann dwe genyen kapasite pou fè travay yo.
Nan zafè finansman, tout depans piblik ak asistans entènasyonal dwe kapab sibi odit endepandan.
Nan zafè teknoloji, Ayiti dwe genyen otorite legal ak kapasite teknik sou sistèm ki sèvi enstitisyon li yo.
Patnè entènasyonal yo kapab ede. Men yo pa dwe ranplase otorite enstitisyon ayisyen yo.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 14. KESYON HAITI POLITIC POU OEA, ONU AK LETA AYISYEN
❓ 1. Apre plizyè dizèn ane asistans, poukisa Ayiti toujou depann anpil de èd etranje pou òganize eleksyon ak pwoteje enfrastrikti li?
❓ 2. Konbyen lajan OEA te jere pou asistans elektoral ak ranfòsman enstitisyon Ayiti depi ane 1990 yo?
❓ 3. Ki rezilta konkrè asistans OEA te bay pou sistèm ONI a?
❓ 4. Ki garanti ki te mete an plas apre eleksyon 2010–2011 yo pou pwoteje endepandans CEP?
❓ 5. Ki wòl presyon diplomatik ameriken te jwe nan desizyon ki te swiv revizyon OEA sou eleksyon 2010 la?
❓ 6. Konbyen lajan patnè entènasyonal yo te pwomèt epi debouse pou PNH, Gad Kòt ak sekirite maritim?
❓ 7. Poukisa ansyen pwogram asistans yo pa rive kreye ase kapasite siveyans maritim?
❓ 8. Kiyès ki pral kòmande nouvo sistèm kowòdinasyon sekirite pò yo?
❓ 9. Kiyès ki pral posede epi kontwole ekipman siveyans ak bazdone enfòmasyon yo?
❓ 10. Ki konpayi ki kapab jwenn kontra nan nouvo pwogram sekirite maritim nan?
❓ 11. Èske operatè pò prive yo pral resevwa pwoteksyon ki finanse ak lajan piblik oswa asistans entènasyonal? Ki obligasyon yo pral genyen?
❓ 12. Kiyès ki pral jere ak verifye fon sekirite pò yo?
❓ 13. Ki relasyon operasyonèl ki pral genyen ant enstitisyon sekirite ayisyen yo ak GSF?
❓ 14. Èske pral genyen yon evalyasyon endepandan sou rezilta asistans OEA ak ONU ann Ayiti?
❓ 15. Ki kalandriye ki pral montre Ayiti kapab òganize eleksyon epi pwoteje enfrastrikti estratejik li san li pa bezwen depann toutan de asistans etranje?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🇭🇹 KONKLIZYON — LÈ A RIVE POU AYITI PRAN RESPONSABILITE AVNI LI!
Depi plizyè dizèn ane, Ayiti ap resevwa asistans entènasyonal.
OEA patisipe nan pwosesis elektoral, idantifikasyon ak devlopman enstitisyon yo.
ONU patisipe nan plizyè misyon politik ak sekirite.
Etazini, Kanada ak lòt patnè bay finansman, asistans teknik ak sipò diplomatik.
Men Ayiti toujou ap fè fas ak anpil nan menm pwoblèm enstitisyonèl yo.
Eleksyon 2010–2011 yo montre kijan presyon ak entèvansyon entènasyonal kapab enfliyanse gwo desizyon politik.
Pwopozisyon OEA sou sekirite pò yo an 2026 soulve nouvo kesyon sou finansman, otorite ak kontwòl enfrastrikti estratejik peyi a.
Sa pa pwouve òganizasyon entènasyonal yo kontwole tout desizyon gouvènman ayisyen an.
Men sa bay bonjan rezon pou nou egzamine si asistans sa yo ap konstwi enstitisyon ki kapab kanpe poukont yo, oswa si yo ap pwolonje depandans peyi a.
Eleksyon Ayiti pa dwe depann de presyon diplomatik etranje.
Sekirite pò Ayiti yo pa dwe depann pou toutan de sistèm lòt peyi desine.
Fonksyònman gouvènman Ayiti pa dwe mande yon sipèvizyon entènasyonal san fen.
Leta ayisyen dwe pran responsabilite li.
OEA, ONU ak lòt patnè entènasyonal yo dwe rann kont sou lajan yo jere, pwogram yo egzekite ak rezilta yo pwomèt.
Nou pa bezwen izole Ayiti ak rès mond lan.
Nou bezwen yon relasyon koperasyon kote se enstitisyon ayisyen yo ki fikse priyorite peyi a.
🇭🇹 SE AYISYEN KI DWE DESINE AVNI AYITI!
🇭🇹 SE AYISYEN KI DWE DIRIJE GOUVÈNMAN AYITI!
🇭🇹 SE ENSTITISYON AYISYEN KI DWE KONTWOLE ELEKSYON, SEKIRITE AK ENFRASTRIKTI ESTRATEJIK PEYI A!
Ayiti pa bezwen yon lòt jenerasyon solisyon ki depann de jesyon etranje. Ayiti bezwen enstitisyon solid, bon jan responsabilite politik ak kapasite pou l gouvène tèt li.
Se sèlman Ayisyen ki kapab konstwi yon Leta ayisyen ki vrèman souveren.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📰 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
📌 Sous prensipal: Rapò OEA sou eleksyon 2010–2011 yo; dokiman istorik OEA sou asistans enstitisyonèl ann Ayiti; rapò OEA sou sekirite maritim ak pò ann Ayiti, novanm 2026; dokiman ofisyèl ONU sou misyon li yo ann Ayiti.
Remak editoryal: Atik sa a mete ansanm evènman istorik ki dokimante, responsabilite enstitisyon yo, rekòmandasyon OEA pou 2026 ak analiz politik. Kesyon sou entansyon pou domine Ayiti, avantaj finansye ki pa lejitim oswa akò sekrè pou kontwole enstitisyon yo rete sijè ankèt toutotan pa gen prèv dokimantè ki etabli yo.
41
haitipolitic.com/from-electi…
After Decades of International Intervention, Why Is Haiti Still Being Offered Foreign-Designed Solutions Instead of the Resources to Govern Itself?
From the disputed 2010–2011 presidential election to the November 2026 proposal for a new maritime security framework, international organizations have repeatedly positioned themselves at the center of Haiti’s political and institutional crises. The question is no longer simply whether these interventions are intended to help Haiti. It is whether decades of external assistance have strengthened Haitian sovereignty—or perpetuated a system in which foreign institutions retain disproportionate influence over the country’s elections, security, financing and strategic infrastructure.
INTRODUCTION: WHO REALLY DETERMINES HAITI’S FUTURE?
For more than three decades, the Organization of American States (OAS), the United Nations, the United States, Canada and other international partners have played significant roles in Haiti’s political and institutional affairs.
They have participated in electoral observation, political mediation, police training, civil identification, humanitarian assistance, institutional reform and international security operations.
Yet Haiti continues to struggle with political instability, weak public institutions, insecurity, corruption and inadequate national infrastructure.
Now, in November 2026, the OAS has published another proposal—this time concerning the security of Haiti’s ports and maritime trade routes.
The report recommends stronger surveillance, coordinated port-security operations, protection of commercial corridors and new financing arrangements.
It also proposes integrating maritime security cooperation with the broader international security deployment in Haiti.
The proposal raises an uncomfortable historical question:
If international organizations have spent decades assisting Haiti’s government, why does Haiti still lack the institutional capacity to protect its own ports, administer reliable elections and secure its territory?
The answer requires examining the history of international involvement—not merely accepting the latest proposal as another necessary intervention.
It also requires distinguishing documented foreign influence from allegations of deliberate foreign control.
Haiti’s sovereignty cannot be evaluated solely by examining what international organizations say they intend to do.
It must also be evaluated by examining who makes decisions, who controls resources, who determines priorities and who is accountable when programs fail.
FROM ELECTIONS TO PORTS: HOW THE OAS, THE UNITED NATIONS AND FOREIGN POWERS CONTINUE TO SHAPE HAITI’S GOVERNMENT haitipolitic.com/from-electi…
17
🇭🇹 Fòk nou aprann konprann istwa yon pwoblèm anvan nou kòmanse chèche kiyès pou nou blame!
Gen anpil fakilte nan Inivèsite Leta Ayiti ki te kraze oswa sibi gwo domaj pandan tranblemanntè 12 janvye 2010 la. Plis pase 16 lane apre, kesyon rekonstriksyon enstitisyon sa yo toujou merite repons.
Kisa ki pase ak lajan ki te prevwa pou rekonstriksyon inivèsite yo? Kiyès ki te responsab pwojè sa yo? Konbyen lajan ki te depanse, epi ki rezilta ki te jwenn?
Se kesyon nou dwe poze ansyen gouvènman yo, responsab Leta yo ak patnè entènasyonal ki te finanse pwojè rekonstriksyon yo.
Jodi a, nou wè bilding INAGHEI, IERAH ak Fakilte Syans Imèn nan yon eta deplorab. Men fòk nou fè diferans ant domaj tranblemanntè 2010 la te lakòz, mank antretyen ak rekonstriksyon pandan plizyè ane, ansanm ak destriksyon vyolans gang yo lakòz pi resamman.
Nou pa ka lage tout responsabilite sou do mesye ak zam yo sèlman!
Sa pa vle di gwoup ame yo pa responsab destriksyon yo lakòz. Men responsabilite yo pa dwe sèvi kòm eskiz pou efase echèk otorite ki te gen obligasyon pou rebati, antreteni ak pwoteje enstitisyon piblik yo.
❓ Depi 2010, konbyen gouvènman ki pase sou pouvwa a?
❓ Konbyen bidjè ki te vote pou rekonstriksyon inivèsite piblik yo?
❓ Ki pwojè ki te finanse, epi kiyès ki te egzekite yo?
❓ Poukisa anpil etidyan toujou pa gen enfrastrikti ki adapte pou yo etidye?
🇭🇹 Istwa destriksyon inivèsite Ayiti yo pa kòmanse ak gang yo. Se yon pwoblèm ki gen rasin li nan plizyè dizèn ane neglijans, feblès enstitisyonèl ak mank responsabilite Leta.
Anvan nou mande kiyès ki kraze inivèsite yo jodi a, ann mande tou kiyès ki te gen responsabilite pou rebati yo depi 2010, epi poukisa travay la pa t fèt jan li te dwe fèt!
15
😂 Men gen yon bagay anpil moun pa konnen sou finansman eleksyon ann Ayiti.
Wi, kandida yo peye pou enskri, men Leta prevwa bay pati politik yo lajan tou pou finanse kanpay elektoral yo! 💰🇭🇹
Dapre atik 157 dekrè elektoral 6 oktòb 2026 la, frè enskripsyon yo fikse konsa:
💰 Prezidan: 1 milyon goud
💰 Senatè: 400,000 goud
💰 Depite: 100,000 goud
Gen rediksyon ki prevwa pou sèten kategori kandida selon kondisyon lalwa.
Men sa ki pi enteresan an: Leta kapab bay pati politik ki gen kandida CEP apwouve yo sibvansyon pou fè kanpay!
Sa vle di yon kandida kapab peye frè enskripsyon li, pandan pati politik li a kapab benefisye finansman piblik pou kanpay la.
⚠️ Sa pa vle di chak kandida resevwa yon chèk nan men Leta. Gen kondisyon legal pou pati yo ranpli, epi sibvansyon yo pa otomatik.
Nan bidjè 2025–2026 la, te gen yon anvlòp ki te prevwa pou finansman pati politik yo. Men fòk nou verifye konbyen lajan ki vrèman debouse ak ki pati ki resevwa li.
Kounye a, men vrè kesyon transparans yo:
❓ Konbyen lajan CEP kolekte nan frè enskripsyon kandida yo?
❓ Konbyen lajan Leta mete disponib pou sibvansyone kanpay elektoral yo?
❓ Ki pati politik ki resevwa lajan sa a?
❓ Konbyen chak pati resevwa?
❓ Èske pati yo ap rann kont sou fason yo depanse lajan kontribyab ayisyen yo?
Yon kandida pa bezwen gen garanti li pral genyen pou l gen dwa patisipe nan eleksyon. Men lè lajan piblik antre nan finansman kanpay yo, sitwayen yo gen dwa egzije transparans.
🇭🇹 Se pa sèlman konbyen kandida ki enskri nou dwe konnen. Se konbyen lajan ki antre, konbyen ki soti, kiyès ki resevwa li, epi kijan yo depanse li!
Eleksyon pa dwe tounen yon sistèm kote lajan piblik ap sikile san kontwòl ni responsabilite.
11
🇭🇹 Lè a rive pou nou revize wòl ONI nan pwosesis elektoral Ayiti a!
Gen yon pwoblèm fondamantal nou pa dwe kontinye inyore.
Pèp ayisyen an peye taks pou Leta òganize eleksyon, pou sitwayen yo kapab chwazi dirijan yo. Men kijan nou rive nan yon sitiyasyon kote nou oblije ap sipliye ONI pou l remèt sitwayen yo pwòp kat idantifikasyon yo pou yo kapab egzèse dwa vote yo?
Sa se yon wont nasyonal!
ONI pa CEP. Responsabilite ONI se idantifye sitwayen yo epi bay yo dokiman idantifikasyon. Se CEP ki responsab òganizasyon eleksyon yo. Men lè ONI pa rive bay kat yo alè, li vin tounen yon gwo obstak nan egzèsis dwa elektoral sitwayen yo.
Depi kilè yon sitwayen dwe ap mande favè pou l jwenn yon dokiman Leta gen obligasyon pou l ba li?
Nou pa ta dwe ap mande ONI pou l fè yon mirak. Nou ta dwe mande Leta rann kont sou lajan, kontra, ekipman ak resous ki te mete disponib pou sistèm idantifikasyon nasyonal la.
❓ Konbyen lajan ONI resevwa chak ane?
❓ Konbyen kat ki deja pwodwi men ki poko distribye?
❓ Ki moun ki responsab reta yo?
❓ Poukisa CEP ak ONI pa gen yon mekanis efikas pou garanti sitwayen yo kapab vote?
Ayiti pa ka kontinye òganize eleksyon kote sitwayen yo oblije goumen ak administrasyon piblik la anvan menm yo rive devan biwo vòt la.
Lè a rive pou nou egzamine si ONI dwe kontinye jwe menm wòl li genyen nan sistèm elektoral la, epi ki refòm ki nesesè pou garanti endepandans CEP ak dwa elektè yo.
🇭🇹 Dwa vote se pa yon favè ONI ap fè pèp ayisyen an. Se yon dwa konstitisyonèl Leta gen obligasyon pou l respekte!
17
🇭🇹🔴 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
🔥 ANNDAN DEBLOKE: ANSYEN SENATÈ, ANSYEN DEPITE, ANSYEN OFISYÈ MARTELLY AK KESYON KORIPSYON KI ANToure KANDIDA POU SENA YO
Èske DEBLOKE se yon nouvo fòs politik, oubyen èske se ansyen figi politik yo k ap retounen anba yon nouvo banyè?
Pandan Ayiti ap prepare pou òganize eleksyon, pati politik DEBLOKE, ki asosye ak ansyen prezidan Michel Joseph Martelly, prezante plizyè kandida pou Sena Repiblik la.
HAITI POLITIC egzamine yon premye lis 24 kandida ki te parèt nan rejis elektoral preliminè CEP a nan mwa novanm 2026.
Pami kandida sa yo, nou jwenn ansyen senatè, ansyen depite, ansyen responsab gouvènman, yon atis popilè, ansanm ak lòt moun ki poko gen anpil enfòmasyon piblik sou pase politik yo.
Men sa ankèt la revele. 👇
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 1. WILLOT JOSEPH — ANSYEN SENATÈ PHTK
📍 Depatman Sant
Willot Joseph se yon ansyen senatè ki te reprezante depatman Sant sou banyè PHTK, pati politik ki asosye ak Michel Martelly.
Jodi a, non li parèt nan lis kandida DEBLOKE pou Sena a.
Men pase politik li soulve kesyon ki merite repons.
⚖️ Dosye ULCC ak deklarasyon patrimwàn
An 2023, Inite Lit Kont Koripsyon (ULCC) te rapòte pwoblèm konsènan obligasyon plizyè ansyen senatè pou deklare byen yo.
Willot Joseph te pami moun enstitisyon an te vize.
Dapre enfòmasyon ki te pibliye sou ankèt la, ULCC te rekòmande pouswit konsènan yon sètifika deklarasyon patrimwàn li te prezante, envestigatè yo te konsidere kòm yon dokiman ki pa otantik.
⚠️ Sa pa vle di Willot Joseph te kondane.
HAITI POLITIC poko verifye okenn jijman definitif ki etabli responsabilite penal li nan dosye sa a.
❓ Kesyon pou Willot Joseph:
• Ki kote dosye ULCC a rive devan lajistis?
• Èske gen yon desizyon tribinal ki deja pran?
• Èske li ranpli tout kondisyon legal pou l kandida ankò?
• Èske li dispoze mete dokiman deklarasyon patrimwàn li yo devan piblik la?
Yon ansyen senatè ki vle retounen nan Sena dwe kapab reponn kesyon sou fason li te jere responsabilite piblik li.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 2. WANIQUE PIERRE — ANSYEN SENATÈ PHTK
📍 Depatman Nòdès
Wanique Pierre se yon lòt ansyen senatè PHTK ki parèt nan lis kandida DEBLOKE.
Non li asosye ak yon ankèt sou machin Leta ki te atribye bay ansyen senatè yo.
⚖️ Dosye machin Sena a
Dapre enfòmasyon ki te pibliye sou yon òdonans jij enstriksyon Mathieu Chanlatte te rann nan dat 9 oktòb 2026, Wanique Pierre ak Alexandre Joseph, yon ansyen responsab kontablite Sena a, te voye devan tribinal kriminèl nan kad yon dosye sou swadizan detounman byen piblik.
Dosye a konsène, pami lòt bagay, machin ki te anba responsabilite Sena a.
⚠️ Voye yon moun devan tribinal pa vle di moun nan koupab.
Wanique Pierre gen dwa pou l defann tèt li, konteste akizasyon yo epi benefisye prezonpsyon inosans.
Men sa pa retire dwa popilasyon an genyen pou mande eksplikasyon.
❓ Kesyon pou Wanique Pierre:
• Ki kote pwosedi jidisyè a rive?
• Èske li konteste òdonans jij la?
• Èske machin ki te konsène yo retounen nan patrimwàn Leta?
• Èske dosye a kapab gen konsekans sou kalifikasyon kandidati li?
• Ki pozisyon DEBLOKE sou dosye sa a?
Lè yon ansyen senatè mande pèp la yon nouvo manda, dosye ansyen manda li merite egzamen.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔵 3. MARIE JOSSIE ÉTIENNE — ANSYEN DEPITE
📍 Depatman Nò
Marie Jossie Étienne se yon ansyen depite ki te reprezante Plaine-du-Nord/Milot nan Chanm Depite a.
Li te sèvi nan 49yèm Lejislati a epi li te gen lyen elektoral ak RASANBLE.
Nan yon lòt etap nan karyè politik li, li te parèt kòm kandida sou banyè PHTK.
Pandan pasaj li nan Palman an, li te patisipe nan travay ki gen rapò ak dwa fanm ak patisipasyon fanm nan enstitisyon piblik yo.
An 2013, li te resevwa rekonesans pou aktivite li nan domèn sa a.
🔎 Kisa ankèt la jwenn?
Nou pa jwenn ase dokiman serye pou etabli yon dosye koripsyon espesifik kont Marie Jossie Étienne.
Men sa pa anpeche piblik la egzamine bilan li kòm ansyen depite.
❓ Ki lwa li te pwopoze?
❓ Ki rezilta li te pote pou Plaine-du-Nord ak Milot?
❓ Poukisa li chwazi retounen nan politik sou banyè DEBLOKE?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔵 4. CLAUVY ROBAS — ANSYEN DEPITE OPL
📍 Depatman Sid
Clauvy Robas se yon ansyen depite ki te reprezante Okay/Île-à-Vache.
Li te eli sou banyè OPL — Organisation du Peuple en Lutte.
Dapre rezilta elektoral yo, li te jwenn 16,675 vòt, soit 55.38%, nan eleksyon ki te mennen l nan Chanm Depite a.
An 2017, yon kominike gouvènman te mansyone prezans li nan aktivite Prezidan Jovenel Moïse te òganize nan Okay nan kad devlopman lokal ak Caravane du Changement.
Sa montre li te patisipe nan aktivite ofisyèl administrasyon Moïse la.
Men sa pa sifi pou pwouve li te vin manm PHTK.
🔎 Nou pa etabli okenn dosye koripsyon espesifik kont Clauvy Robas nan dokiman nou te egzamine yo.
❓ Ki bilan lejislatif li?
❓ Ki pwojè li te ede reyalize nan sikonskripsyon li?
❓ Ki diferans li pwopoze ant ansyen manda li kòm depite ak nouvo kandidati li pou Sena?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 5. GÉRALD JUNIOR ORIOL — ANSYEN OFISYÈ GOUVÈNMAN MARTELLY AK MOÏSE
📍 Depatman Lwès
Gérald Junior Oriol se youn nan kandida ki gen yon pase gouvènmantal byen dokimante.
Li te sèvi kòm Sekretè Deta pou Entegrasyon Moun Andikape.
Premye nominasyon li te fèt an oktòb 2011, sou administrasyon Michel Martelly ak Premye Minis Garry Conille.
Li te retounen nan menm fonksyon an an avril 2017, sou administrasyon Jovenel Moïse.
Kidonk, relasyon li ak de administrasyon sa yo pa senpleman yon kesyon afilyasyon politik.
Li te okipe yon fonksyon ofisyèl nan toude gouvènman yo.
Men kestyon an se pa sèlman ki pòs li te genyen.
Se ki rezilta li te bay.
❓ Konbyen lajan biwo li te resevwa?
❓ Ki pwogram ki te finanse?
❓ Konbyen moun andikape ki te benefisye?
❓ Ki rapò finansye ak rapò evalyasyon ki disponib?
Nou pa etabli okenn pouswit koripsyon espesifik kont Gérald Junior Oriol nan dokiman nou te egzamine yo.
Sèvi nan yon ansyen gouvènman pa reprezante prèv koripsyon. Men tout ansyen responsab piblik dwe kapab rann kont sou bilan yo.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🎭 6. DANIEL FILS-AIMÉ — TONTON BICHA
📍 Depatman Nò
Yon lòt non ki atire atansyon sou lis DEBLOKE la se Daniel Fils-Aimé, piblik la konnen kòm Tonton Bicha.
Tonton Bicha se yon aktè ak komedyen ki gen anpil eksperyans nan endistri amizman ayisyen an.
Men Sena Repiblik la se pa yon sèn teyat.
Se yon enstitisyon ki gen responsabilite pou vote lwa, kontwole aksyon gouvènman an epi pwoteje enterè nasyon an.
Yon atis gen menm dwa ak nenpòt lòt sitwayen pou l antre nan politik.
Men popilarite pa ranplase yon pwogram lejislatif.
❓ Ki plan Tonton Bicha pou depatman Nò?
❓ Ki pozisyon li sou koripsyon?
❓ Ki lwa li vle pwopoze?
❓ Ki plan li genyen pou sekirite, edikasyon ak ekonomi?
Nou pa jwenn prèv li te deja okipe yon pòs palmantè, ni yon dosye koripsyon verifye ki konsène li.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔎 7. E LÒT KANDIDA DEBLOKE YO?
Nan premye lis 24 kandida a, nou jwenn lòt non ki merite egzamen.
📍 LATIBONIT
• Greatz Marie Lydie Sironel Charles
• Enock-Gene Genelus
• Altes Toussaint
📍 SANT
• Elione St Fleur
• Marie Andrée Ruth Thélus
📍 GRANDANS
• Marie Kethlene B. Elize Charité
• Kivins Charles
• Michel Guy Clérie
📍 NIP
• Rolnor Chalite
• Esther Pierre
• Wilfrid Tropnas
📍 NÒ
• Gaby Silencieux
📍 NÒDÈS
• Jacques Philomé Félix
• Jacques Jean
📍 NÒDWÈS
• Jusclaire Dorgil
• Emmanuel Remy
📍 LWÈS
• Edwine Blaise
• Almetis Junior Saint-Fleur
Pou kandida sa yo, rechèch preliminè a poko pèmèt nou konfime si yo te deja senatè, depite, minis, majistra oswa lòt gwo responsab Leta.
Nou pa jwenn ase dokiman serye nonplis pou atribye yo dosye koripsyon espesifik.
⚠️ Sa pa vle di nou fin verifye tout pase yo. Sa vle di ankèt la dwe kontinye.
HAITI POLITIC envite kandida yo pou yo mete biyografi yo, ansyen fonksyon yo, deklarasyon patrimwàn yo ak pwogram politik yo disponib pou piblik la.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🚨 8. YON NOUVO LIS KI GEN 26 KANDIDA OLYE DE 24
Yon lòt pwen enpòtan nan ankèt la se diferans ki genyen ant premye lis elektoral la ak yon konpilasyon ki pote dat 16 novanm 2026.
Premye lis la te genyen 24 non.
Konpilasyon ki pi resan an prezante 26 enskripsyon pou Sena sou banyè DEBLOKE.
Pami diferans yo:
🔹 Edwine Blaise, ki te parèt sou lis DEBLOKE la, parèt sou yon lòt lis anba banyè MTH.
🔹 Nan Nòdwès, non Emmanuel Remy pa parèt nan nouvo konpilasyon DEBLOKE la. Nou jwenn Kechner B. Civil ak Dhawens Lafrance.
🔹 Nan Sid, Pierre Michel Lubin parèt ansanm ak Clauvy Robas.
🔹 Nan Lwès, non Jean-Fritz Jean-Louis parèt.
Men gen yon lòt eleman ki merite verifikasyon.
Yon moun ki rele Jean Fritz Jean-Louis te deja sèvi kòm Sekretè Deta pou Kolektivite Teritoryal sou administrasyon Martelly–Conille.
Nou poko konfime si kandida DEBLOKE ki pote non sa a se menm ansyen ofisyèl la.
Se poutèt sa nou pa ka prezante relasyon sa a kòm yon reyalite ki deja etabli.
📌 Enskripsyon nan rejis CEP a pa vle di CEP deja valide kandidati a.
Se lis definitif otorite elektoral la ki dwe pèmèt piblik la konnen kiyès ki kalifye.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 9. MICHEL MARTELLY, PHTK AK SANKSYON ENTÈNASYONAL YO
Pou konprann DEBLOKE, li enpòtan pou egzamine pase politik moun ki asosye ak òganizasyon an.
Nan dat 20 out 2024, Depatman Trezò Etazini te anonse sanksyon kont ansyen prezidan Michel Joseph Martelly.
Otorite ameriken yo te akize l dèske li te sèvi ak enfliyans li pou fasilite trafik dwòg, patisipe nan blanchiman lajan ki soti nan aktivite ilegal, epi soutni gang.
Kanada te deja pran sanksyon kont li an novanm 2022.
⚠️ Sanksyon sa yo se mezi ofisyèl gouvènman etranje yo te pran. Yo pa menm bagay ak yon kondanasyon penal devan yon tribinal.
Yo pa pwouve nonplis ke tout kandida DEBLOKE oswa tout moun ki asosye ak Martelly te patisipe nan aktivite ilegal.
Men yo soulve kesyon sou transparans finansye mouvman politik la.
❓ Kiyès k ap finanse DEBLOKE?
❓ Ki kote lajan kanpay la soti?
❓ Èske pati a ap pibliye lis gwo donatè li yo?
❓ Ki mekanis ki egziste pou verifye sous finansman an?
❓ Ki mezi DEBLOKE pran pou respekte lwa elektoral ak règ finansye ki aplikab yo?
Se kesyon yon òganizasyon politik ki mande konfyans piblik la dwe kapab reponn.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚖️ 10. ÈSKE DEBLOKE SE YON NOUVO PATI AK ANSYEN FIGI POLITIK?
Ann gade sa dosye yo montre.
🔴 Willot Joseph: ansyen senatè PHTK, non li parèt nan yon ankèt ULCC sou deklarasyon patrimwàn.
🔴 Wanique Pierre: ansyen senatè PHTK, yon jij enstriksyon ta voye l devan tribinal nan dosye machin Sena a.
🔵 Marie Jossie Étienne: ansyen depite, ak yon istwa elektoral ki gen rapò ak PHTK.
🔵 Clauvy Robas: ansyen depite OPL, ki te patisipe nan aktivite ofisyèl administrasyon Jovenel Moïse.
🔵 Gérald Junior Oriol: ansyen Sekretè Deta sou administrasyon Martelly ak Moïse.
🎭 Daniel Fils-Aimé (Tonton Bicha): atis ak komedyen k ap antre nan konpetisyon pou Sena.
Tout moun sa yo pa gen menm pase politik.
Tout moun sa yo pa gen menm dosye.
Epi li pa kòrèk pou mete tout kandida yo nan menm kategori.
Men yon bagay klè:
DEBLOKE genyen plizyè kandida ki deja te fè pati enstitisyon politik ak gouvènmantal Ayiti.
Se poutèt sa piblik la gen rezon mande ki bilan yo, ki pwogram yo, epi ki angajman yo pran pou amelyore fason Leta fonksyone.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
❓ 11. DIS KESYON HAITI POLITIC POU DEBLOKE
1️⃣ Konbyen nan kandida DEBLOKE yo te deja sèvi nan gouvènman Martelly oswa Jovenel Moïse?
2️⃣ Konbyen ki te deja senatè, depite, minis oswa lòt responsab Leta?
3️⃣ Ki kritè DEBLOKE itilize pou chwazi kandida li yo?
4️⃣ Èske pati a verifye dosye jidisyè ak deklarasyon patrimwàn kandida li yo?
5️⃣ Ki kote dosye Willot Joseph devan ULCC ak lajistis rive?
6️⃣ Ki kote pwosedi jidisyè ki konsène Wanique Pierre a rive?
7️⃣ Èske tout ansyen responsab piblik ki bezwen dechaj genyen dokiman legal ki nesesè yo?
8️⃣ Kiyès k ap finanse kanpay DEBLOKE la?
9️⃣ Èske kandida DEBLOKE yo ap kapab kontwole yon gouvènman ki soti nan pwòp mouvman politik yo?
🔟 Ki diferans konkrè DEBLOKE pwopoze ant fason li vle dirije ak fason ansyen administrasyon yo te fonksyone?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🇭🇹 12. AYITI BEZWEN YON SENA KI RANN KONT
Depi janvye 2023, Ayiti pa genyen senatè eli k ap egzèse manda yo.
Retou Sena a ta dwe reprezante yon etap enpòtan nan rekonstriksyon enstitisyon demokratik peyi a.
Men eleksyon pa dwe sèlman yon kesyon ranplase yon gwoup moun ak yon lòt.
Se yon okazyon pou egzamine responsabilite, eksperyans ak angajman chak kandida.
Yon ansyen senatè dwe kapab esplike sa li te fè pandan manda li.
Yon ansyen depite dwe kapab prezante bilan lejislatif li.
Yon ansyen minis oswa sekretè deta dwe kapab rann kont sou pwogram ak bidjè ki te anba responsabilite li.
Yon nouvo kandida dwe kapab prezante kalifikasyon li ak pwogram li.
Epi yon kandida ki gen yon dosye devan lajistis dwe benefisye dwa li genyen, pandan piblik la ap chèche konnen sitiyasyon legal dosye a.
Transparans pa yon pinisyon. Se yon obligasyon demokratik.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔥 KONKLIZYON — CHANJE BANYÈ PA EFASE PASE POLITIK
DEBLOKE prezante tèt li kòm yon mouvman politik k ap chèche patisipe nan pwochen eleksyon yo.
Men lis kandida pou Sena a montre gen plizyè figi ki deja pase nan Palman oswa nan administrasyon Leta.
Genyen ki te sèvi anba PHTK.
Genyen ki te travay nan gouvènman Martelly ak Moïse.
Genyen ki soti nan lòt pati politik.
Genyen tou ki poko gen yon pase politik piblik ki byen dokimante.
Pou Willot Joseph ak Wanique Pierre, dosye ankèt ak pwosedi jidisyè ki te rapòte yo mande plis klarifikasyon.
Men okenn moun pa dwe prezante kòm koupab san yon baz legal ki etabli sa.
Kesyon prensipal la se pa sèlman kiyès ki nan DEBLOKE. Se ki bilan moun sa yo genyen, ki responsabilite yo te egzèse, epi ki garanti transparans yo ofri pèp ayisyen an.
Yon pati kapab chanje non.
Yon politisyen kapab chanje banyè.
Yon ansyen depite kapab kandida pou Sena.
Men dokiman sou fason yon moun te egzèse pouvwa piblik pa disparèt paske li chanje afilyasyon politik.
🇭🇹 AYITI PA BEZWEN SÈLMAN NOUVO ELEKSYON. LI BEZWEN ENSTITISYON KI RANN KONT.
HAITI POLITIC ap kontinye egzamine kandida yo, ansyen fonksyon yo, dosye jidisyè yo ak enfòmasyon finansye ki disponib.
Nou envite tout kandida DEBLOKE yo pou yo bay repons, dokiman ak koreksyon ki kapab ede piblik la jwenn yon enfòmasyon ki pi konplè.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📰 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
📅 16 novanm 2026
📌 Nòt editoryal: Ankèt sa a baze sou premye lis 24 kandida a, lòt konpilasyon rejis elektoral, ansyen rezilta eleksyon, dokiman nominasyon gouvènman, enfòmasyon sou sanksyon ak rapò sou pwosedi jidisyè. Nou poko jwenn tout dosye orijinal CEP, ULCC ak tribinal yo pou chak kandida. Enskripsyon pa vle di validasyon definitif, epi yon akizasyon pa reprezante yon kondanasyon.
60
haitipolitic.com/inside-debl…
A Haiti Politic Special Investigation
Former PHTK lawmakers, a former Martelly administration official, an entertainer and candidates with limited publicly documented political histories are seeking Senate seats under DEBLOKE. Two former senators face particularly important questions arising from anti-corruption investigations and judicial proceedings.
A NEW POLITICAL NAME, BUT HOW MANY OLD POLITICAL FACES?
As Haiti prepares for another attempt to restore elected government, the political organization DEBLOKE is assembling a national slate of Senate candidates.
The movement is associated with former President Michel Joseph Martelly, whose political career remains closely connected to the Parti Haïtien Tèt Kale (PHTK) and the administration of his successor, Jovenel Moïse.
A review of 24 prospective DEBLOKE Senate candidates appearing in an earlier November 2026 electoral registry snapshot reveals a mixture of former parliamentarians, previous government officials, entertainers and political newcomers whose professional backgrounds remain insufficiently documented.
Among the names are former senators Willot Joseph and Wanique Pierre, former deputies Marie Jossie Étienne and Clauvy Robas, and former Secretary of State Gérald Junior Oriol.
Their backgrounds raise an important question:
Is DEBLOKE introducing a new generation of political leadership, or bringing together experienced political figures from previous administrations under a new organizational banner?
The available evidence shows elements of both. Several candidates have identifiable histories in Parliament or government, while the backgrounds of many others require further investigation.
The most consequential findings concern two former senators whose names appear in separate corruption-related proceedings.
But before examining those cases, another issue requires attention: the changing electoral registry itself.
INSIDE DEBLOKE: FORMER SENATORS, MARTELLY OFFICIALS AND CORRUPTION QUESTIONS BEHIND HAITI’S SENATE CANDIDATES
haitipolitic.com/inside-debl…
19
Marco Azèd, mèsi paske ou montre piblik la nan ki eta INAGHEI, IERAH ak Fakilte Syans Imèn yo ye. Men, nou dwe ale pi lwen pase foto ak videyo destriksyon yo.
Kote responsabilite Leta ayisyen nan tout sa? Nou pa ka lage tout responsabilite sou do mesye ak zam yo sèlman. Leta ayisyen ak tout otorite ki te gen responsabilite pou pwoteje enstitisyon peyi a dwe rann kont tou.
Depi tranblemanntè 12 janvye 2010 la, plizyè gouvènman pase, plizyè milya goud antre nan bidjè Leta, epi kominote entènasyonal la depanse anpil lajan nan non rekonstriksyon ak ranfòsman enstitisyon Ayiti yo.
Ki kote plan rekonstriksyon inivèsite piblik yo? Ki kote lajan ki te prevwa pou yo a ale? Ki rezilta konkrè ki genyen?
Nou pa ka kontinye pale de demokrasi, eleksyon, refòm Leta ak bon gouvènans pandan enstitisyon ki dwe fòme pwochen administratè, pwofesè, chèchè ak dirijan peyi a ap detwi.
Nasyonzini, BINUH ak lòt patnè entènasyonal yo dwe eksplike ki kontribisyon yo te bay nan ranfòsman enstitisyon ayisyen yo, ki rezilta yo jwenn, ak ki limit entèvansyon yo genyen. Men, premye responsabilite pou pwoteje ak rekonstwi inivèsite piblik yo se responsabilite Leta ayisyen.
Marco, men kestyon mwen ta renmen ou poze otorite yo:
Depi 2010 rive 2026, konbyen lajan Leta ayisyen ak patnè entènasyonal yo te mete disponib pou rekonstwi INAGHEI, IERAH ak Fakilte Syans Imèn yo? Kiyès ki te jere lajan sa yo, epi ki kote rezilta travay yo ye?
Yon peyi ki pa kapab pwoteje inivèsite li yo ap gen anpil difikilte pou konstwi enstitisyon ki nesesè pou pwoteje demokrasi li.
🇭🇹 AYITI PA BEZWEN SÈLMAN REKONSTRIKSYON BATIMAN. LI BEZWEN REKONSTRIKSYON ENSTITISYON, TRANSPARANS AK RESPONSABILITE!
🇭🇹🔴 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
SENA AYISYEN AN SAN SENATÈ: DE KOMISYON, 13 MACHIN KI PA RETOUNEN, AK KESYON SOU LAJAN PIBLIK KI POKO JWENN REPONS!
Soti sou administrasyon Ariel Henry, pase nan Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an (KPT), rive nan nominasyon Jean-Hénoc Faroul: kiyès ki kontwole lajan, pèsonèl ak byen Sena Repiblik la depi senatè yo kite pouvwa a?
📅 16 novanm 2026
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 YON SENA SAN SENATÈ, MEN KI TOUJOU GEN BIDJÈ AK ANPLWAYE!
Depi 9 janvye 2023, Sena Repiblik Ayiti a pa gen okenn senatè eli ankò.
Tout 30 plas yo vid.
Chanm Depite a pa gen depite eli depi janvye 2020.
Sa vle di Ayiti ap fonksyone san yon Palman ki kapab egzèse pouvwa lejislatif li.
Men, malgre pa gen senatè, administrasyon Sena a kontinye egziste.
Gen anplwaye, dosye administratif, resous finansye, machin Leta, ekipman ak lòt byen piblik ki toujou bezwen jesyon.
Kesyon an se: kiyès k ap jere tout resous sa yo, epi kiyès k ap rann kont devan pèp ayisyen an?
Nan dat 16 novanm 2026, Minis Ekonomi ak Finans lan, Serge Gabriel Collin, enstale yon nouvo komisyon pou jere sèvis administratif ak pèsonèl Sena a.
Men, sa ki enteresan an, se paske te deja gen yon lòt komisyon ki te enstale an desanm 2024.
Poukisa yo ranplase premye komisyon an? Ki bilan li kite? Kote rapò finansye li yo?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 1. SOU GOUVÈNMAN ARIEL HENRY, KIYÈS KI T AP JERE SENA A?
Lè manda dènye senatè yo te fini nan mwa janvye 2023, Ariel Henry te toujou Premye Minis Ayiti.
Gouvènman li a te kontinye egzèse pouvwa egzekitif la san yon Palman ki t ap fonksyone.
Men, absans senatè pa vle di administrasyon Sena a te disparèt.
Te toujou gen anplwaye ak byen Leta ki te bezwen jesyon.
Nou poko jwenn dokiman ofisyèl ki montre si gouvènman Ariel Henry a te mete yon komisyon espesyal pou administre Sena a ant janvye 2023 ak avril 2024.
Nou poko kapab idantifye tout moun ki te gen otorite legal pou apwouve depans Sena a pandan peryòd sa a.
Kiyès ki te siyen chèk yo? Kiyès ki te otorize depans yo? Kiyès ki te responsab machin ak ekipman Sena a?
Se kestyon sa yo ki dwe jwenn repons.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🚨 2. AN 2023, ULCC TE IDANTIFYE 13 MACHIN SENA KI PA T RETOUNEN!
Nan mwa novanm 2023, Inite Lit Kont Koripsyon (ULCC) te mennen yon ankèt sou machin Leta ki te nan men ansyen senatè yo.
Selon konklizyon ankèt la jan laprès te rapòte yo, te gen 33 machin ki te disponib pou dis dènye senatè yo.
Nan moman ankèt la:
✅ 20 machin te deja rekipere.
❌ 13 machin pa t ko retounen.
Men kijan rapò yo te prezante distribisyon machin ki pa t retounen yo:
🚗 Gracia Delva: 5 machin.
🚗 Joseph Lambert: 4 machin.
🚗 Wanique Pierre: 3 machin.
🚗 Richard Lénine Hervé Fourcand: 1 machin.
TOTAL: 13 MACHIN.
Atansyon: chif sa yo reprezante sitiyasyon ankèt la te rapòte an 2023. Yo pa pwouve 13 machin yo toujou manke an novanm 2026.
Men, sa soulve yon gwo kestyon:
Lè yon senatè fini manda li, èske machin Leta te mete disponib pou li a vin tounen byen pèsonèl li?
Repons lan se non, sof si gen yon transfè pwopriyete ki fèt legalman.
Machin Leta se byen piblik.
Leta dwe kapab montre kote chak machin ye, kiyès ki genyen li, ak ki dokiman ki jistifye itilizasyon li.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 3. DESANM 2024: KPT A METE GRADUEL FRANCISQUE NAN TÈT YON KOMISYON
Nan dat 26 desanm 2024, Minis Ekonomi ak Finans epòk la, Alfred Fils Metellus, te enstale yon komisyon twa moun pou jere administrasyon Sena a.
Men konpozisyon komisyon an:
🔹 Graduel Francisque — Prezidan
🔹 Willy Dupervil — Visprezidan
🔹 Julio-Fils Cham — Manm
Edgard Leblanc Fils, ki te premye prezidan wotatif Konsèy Prezidansyèl Tranzisyon an ant avril ak oktòb 2024, te patisipe nan seremoni enstalasyon an.
Nan mwa desanm 2024, se Leslie Voltaire ki te prezidan wotatif KPT a.
Sa vle di komisyon an te etabli sou administrasyon tranzisyon an, men prezans Edgard Leblanc Fils nan seremoni an pa sifi pou pwouve se li menm pèsonèlman ki te chwazi tout manm yo.
Komisyon an te gen misyon pou jere pèsonèl, sèvis administratif ak resous Sena a pandan peyi a ap tann nouvo senatè eli.
Men, gen yon deklarasyon Graduel Francisque te fè nan seremoni enstalasyon an ki merite anpil atansyon.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🚨 4. GRADUEL FRANCISQUE TE PWOMÈT FÈ ENVANTÈ AK EGZAMINE FINANS ANSYEN ADMINISTRASYON AN!
Nan diskou li te fè lè li te pran tèt komisyon an, Graduel Francisque te eksplike li te antre travay nan Sena a depi 2004 kòm kontab.
Apre sa, li te vin direktè administratif ak finansye enstitisyon an.
Sa vle di li te gen anviwon 20 ane eksperyans nan administrasyon Sena a.
Men, pi gwo deklarasyon li te fè a se te sou priyorite komisyon li an.
Li te anonse nesesite pou:
✅ Fè envantè byen Sena a.
✅ Egzamine rapò finansye administrasyon ki te la anvan an.
✅ Mete plis transparans nan jesyon resous piblik yo.
✅ Garanti kontinwite administratif enstitisyon an.
MEN, KI ADMINISTRASYON LI T AP PALE A?
Èske se administrasyon Sena a sou ansyen prezidan Joseph Lambert?
Èske se peryòd Ariel Henry a, ant janvye 2023 ak avril 2024?
Oswa èske se tout administrasyon ki te jere Sena a anvan desanm 2024?
Francisque pa t site Ariel Henry dirèkteman nan diskou nou egzamine a.
Kidonk, nou pa kapab prezante sa kòm yon akizasyon kont ansyen Premye Minis la.
Men, peryòd Ariel Henry a rete yon pati enpòtan nan ankèt sou jesyon Sena a.
Epi gen yon lòt kestyon: depi desanm 2024 rive oktòb 2026, èske Graduel Francisque te fè envantè li te pwomèt la?
Si wi, kote rapò a?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
💰 5. YON SENA SAN SENATÈ, MEN AK YON GWO ADMINISTRASYON!
Dokiman bidjè nasyonal 2026–2027 la prezante enfòmasyon sou pèsonèl Sena a.
Done yo te idantifye nan bidjè a fè referans ak anviwon 1,388 anplwaye, ansanm ak yon montan pewòl ki anviwon 69.8 milyon goud nan tablo pèsonèl la.
Peryòd egzak montan pewòl sa a kouvri bezwen verifye nan dokiman bidjè a. Nou pa dwe otomatikman konsidere li kòm yon depans anyèl.
Men, kestyon an rete enpòtan.
Ki travay tout anplwaye sa yo ap fè depi pa gen senatè eli?
Konbyen ki travay nan kontablite?
Konbyen ki nan achiv?
Konbyen ki nan sekirite ak antretyen?
Konbyen ki prezan nan travay yo?
Èske Leta verifye sèvis yo bay an echanj salè yo?
Nou pa di tout anplwaye Sena yo pa nesesè.
Men, yon enstitisyon piblik ki pa gen reprezantan eli depi prèske kat ane dwe kapab eksplike kijan li itilize lajan kontribyab yo.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚖️ 6. OKTÒB 2026: LAJISTIS PRAN YON DESIZYON NAN DOSYE MACHIN SENA YO
Nan dat 9 oktòb 2026, selon enfòmasyon laprès rapòte sou òdonans jij enstriksyon Mathieu Chanlatte, dosye machin Sena yo te pran yon lòt direksyon.
De moun te jwenn renvwa devan tribinal kriminèl:
🔴 Wanique Pierre, ansyen senatè Nòdès.
🔴 Alexandre Joseph, ansyen chèf kontab Sena a.
Yo konsène nan yon dosye swadizan detounman byen piblik ki gen rapò ak machin Sena yo.
Yon renvwa devan tribinal pa vle di yon kondanasyon.
Se tribinal la ki dwe detèmine responsabilite penal moun yo selon prèv ki prezante.
E GRACIA DELVA AK JOSEPH LAMBERT?
Selon menm rapò sou desizyon jidisyè a, jij la te bay yon non-lieu pou:
✅ Gracia Delva.
✅ Joseph Lambert.
✅ Richard Lénine Hervé Fourcand.
Yon non-lieu vle di jij enstriksyon an pa jwenn ase baz legal oswa prèv pou voye moun nan devan jijman nan dosye sa a.
Sa pa yon kondanasyon.
Men, gen yon diferans enpòtan ant responsabilite penal yon moun ak obligasyon Leta pou fè kontabilite byen piblik li yo.
Menm lè yon ansyen senatè jwenn non-lieu, Leta toujou dwe konnen kote machin li yo ye.
Yon desizyon lajistis pa ranplase yon envantè administratif.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🚨 7. GRADUEL FRANCISQUE TA PARÈT TOU NAN DOSYE JIDISYÈ A
Gen rapò sou desizyon oktòb 2026 la ki mansyone yon moun sou non Francisque Gérald Graduel pami moun ki ta jwenn yon non-lieu.
Non sa a sanble koresponn ak Graduel Francisque, ansyen prezidan komisyon administratif Sena a.
Men, Haiti Politic poko egzamine òdonans jidisyè orijinal la pou konfime idantite a san okenn dout.
Nou pa dwe konfonn de moun sèlman paske non yo sanble.
Si se menm moun nan, sa ta fè li enpòtan pou konprann ki wòl administratif li te genyen nan jesyon byen Sena a anvan desanm 2024.
Sa pa vle di li koupab de okenn zak.
Okontrè, si òdonans lan konfime li jwenn non-lieu, estati jidisyè sa a dwe respekte.
Men, li rete nesesè pou konnen ki responsabilite li te genyen nan jesyon finans ak byen Sena a.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 8. NOVANM 2026: YON NOUVO KOMISYON RANPLASE ANSYEN AN!
Nan dat 16 novanm 2026, Minis Ekonomi ak Finans Serge Gabriel Collin enstale yon nouvo komisyon.
Men nouvo responsab yo:
🔹 Jean-Hénoc Faroul — Prezidan
🔹 Nelia Lubin — Visprezidan
🔹 Anthony Jean-François — Manm
Dapre kominike ofisyèl Ministè Ekonomi ak Finans lan, nominasyon yo fèt atravè yon arrêté ki pote dat 5 oktòb 2026.
Nouvo komisyon an gen misyon pou:
✅ Asire bon fonksyònman sèvis administratif yo.
✅ Jere pèsonèl Sena a.
✅ Pwoteje resous ak byen enstitisyon an.
✅ Konsève achiv Sena a.
Minis la mande komisyon an kòmanse ak yon evalyasyon administratif ak finansye.
MEN, SE PRÈSKE MENM MISYON YO TE BAY GRADUEL FRANCISQUE AN DESANM 2024!
Se la kestyon yo kòmanse.
Poukisa yo bezwen yon lòt komisyon?
Èske premye komisyon an te fini travay li?
Èske li te remèt rapò finansye li yo?
Èske gen yon envantè ki montre ki byen Sena a genyen?
Èske yo te fè yon pasasyon sèvis ofisyèl?
Epi, sitou:
KI REZON OFISYÈL KI FÈ GOUVÈNMAN AN RANPLASE GRADUEL FRANCISQUE?
Jiskaprezan, kominike enstalasyon nouvo komisyon an pa bay yon eksplikasyon detaye sou rezon ranplasman an.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚠️ 9. ANPLWAYE SENA YO TE KONTESTE NOUVO NOMINASYON YO
Depi 16 oktòb 2026, anplwaye Sena yo te deja manifeste dezakò yo ak chwa nouvo komisyon an.
Selon enfòmasyon laprès rapòte, pòtpawòl anplwaye yo, Wesly Hector, te kritike nominasyon Jean-Hénoc Faroul ak Anthony Jean-François, paske yo ta soti deyò administrasyon Sena a.
Anplwaye yo te fè konnen gen moun ki gen eksperyans andedan enstitisyon an ki kapab jere sèvis administratif yo.
Sa soulve kestyon sou kritè gouvènman an itilize pou chwazi responsab komisyon an.
Kiyès ki rekòmande Jean-Hénoc Faroul?
Ki eksperyans li genyen nan jesyon finans piblik?
Ki kritè yo itilize pou chwazi Nelia Lubin ak Anthony Jean-François?
Èske yo te konsilte administrasyon Sena a?
Se kestyon lejitim ki merite repons, san nou pa sipoze gen zak ilegal.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🚗 10. KOTE 13 MACHIN YO YE JODI A?
Ann retounen sou youn nan pi gwo kestyon ankèt sa a.
An 2023, ULCC te idantifye 13 machin Sena ki pa t retounen.
Depi lè sa a, gen ankèt, konvokasyon, entèwogatwa ak desizyon jidisyè.
Men, sa nou bezwen se yon envantè final.
Konbyen machin ki retounen depi 2023?
Konbyen ki toujou pa lokalize?
Èske gen machin ki transfere legalman bay lòt enstitisyon?
Èske gen machin ki kraze oswa ki pa fonksyone ankò?
Èske gen dokiman ki pwouve transfè oswa restitisyon yo?
Yon machin Leta pa dwe disparèt nan kontabilite piblik la san okenn tras administratif.
Menm prensip la dwe aplike pou òdinatè, mèb, ekipman ak tout lòt byen Sena a.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🇭🇹 11. DE KOMISYON, MEN KI KOTE BILAN PREMYE A?
Ann gade sa ki pase.
📌 Janvye 2023: Dènye senatè yo kite Sena a.
📌 Novanm 2023: ULCC idantifye 13 machin ki pa t retounen.
📌 Desanm 2024: Graduel Francisque pran tèt yon komisyon ki dwe fè envantè ak evalyasyon finansye.
📌 Oktòb 2026: Lajistis pran yon desizyon enpòtan nan dosye machin yo.
📌 Novanm 2026: Jean-Hénoc Faroul pran tèt yon nouvo komisyon ki resevwa misyon pou fè yon lòt evalyasyon administratif ak finansye.
Men, ki kote rapò premye komisyon an?
Si Francisque te fè travay li, èske nouvo komisyon an resevwa rezilta yo?
Si li pa t fini travay la, poukisa?
Èske Ministè Ekonomi ak Finans te resevwa rapò aktivite komisyon an?
Èske Kou Siperyè Kont yo te egzamine jesyon sa a?
Nou pa kapab konkli gen koripsyon nan ranplasman komisyon an san prèv.
Men, nou kapab mande transparans.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔎 12. DIS KESYON HAITI POLITIC POZE GOUVÈNMAN AN
1️⃣ Kiyès ki te kontwole depans ak byen Sena a ant janvye 2023 ak desanm 2024?
2️⃣ Èske gouvènman Ariel Henry a te mete yon estrikti espesyal pou jere Sena a?
3️⃣ Poukisa KPT a te kreye komisyon Graduel Francisque la an desanm 2024?
4️⃣ Ki rezilta envantè ak evalyasyon finansye Francisque te anonse a?
5️⃣ Kote rapò aktivite ak rapò finansye komisyon 2024 la?
6️⃣ Ki sitiyasyon egzak 13 machin ULCC te idantifye an 2023 yo jodi a?
7️⃣ Poukisa gouvènman an ranplase Francisque ak Jean-Hénoc Faroul an oktòb 2026?
8️⃣ Èske te gen yon pasasyon sèvis ofisyèl ant de komisyon yo?
9️⃣ Konbyen administrasyon Sena a koute Leta ayisyen chak ane, epi ki sèvis anplwaye yo bay?
🔟 Kiyès ki pral kontwole depans nouvo komisyon an pandan pa gen Palman eli?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔴 KONKLIZYON HAITI POLITIC
SENA A PA GEN SENATÈ, MEN LI TOUJOU GEN ANPLWAYE, RESOUS AK RESPONSABILITE FINANSYE.
Depi janvye 2023, pèp ayisyen an pa gen senatè eli pou egzèse kontwòl palmantè.
Men, administrasyon Sena a kontinye fonksyone.
An 2023, ULCC te soulve kestyon sou 13 machin Leta ki pa t retounen.
An 2024, gouvènman tranzisyon an te mete Graduel Francisque nan tèt yon komisyon pou jere administrasyon Sena a.
An 2026, lajistis pran desizyon nan dosye machin yo, pandan gouvènman an ranplase komisyon Francisque la ak yon nouvo ekip ki gen Jean-Hénoc Faroul kòm prezidan.
Sa ki poko klè, se rezon ranplasman an, bilan ansyen komisyon an, ak kontabilite final byen Sena a.
Pèp ayisyen an gen dwa konnen kijan lajan piblik li depanse.
Li gen dwa konnen ki moun ki gen responsabilite sou byen Leta.
Li gen dwa mande rapò, envantè ak dokiman ki jistifye depans yo.
Yon Sena san senatè pa dwe tounen yon Sena san kontwòl.
Absans Palman pa vle di absans responsabilite.
🇭🇹 LAJAN PIBLIK SE LAJAN PÈP LA. CHAK GOUD DWE GEN YON EKSPLIKASYON. CHAK BYEN LETA DWE GEN YON TRAS. CHAK RESPONSAB DWE RANN KONT.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📰 HAITI POLITIC — ANKÈT ESPESYAL
📅 16 novanm 2026
Nòt editoryal: Atik sa a fè diferans ant enfòmasyon administratif ki anonse ofisyèlman, konklizyon ankèt ULCC jan laprès rapòte yo, desizyon jidisyè ki rapòte yo, ak kestyon ki poko jwenn repons. Yon akizasyon pa vle di yon kondanasyon. Òdonans jidisyè oktòb 2026 la ak plizyè rapò administratif poko egzamine nan vèsyon orijinal yo.
67



















