김미나

ความขัดแย้งที่ประโยค “เป็นกรรมการได้อะไรมากกว่าที่คิด” บานปลายมาเป็นการฟ้องร้องมูลค่าความเสียหายสูงเทียบเท่ากับกรณีวรภัค ธันยาวงษ์ อดีต รมช.คลัง ฟ้องสฤณี อาชวานันทกุล นักวิชาการอิสระ ปมกล่าวหาว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติ การฟอกเงิน การเป็นนอมินีถือหุ้น และรับสินบน เส้นแบ่งระหว่างเรื่องของบุคคล สมาคม และสาธารณะ ในคดีนี้อยู่ตรงไหน เพราะกรณีปัญหานี้ตั้งต้นมาจากคำถามต่อการใช้อำนาจของคณะกรรมการสมาคม ในเวลานั้น บุคคลสวมหมวกกรรมการสมาคม นี่จึงมิใช่ข้อพิพาทระหว่างเจ้าของสำนักพิมพ์เอกชนต่อเจ้าของสำนักพิมพ์เอกชนแต่อย่างใด แต่เป็นข้อพิพาทระหว่างสมาชิกสมาคมกับกรรมการสมาคม ซึ่งในเวลานั้นมีอำนาจร่วมจัดสรรบูทแต่ภายหลังได้ลาออกเพื่อมาฟ้องคดี การปรากฏชื่อของทีมบริหาร PUBAT ในรายชื่อพยาน มีที่มาที่ไปอย่างไร แต่ละคนได้รับรู้มาก่อนหรือไม่ ถ้าไม่รู้ตัวมาก่อนแต่วันนี้รู้ตัวแล้ว จุดยืนและท่าทีในเรื่องนี้จะเป็นอย่างไร ที่ผ่านมา การทำงานของสมาคมมีผลส่งเสริมหรือบั่นทอนวัฒนธรรมการตั้งคำถามและแสดงความคิดเห็นของสมาชิกต่อการทำงานของคณะกรรมการสมาคมอย่างไร มีความพยายามในการสร้างกลไกการตรวจสอบการใช้อำนาจของนายกและกรรมการสมาคมด้วยกันเองอย่างไร เพื่อป้องกันโอกาสเกิดกรณีการฟ้องปิดปากหรือการใช้อำนาจดุลยพินิจเล่นงานคนเห็นต่างหรือคนที่ตรวจสอบการทำงานของสมาคม เช่น การจัดสรรบูทงานหนังสือให้น้อยลงกว่าที่พึงได้ หากในอนาคตเกิดมีนายกหรือกรรมการสมาคมที่ใช้อำนาจในทางฉ้อฉลหรือมีผลประโยชน์ทับซ้อนจะมีกลไกในการกำกับควบคุมตรวจสอบที่ใช้การได้จริงอย่างไร ความเชื่อมั่นต่อสมาคม เกียรติและศักดิ์ศรีของคนทำงาน บรรยากาศแห่งความร่วมมือ และความสัมพันธ์อันดีระหว่างสมาชิก จะเกิดขึ้นได้บนพื้นฐาน “ความจริง” ความจริงจะปรากฏขึ้นเอง ทุกฝ่ายจะเผยแพร่ข้อมูลที่ถูกต้องและแสดงความคิดเห็นอย่างมีคุณภาพ หากข้อมูลทั้งหมดและกระบวนการทั้งหมดถูกนำเสนอต่อสมาชิกอย่างเปิดเผย โปร่งใส ตรวจสอบได้ และหมดจดตั้งแต่ต้น รวมถึงการสร้างกลไกการมีส่วนร่วมของสมาชิกในเรื่องสำคัญอย่างการจัดสรรบูทงานหนังสือ หากผู้มีอำนาจรับผิดชอบเอาแต่ยึดกุมแนวคิดว่า “...การจัดสรรบูทให้ถือเป็นสิทธิ์และดุลพินิจของคณะกรรมการ และการตัดสินของคณะกรรมการถือว่าเป็นที่สิ้นสุดในทุกกรณี” (เอกสารหลักเกณฑ์การพิจารณาจัดสรรบูทข้อ 3.3) เป็นหลักใหญ่ใจความในการทำงานจริง ปัญหาก็ย่อมเกิดขึ้น เมื่อสมาชิกทุกคนเป็นเจ้าของสมาคมตัวจริง สมาชิกแต่ละรายย่อมสามารถแสดงความคิดเห็น ให้คำแนะนำ วิพากษ์วิจารณ์การทำงานของนายกและกรรมการสมาคมได้อย่างเต็มที่และอิสระ เพราะผู้บริหารสมาคมเป็นตัวแทนทำงานเพื่อสมาชิกและวงการหนังสือ ไม่ใช่เพื่อตัวเองหรือธุรกิจของตัวเอง ไม่ใช่ผู้มีอำนาจสูงสุดของสมาคมที่ดำเนินการใดๆ ได้ตามอำเภอใจ การตั้งคำถามและวิพากษ์วิจารณ์การทำงานจึงเป็นเรื่องปกติธรรมดาอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในสมาคมวิชาชีพคนทำงานหนังสือ ซึ่งเชื่อมั่นศรัทธาในสปิริตแห่งการ “คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพในการแสดงออก การพูด การเขียน การพิมพ์ การสื่อสาร การแสดงความคิดเห็น และการสื่อความหมายโดยวิธีใดๆ ของสมาชิกและประชาชน” ดังที่ได้แถลงไว้ในวัตถุประสงค์ของการจัดตั้งสมาคม (ข้อ 6.9)