Hüseyin Aydın

15 Temmuz’u hamasetten, sloganlardan ve peşin hükümlerden uzak; belgeler, tanıklıklar ve dava dosyalarına yansıyan gerçekler üzerinden anlamak isteyen herkesi “Asırlık Gece” dizisini izlemeye davet ediyorum. Kardeşim, dostum ve meslektaşım Av. Doç. Dr. Hüseyin Aydın’ın (@hsynaydn) kaleme aldığı aynı isimli eserinden uyarlanan ve TRT’de yayımlanan “Asırlık Gece” (@asirlikgecetrt), 15 Temmuz darbe teşebbüsünü bütün yönleriyle ele alan belgesel nitelikli bir televizyon dizisidir. Dizinin 13. bölümü yayımlandı; final bölümü ise gelecek hafta izleyiciyle buluşacak. Darbe teşebbüsü; çok sayıda kişi, kurum, askerî birlik, karargâh ve eş zamanlı eylemden oluşan son derece karmaşık bir süreçtir. Buna rağmen dizide olay örgüsü açık ve anlaşılır biçimde kurulmuş; izleyicinin ayrıntılar arasında kaybolmadan olaylar arasındaki sebep-sonuç ilişkisini ve darbe planının bütününü takip edebilmesi sağlanmıştır. Gereksiz dramatik yüklemelerden ve abartılı aksiyon sahnelerinden kaçınılması, dikkati olayların özüne yöneltmekte; anlatının zihinde daha berrak ve kalıcı biçimde yer etmesine yardımcı olmaktadır. Dizinin belki de en önemli tarihî katkılarından biri, kamuoyunun uzun yıllardır ayrıntılı açıklamalarını beklediği dönemin Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar ile MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın, bu yapım kapsamında doğrudan anlatımlarıyla yer almalarıdır. Darbe teşebbüsünün en kritik karar ve gelişmelerinin merkezinde bulunan bu iki ismin kendi tanıklıklarını kamuoyuyla paylaşmaları, Asırlık Gece’yi dramatik bir televizyon yapımının ötesine taşıyarak önemli bir sözlü tarih çalışması hâline getirmektedir. En üst düzeydeki iki ismin birinci elden anlatımları; darbe teşebbüsünün kronolojisinin, karar süreçlerinin ve kritik kırılma anlarının anlaşılmasına eşsiz bir katkı sunmaktadır. Yapımın dikkat çeken bir başka başarısı, askerî gerçekliğe ve kurumsal ayrıntılara gösterdiği özendir. Emir-komuta zinciri, karargâh düzeni, askerî terminoloji, birliklerin işleyişi ve operasyonel süreçler, anlatının doğal akışı içerisinde ve inandırıcılığı zedelemeyecek bir titizlikle yansıtılmıştır. Özellikle askerî kurumları ve bu kurumların çalışma düzenini bilen izleyiciler bakımından yapay diyaloglardan ve abartılı aksiyon anlayışından uzak durulması, dizinin gerçeklik duygusunu önemli ölçüde güçlendirmektedir. Asırlık Gece, 15 Temmuz’u yalnızca birkaç saat içinde başlayıp sona eren münferit bir askerî kalkışma olarak sunmamaktadır. Darbe gecesinin, uzun yıllara yayılan örgütsel hazırlığın, sistematik sızmanın ve devlet kurumları içerisinde kurulan paralel hiyerarşinin bir sonucu olduğunu göstermektedir. Böylece izleyici yalnızca o gece yaşananları değil, o geceyi mümkün hâle getiren zihinsel, örgütsel ve kurumsal altyapıyı da görme ve değerlendirme imkânı bulmaktadır. Canlandırmalardaki oyuncu tercihleri de yapımın gerçeklik hissini desteklemektedir. Oyuncular yalnızca fiziksel benzerlikleriyle değil; mimikleri, yürüyüşleri, konuşma biçimleri ve canlandırdıkları kişilerin psikolojik atmosferini yansıtan performanslarıyla da başarılı bir tablo ortaya koymaktadır. Gerçek tanık anlatımları ile dramatik sahnelerin birlikte kullanılması sayesinde belgesel ile dramatik anlatı arasında güçlü bir denge kurulmuştur. Tanık ifadeleri anlatıya tarihsel ve belgesel bir nitelik kazandırırken canlandırmalar, bu anlatıları somutlaştırarak izleyicinin olayların atmosferini daha yakından hissetmesini sağlamaktadır. Böylece ne kuru ve mesafeli bir belgesel dili ne de yalnızca dramatik etkiyi amaçlayan bir kurgu tercih edilmiş; iki anlatım biçiminin güçlü yönleri başarıyla bir araya getirilmiştir. Özellikle Akıncı Üssü’nde sivil imamların askerî harekâtı yönlendiren bir konumda gösterilmesi, örgütün resmî askerî hiyerarşinin dışında kurduğu gerçek komuta yapısını görünür hâle getirmektedir. Bu anlatım, darbe teşebbüsünün yalnızca bazı askerlerin gerçekleştirdiği askerî bir kalkışma olmadığını; askerî üniformanın arkasına gizlenen sivil bir örgütsel iradenin sevk ve idaresinde yürütüldüğünü etkili biçimde ortaya koymaktadır. Komutanların derdest edilmesi sırasında “tatbikat” bahanesine başvurulması da FETÖ’nün yöntemini anlamak bakımından son derece dikkat çekici bir ayrıntıdır. Bu sahneler, örgütün fiziksel güç kullanmadan önce güven ilişkisini istismar eden psikolojik manipülasyon yöntemlerini nasıl devreye soktuğunu göstermektedir. Emir ve disiplin kültürünün hâkim olduğu askerî ortamda “tatbikat” söyleminin kullanılması, örgütün kurumsal refleksleri ve yerleşik güven ilişkilerini kendi amaçları doğrultusunda kullanma stratejisini çarpıcı biçimde gözler önüne sermektedir. Dizide “büyüğümüz” ifadesinin sürekli tekrarlanması ise örgütsel hiyerarşinin görünmeyen merkezini izleyiciye hissettiren önemli bir anlatım unsurudur. Bu ifade, emirlerin yalnızca askerî silsile içerisinde verilmediğini; örgüt mensuplarının gerçek ve nihai bağlılıklarının Türk Silahlı Kuvvetlerinin meşru emir-komuta zincirine değil, askerî hiyerarşinin dışında bulunan başka bir otoriteye yöneldiğini açıkça göstermektedir. Örgüt mensuplarının yıllarca birlikte görev yaptıkları komutanlarına ve silah arkadaşlarına hiçbir tereddüt göstermeden silah doğrultabilmeleri; örgütsel bağlılığın meslek ahlakının, askerî sadakatin, kişisel dostlukların ve insanî vicdanın önüne geçirildiğini bütün çıplaklığıyla ortaya koymaktadır. Bu sahneler, kapalı ve mutlak itaate dayalı bir örgütsel yapının bireyin kişiliğini, vicdanını ve kurumsal aidiyetini nasıl dönüştürebildiğini anlamak bakımından son derece çarpıcıdır. Genelkurmay Karargâhının, harekât merkezlerinin ve emir-komuta sisteminin ayrıntılı biçimde işlenmesi de darbe teşebbüsünün yalnızca hükûmeti hedef alan siyasi bir girişim olmadığını; aynı zamanda devletin askerî komuta mekanizmasını felce uğratmayı, anayasal düzeni ortadan kaldırmayı ve ülke yönetimini bütünüyle ele geçirmeyi amaçlayan kapsamlı ve organize bir plan olduğunu göstermektedir. Hüseyin Aydın’ın bölüm başlarında yaptığı açıklayıcı sunumlar da sahip olduğu bu birikimi izleyiciye aktaran, olayların arka planının anlaşılmasını kolaylaştıran ve anlatıya derinlik kazandıran önemli bir unsurdur. Bu sunumlar izleyiciye ne düşüneceğini dayatmak yerine, gördüğü hadiseleri doğru tarihsel bağlam içerisinde değerlendirebilmesi için gerekli çerçeveyi sunmakta; dizinin yalnızca dramatik etkisini değil, belgesel ve akademik değerini de güçlendirmektedir. Bu başarının temelinde, Av. Doç. Dr. Hüseyin Aydın’ın 15 Temmuz davalarında Sayın Cumhurbaşkanımızın vekili sıfatıyla bizzat görev alması ve bu nedenle olaylara, delillere ve yargılama süreçlerine birinci elden vâkıf olması bulunmaktadır. Darbe teşebbüsüne katılan örgüt mensubu askerlerin duruşmalardaki tutumlarını, ifadelerini ve savunmalarını uzun yıllar boyunca yakından gözlemlemesi; dosyalardaki belge, kayıt, rapor ve delilleri titiz bir araştırmacı hassasiyetiyle incelemesi, aynı isimli eserin ve dizinin sağlam tarihsel ve hukuki zeminini oluşturmuştur. Sevgili Hüseyin, kişiliğine olduğu kadar bilimsel ve akademik kimliğine de yaraşan bir vakar, doğruluk ve gerçekçilikle 15 Temmuz’u ele almıştır. Hamasete ve kolaycı sloganlara sığınmadan; belgelere, tanıklıklara, dava dosyalarındaki nesnel ve bilimsel raporlara, sanıkların ikrar ve itiraflarına, tanık beyanlarına dayanarak yaşananları bütün çıplaklığıyla ortaya koymuştur. Böylece son derece ağır ve hassas bir tarihî hadiseyi, gerçeğin gücüne güvenen sade fakat sarsıcı bir dille anlatmayı başarmıştır. Asırlık Gece, kendisini yıllarca barışçıl ve masum bir dinî topluluk gibi takdim eden FETÖ’nün, gerçekte ne derece sinsi, yıkıcı ve kanlı bir taşeron yapılanma olduğunu da gözler önüne sermektedir. Bir dönem “elinde çakı dahi bulunmadığını” ileri sürerek zararsız bir görüntü çizen bu yapının, zamanı geldiğinde kendi ülkesinin insanlarına silah doğrultan, millî iradenin tecelligâhı olan Türkiye Büyük Millet Meclisini ve devlet kurumlarını bombalayan, karşısına çıkan direnişi kan ve kurşunla bastırmaya çalışan gözü dönmüş bir terör örgütüne nasıl dönüştüğü somut olaylar ve belgeler üzerinden anlatılmaktadır. FETÖ mensuplarının aynı toplumun içinde yaşadıkları, aynı inancı ve kültürü paylaştıkları insanların üzerine tereddüt etmeden ateş açabilmeleri; örgütün mensuplarını ailelerinden, milletlerinden, vicdanlarından ve insanlık bağlarından kopararak nasıl itaate şartlandırılmış birer imha unsuruna dönüştürdüğünü göstermektedir. Dizinin ortaya koyduğu tarihsel tablo karşısında, 15 Temmuz’un sözde bir “tiyatro” veya “kontrollü darbe” olduğu yönündeki mesnetsiz iddiaların gerçekle bağdaşmadığı da açıkça görülmektedir. O gece yaşananlar; tanklarıyla, savaş uçaklarıyla, bombalanan kurumlarıyla, şehitleriyle, gazileriyle ve yargılama dosyalarına giren bütün delilleriyle milletin varlığına, devletin bağımsızlığına ve demokratik anayasal düzene yönelmiş gerçek, planlı ve kanlı bir darbe teşebbüsüdür. Asırlık Gece, bu bakımdan yalnızca 15 Temmuz’u yeniden canlandıran başarılı bir televizyon dizisi değildir. Olayların merkezindeki isimlerin doğrudan tanıklıkları, askerî gerçekliğe bağlı anlatımı, dava dosyalarına dayanan sağlam zemini ve belgesel ile dramatik kurguyu dengeli biçimde birleştirmesi sayesinde aynı zamanda önemli bir görsel hafıza ve sözlü tarih çalışmasıdır. 15 Temmuz hafızasının gelecek kuşaklara doğru biçimde aktarılmasına anlamlı bir katkı sunmaktadır. Bu kıymetli eseri kaleme alan kardeşim, dostum ve meslektaşım Av. Doç. Dr. Hüseyin Aydın’ı gönülden tebrik ediyorum. 15 Temmuz’u sloganların değil; hakikatin, belgenin, tanıklığın ve tarihî gerçekliğin ışığında anlamak isteyen herkesi “Asırlık Gece”yi izlemeye davet ediyorum. Televizyonda kaçıranlar, yayımlanan bütün bölümleri YouTube’da “Asırlık Gece” şeklinde aratarak izleyebilirler. Finalden önce diziyi ilk bölümden itibaren izlemek için hâlâ vakit var. Bu dizi yalnızca seyredilmeyi değil; üzerinde düşünülmeyi, konuşulmayı ve gelecek kuşaklara tavsiye edilmeyi de hak ediyor. youtube.com/watch?v=Nn7zVAyk…