Ewolucję wygrywa się dzięki sile.... współpracy? O biologicznych korzeniach współpracy, ciemnej stronie empatii i o tym, jak wolne instytucje chronią nas przed powrotem do brutalnego prawa silniejszego, opowiada Adrian Łazarski @sofiofilia w najnowszym odcinku podcastu Wolne czytanie. 📚 Odcinek poświęcony jest książce Briana Hare'a i Vanessy Woods „Przetrwają najżyczliwsi. Jak ewolucja wyjaśnia istotę człowieczeństwa”.

Czyli klasyka: Wszystko, czego nie lubię, powinno być zakazane. Wszystko, co lubię, powinno być prawem człowieka.

📚 Czy państwo musi zajmować się wszystkim? Czy wolny rynek i dobrowolna współpraca mogą skutecznie zastąpić państwowe rozwiązania? Na te i wiele innych pytań odpowiada Stanisław Wójtowicz w swojej najnowszej książce „Libertarianizm”, której wydanie możesz wesprzeć już dziś! To owoc 10 lat pracy autora i niemal 700 stron rozważań o wolności, państwie, gospodarce i możliwościach budowania społeczeństwa opartego na dobrowolnej współpracy. Jak podkreśla Marcin Zieliński @MA_Zielinski, prezes FOR: „Siłą książki Stanisława Wójtowicza jest to, że nie zatrzymuje się ona na przedstawieniu libertariańskiej etyki czy ogólnych mechanizmów funkcjonowania wolnego społeczeństwa, lecz pokazuje również, jak w konkretnych obszarach tradycyjnie uznawanych za domenę państwa mogłyby funkcjonować rozwiązania oparte na rynkowej konkurencji i dobrowolnej współpracy. Dzięki temu książka nie jest wyłącznie opisem odległego ideału. Wiele przedstawionych w niej pomysłów można wprowadzać w życie już dziś, nie czekając na pełne urzeczywistnienie libertariańskiego ładu”. 👇 Wesprzyj wydanie książki: wydawnictwofp.pl/libertarian… 📅 Zbiórka trwa do 2 listopada 2026 r.

Nie, to nie jest kolejny tekst o tym, że Polska stanie się drugą Grecją 🤯 W debiucie na @portalzeropl @mateusz_michnik, nasz analityk ekonomiczny, pisze o czymś innym: o zderzeniu polityki z prawem, które sami sobie uchwaliliśmy. Polska zadłuża się głównie we własnej walucie i póki co nie musi ogłaszać bankructwa. Problem nie leży w poziomie długu, tylko w tym, że: 1️⃣ Według prognozy MF dług po korektach wyniesie w 2027 r. 54,7% PKB. Ustawowy próg to 55%. Po jego przekroczeniu ustawa automatycznie wymusi zamrożenie płac w budżetówce, waloryzację emerytur tylko o inflację i budżet bez deficytu (albo z deficytem obniżającym dług). Do progu brakuje kilkunastu mld zł, czyli jednej powodzi albo jednego spowolnienia. 2️⃣ Żadna siła polityczna nie ma planu, jak tego uniknąć. Nikt nie chce ciąć ani podnosić podatków, ale nikt też nie proponuje zmiany przepisów. Rząd i prezydent blokują się nawzajem, a w tle jest upolityczniony Trybunał. Grozi nam pełzający kryzys konstytucyjno-fiskalny, a nie bankructwo. 3️⃣ Rynki to widzą. Za niepewność zapłacimy wyższymi rentownościami obligacji. Już teraz obsługa długu ma kosztować w 2027 r. 107 mld zł, o 17 mld więcej niż w tym roku. To realne pieniądze, których zabraknie na szpitale, wojsko czy inwestycje. Co więcej Mateusz nie broni liczby 55%, tylko wiarygodności reguł. Proponuje uczciwą zmianę: liczyć cały dług według metodologii unijnej, razem z funduszami w BGK i PFR, nawet kosztem tymczasowo wyższych limitów, i wzmocnić Radę Fiskalną. Chodzi o realny limit w miejsce fikcyjnego, a nie o poluzowanie dyscypliny. Warunek to ponadpartyjne porozumienie, tak jak w Finlandii, zamiast cichego obchodzenia reguł przez kolejne rządy. 🔗 link poniżej 👇

Czy historia życia to nieustanna walka, w której zwyciężają wyłącznie najsilniejsi, najbardziej bezwzględni i egoistyczni gracze? Filozofia Cersei Lannister z „Gry o tron” - przekonanie, że liczy się tylko siła - dobrze brzmi w świecie politycznych intryg. Ale w zderzeniu z antropologią i biologią okazuje się mitem. W czwartym odcinku serii Wolne czytanie Adrian Łazarski @sofiofilia omawia książkę Briana Hare’a i Vanessy Woods „Przetrwają najżyczliwsi”. Autorzy pokazują, że prawdziwą supermocą Homo sapiens nie była brutalność ani siła mięśni, lecz zdolność do pokojowej kooperacji z obcymi, tworzenia więzi i budowania rozległych sieci społecznych. Ale nie jest to naiwna pochwała empatii. Hare i Woods pokazują również jej ciemną stronę: mechanizmy dehumanizacji, plemienności i polaryzacji, które potrafią zamieniać ludzi w wrogie obozy. Dlatego w odcinku pojawia się też pytanie o instytucje, które pomagają ograniczać logikę siły: praworządność, wolny rynek i pokojowy opór. To one pozwalają ludziom współpracować mimo różnic - bez przemocy, dominacji i przymusu. 🎧 Obejrzyj czwarty odcinek Wolnego czytania i śledź serię, w której Adrian Łazarski omawia książki pomagające lepiej rozumieć gospodarkę i społeczeństwo.

Czy ten spór jest z nami teraz w pokoju? Wydatki publiczne w 2025 r. wyniosły 50,9% PKB i 53 222 zł na mieszkańca — więcej niż w Niemczech (50,5%), Szwecji (49,9%) czy Danii (48%). Dekadę wcześniej, w 2015 r., było to ok. 41,5% PKB. Emerytury i renty, z trzynastkami i czternastkami, kosztowały przeciętnego mieszkańca 14 697 zł — więcej niż łącznie ochrona zdrowia (6120 zł) oraz edukacja i nauka (5539 zł). Jak to nie jest "Polska solidarna", to co to jest? To nie jest "Polska liberalna”. 500+, potem 800+, trzynaste i czternaste emerytury rodziły się i rosły za rządów, w których Pan był premierem. Obecna koalicja tego modelu nie odwróciła — raczej go utrwaliła. Spór nie toczy się między "solidarnością” a "liberalizmem”. Toczy się między partiami lubującymi się w wydatkach socjalnych i deficycie. Liberalnej alternatywy w tym sporze po prostu nie ma, chyba że z jakiegoś powodu za taką uważa się organizacje pozarządowe... Zresztą nawet jakbyśmy mogli wybierać między zaciskaniem pasa a "rozwojem", to nie jest Pan zbyt wiarygodnym rzecznikiem tego ostatniego: w 2015 r. stopa inwestycji wynosiła 20,4% PKB, a pod koniec Pańskich rządów, w 2022 r., spadła do 16,8% – mimo że Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju obiecywała wzrost z 20,1% w 2015 r. do 22-25% w 2020 r.

Jak zmienia się życie zwykłych ludzi na przestrzeni pokoleń? ⏳ Najlepiej przedstawić to za pomocą cen czasowych, czyli tego, ile czasu potrzeba pracować, aby zakupić dane dobro. 🔍 Więcej na ten temat dowiesz się w I odcinku serii Wolne czytanie, gdzie Adrian Łazarski @sofiofilia omawia książkę "Superobfitość.Opowieść o wzroście liczby ludności, innowacjach i dobrobycie na naszej nieskończenie bogatej planecie".