C. Cengiz Çevik (@jimithekewl) header
C. Cengiz Çevik (@jimithekewl) profile picture

(Dr) Klasik Filolog - Kitaplar: Roma'da Siyaset ve Felsefe, Cicero'nun Devleti, Seneca'nın Doğa Felsefesi - https://teapawt.org/t.co/gzmDlzJfe7

İstanbul
Joined July 2009
Peter Goodrich başlığını Flaubert’in “Latince alıntılara güvenmeyin, her zaman kuşkulu bir şey gizlerler” sözünden ilhamla oluşturduğu makalesinde, Latincenin hukuk ve siyaset dilindeki etkisini inceler. Yazının çıkış noktası şu paradokstur: Latinceyi anlayanların sayısı azaldıkça, belirli bir anda Latinceye başvurmanın ikna gücü artabilir. Goodrich’in ilk örneği, Kraliçe II. Elizabeth’in 1992’yi anlatırken kullandığı annus horribilis (“korkunç bir yıl”) ifadesidir. Kraliçe, ailesini ve monarşiyi ilgilendiren, kamuoyunun da yakından izlediği olaylardan söz ederken Latinceye geçer. Bu iki sözcük, yaşananlara hem bir yakınma hem de bir hükümdardan beklenen ağırbaşlılıkla değinmesine imkân verir. Goodrich’e göre Latincenin tarihi, bir bakıma Latince bilmemenin de tarihidir. Avrupa’da yüzyıllar boyunca eğitimli sayılmanın ölçüsü Latinceydi, ama bu dili öğrenmiş olmakla rahatça okuyabilmek arasında o zaman da önemli bir mesafe vardı. Okulda gramer öğretimi, kilisede ayin, mahkemede hukuk dili, Latince bilenlerle bilmeyenler arasındaki ayrımı kurumsallaştırdı. Hukuk bakımından bunun özel bir sonucu oldu. Belirli bir toplumda, belirli çıkarlar ve ihtiyaçlar doğrultusunda doğmuş bir kural, Latince bir özdeyiş biçiminde aktarıldığında evrensel bir hakikat görünümü kazanabiliyordu. Goodrich bu noktada 16. yüzyıl hukukçusu François Hotman’ı hatırlatır. Hotman, Roma hukukuna duyulan hayranlığın, o hukuku kimin hangi koşullarda ve kimin yararına yaptığını unutturduğuna dikkat çekmişti. Makalenin en ayrıntılı örneği, ABD Yüksek Mahkemesinin 2000 başkanlık seçimine ilişkin Bush v. Gore kararıdır. Kararın başında per curiam, yani “mahkemece” ibaresi yer alır. Goodrich, ifadenin “mahkeme aracılığıyla” anlamına da dikkat çeker. Bu ikinci okuyuş, yargıcın kendisinden üstün bir otorite adına hüküm verdiği, hukukun onun ağzından konuştuğu eski anlayışı hatırlatır. Oysa burada yargıçların derinden ayrıldığı, siyasî sonuçları ağır bir karar söz konusudur. Goodrich’e göre per curiam ibaresinin retorik işlevi tam da burada belirir. Okur, hükmü veren yargıçlar arasındaki görüş ayrılığıyla karşılaşmadan önce mahkemenin tek bir sesle konuştuğu izlenimini edinir. Makalenin künyesi: Goodrich Peter, “Distrust Quotations in Latin.” Critical Inquiry, vol. 29, no. 2, 2003, pp. 193–215. JSTOR, doi.org/10.1086/374025. Accessed 18 Nov. 2026.
3
15
1,638
"(Aeneis destanında) Dido 'ne yazgı gereği ne de hak edilmiş bir ölümle', bilakis 'vaktinden önce' ölmüştür; bu nedenle ruhu (anima, ψυχή [psykhē], yani dünyanın yaşam soluğunun bir parçası) bedeninden kurtulamamış, boşuna çırpınıp durmuştur (IV. 693 vd.). Bunun üzerine Juno (burada kesinlikle yazgıyla birlikte ve yazgı adına, bir aracı olarak hareket ederek) acıyıp bir tutam saçı kesmesi için İris'i göndermiştir; bu eylem, sonlu yaşamın sonsuz olanın içinde yeniden soğurulması için beklenen anın geldiğinin işaretiydi ve böylece çırpınan ruhun kaçıp kurtulmasına izin verilmiş olur. Ancak bir acıma ya da lütuf edimi aynı zamanda bir iktidar edimidir; dolayısıyla bu yöntemle aslında yasa ve düzenin üstünlüğüne geri döneriz ve eğer Dido yalnızca tanrının lütfuyla ölebiliyorsa, aynı anda insanın özgür iradesinin en azından yarı-yenilgisini de kabul etmek zorunda kalırız. Yine de Juno'nun kendisi de itiraf etsin ki, bu kaçınılmaz bir lütuf edimidir: Nihayetinde Dido da tanrıları, tanrıların onu zorladığı kadar zorlamaktadır." Kaynak: Louise E. Matthaei, "The Fates, the Gods, and the Freedom of Man's Will in the Aeneid", The Classical Quarterly, Jan., 1917, Vol. 11, No. 1 (Jan., 1917): 26.
1
1
9
1,224
Bkz. "Auerbach ve Nazi Faşizmine Karşı Filolojik Mimesis", Düşünbil, 82 (2019): 37-39: jimithekewl.com/2022/09/19/a…
$1 shelf at Troubled Sleep delivers again
2
13
1,617
Tavsiye: Sarah Ruden, Vergilius: Bir Şairin Yaşamı. Çev. Bağış Alper Kovan. Yeditepe Yayınevi, 2026.
4
58
2,260
17 Kasım, Saat: 18:00’de Boğaziçi Üniversitesi, Davranış Bilimleri Kulübü’nün (BÜDAV) konuğu olacağım. “Stoa ve Modern Psikoloji” üzerine konuşacağız. İlgilenenleri bekleriz.
1
1
1
10
2,230
The Guardian'da bir karikatür. Dünyadaki bütün büyük dertlerin birbiriyle nasıl bağlantılı olduğunu gayet iyi anlıyoruz, ancak bu korkunç tabloyu kelimelere dökecek veya onunla mücadele edecek enerjiyi artık kendimizde bulamıyoruz. (theguardian.com/commentisfre…)
1
18
1,512
Lacivert dergisinin Kasım-Aralık 2026 tarihli, 132. Sayısı çıktı. Azra Erhat dosyasında “Balıkçı’nın Kalemindeki Azra” başlıklı bir yazım bulunuyor (s. 45-48). İlgilenenlere!
5
24
1,744
Galatasaray, o dönem Türkiye'de "Şampiyon Kulüpler Turnuvası" olarak bilinen turnuvada F.C. Zürich ile karşılaştı, bu doğru. Ancak ilk maç 14 Kasım 1963'te deplasmanda oynandı ve Galatasaray Zürich'e 2-0 yenildi. Rövanş maçı 27 Kasım 1963'te Mithatpaşa Stadı'nda oynandı ve Galatasaray Metin Oktay'ın penaltı golleriyle maçı 2-0 kazandı. Günümüzdeki uygulamadan farklı olarak, o dönemde iki maç sonunda eşitlik sağlandığında, takımlar tarafsız bir sahada oynanacak üçüncü bir maça çıkıyordu. Bu iki takımın neden Roma'da oynadığının açıklaması budur. 3. maç 11 Aralık 1963'te oynandı. İlginç bir maç olmuştur. Zürich takımı 76. dakikada 1-0 öne geçmiş, Metin 84'te skoru eşitlemiştir. 92. dakikada Uğur'un attığı golle 2-1 öne geçmişiz, ancak ne yazık ki 118. dakikada yediğimiz golle maç 2-2 bitmiş. Sonuç kuraya kalmış ve orada kaybetmişiz. Ertesi günkü Milliyet gazetesinin spor sayfasında, Roma'dan bildiren Şükrü Gülesin'in satırları şöyledir: "Kaptanları çağırdı hakem... Cebinden bir İtalyan parası çıkardı. Bir yanında meyva, öte yanında at resmi bulunan madeni bir para... Sordu ikisine de... Turgay 'Meyva' dedi. Zürich kaptanına 'At' resimli taraf kalmıştı. (Hakem) Adami, parayı havaya attı, tuttu ve açtı: AT... Evet, meşhur sözün yeriydi: At'ı alan Roma'yı geçmişti." Bu arada Galatasaraylı idareciler kura atışının saha ortasında yapılmasına itiraz etmiş, ancak yetkililerden uygulamanın nizami olduğu yanıtını almışlardır. Ekte bu üç maçın ertesi günlerinde çıkan Milliyet gazetelerinin spor sayfalarındaki ilgili kupürler bulunmaktadır. Metin Oktay yıllar sonra kaleme aldığı bir gazete yazısında hem İsviçre takımlarının "bize" ters geldiğini hem de Galatasaray'ın bu FC Zürich ve 1966'taki FC Sion eşleşmelerinde rakibi küçümsediği için elendiğini söyler. Bkz. Metin Oktay, "Geçmişi hatırla", Milliyet Gazetesi, 8 Ekim 1988, 13. Roma'da oynanan üçüncü maçla ilgili en önemli notlarımızdan birisi, maçtan önce teknik direktör Gündüz Kılıç'ın yoktan yere yönetimle kapışarak görevinden istifa etmiş olmasıdır. Kılıç, Galatasaray yöneticileri "Rüçhan Adlı ve Turgan Ece'nin aylardır şahsiyetini ezmeye yönelik sinsi icraatları" olduğunu söyleyerek görevinden istifa etmiştir. Kılıç Ocak'ta bir yıl sürecek bir dünya seyahatine çıkacağını duyurarak, Avrupa macerasının en kritik eşiğinde Sarı-Kırmızılı takımı kendi içindeki yalnızlığıyla baş başa bırakmıştır. Yöneticiler ise Kılıç'ın kaprislerinden şikayet etmiştir. Kim haklı tartışması bir yana, mevcut durum kulübü derinden sarsmış, her şey yolunda giderken, Galatasaray adeta rakipsiz görülürken yokuş aşağı yuvarlanır olmuştur. Galatasaray, gören gözler ve düşünen zihinler için nice hikmetler barındıran birçok olay yaşamıştır. Ne yazık ki, ders çıkarıldığı da pek görülmemiştir. Geçmiş olsun.
From the FC Zürich Museum: 8mm film of the 1963 European Cup tie, shot in Istanbul and Rome by the club masseur, Rolf Bamert. At Mithatpaşa, Galatasaray won 2-0, both Metin Oktay penalties. In Rome it finished 2-2 after extra time; Zürich went through on a coin toss. Blick called the coin toss “worse than Hitchcock.” The film ends at the Trevi Fountain, the travelling party throwing coins over their shoulders. FCZ Museum vimeo.com/184648014 @fc_zuerich @GalatasaraySK
1
10
120
13,728