De canetada die de Braziliaanse verkiezingen won Terwijl de Nederlandse media braaf het sprookje van de 'herverkozen' socialist Lula toejuichen, is in Brazilië iets gebeurd dat in ieder normaal functionerend land de verkiezingen ongeldig zou maken. Op 25 oktober, om 17:01 uur, greep opperrechter Cristiano Zanin in. Zanin is niet zomaar een rechter: hij was de advocaat van Lula, en inmiddels een goede vriend, en door Lula zelf op het Supremo Tribunal Federal geïnstalleerd. Hij verlengde met één pennenstreek de stembusgang met twee uur. Deze beslissing kwam binnen nadat de officiële sluitingstijd was verstreken. Daarmee veranderde Zanin op aangeven van Lula's coalitie de regels terwijl de wedstrijd feitelijk al uitgespeeld was. Flávio Bolsonaro noemde het terecht onmogelijk om zo’n uitslag te erkennen en kondigde aan de verkiezingen nietig te laten verklaren. En nee, dit is geen detail. Dit is een rechter die buiten de kiesraad om, op verzoek van Lula, de spelregels herschrijft op het moment dat de tegenstander dreigt te winnen. De kiesraad zelf had die bevoegdheid niet. Zanin wel, kennelijk. Dat heet in Brazilië een 'canetada': een potloodstreep die de democratie even opzij schuift. Dat uitgerekend de oude advocaat van de zittende president en diens goede vriend dit doet, maakt het alleen maar kwalijker. Maar maak u geen illusies, de Nederlandse pers zal dit ongetwijfeld afdoen als ‘complotdenken’ van Bolsonaro. Maar da's logisch, een socialistische kandidaat ging met de winst naar huis, de eindredacties zien de gewenste uitkomst en daarmee is alles gezegd. Men kijkt liever weg van een rechter die de verkiezingen bijstuurt op aangeven van Lula. Dit is overigens geen Braziliaans probleem. Het is hetzelfde patroon dat we inmiddels overal zien, ook in Nederland: instituties die ooit de burger moesten beschermen worden ingezet om een bepaalde uitslag veilig te stellen. Links regeert niet meer via het volk, maar via de rechter. De kiezer mag stemmen, maar da's maar een formaliteit, want rechters en instituties bepalen uiteindelijk de koers die de politiek vaart. Flávio Bolsonaro heeft gelijk dat hij dit niet accepteert. Een democratie die de regels tijdens de wedstrijd aanpast, is geen democratie meer. Het feit dat ook de Nederlandse pers hier geen vraagtekens bij zet geeft aan hoezeer zij ook al deel uitmaken van diezelfde instituties die de democratie afbreken, in plaats van hem te controleren, te bekritiseren en daarmee bij te sturen.