K.Pandya

“સાબરમતી જેલનો બિજો દિવસ” (મુલાકાત બંધ છે) પહેલી રાતના જાગરણ બાદ,મોરના ટહુંકાના લીધે સવારે દસ વાગે આંખ ખુલી,ઝબકીને ઉભો થયો કોયલનો કલરવ અને કાબરોનો કકળાટ સંભળાતો હતો..રાત્રીનો અંધકાર ગાયબ હતો,દરવાજો ખુલ્લો હતો ધક્કો મારી ખોલ્યો,સામે ખુણામાં રહેલા ખુલ્લા ચોગાન તરફ નજર કરી પગથિયા પર બેઠો,સામે ઘાસનું અગોચર સામ્રાજ્ય વ્યાપી ગયું હતું. દૈનિક કાર્ય પતાવી સ્વચ્છ કપડાં પહેરી અને બહાર ટહેલવા નીકળતો હતો ત્યાં જ એક સફેદ કપડાધારી બંદીવાન(કેદી) યાર્ડ માં પ્રવેશ કર્યો હાથમાં પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં ચા અને પારલેનું પેકેટ લઈ મારી ખોલીનાં દરવાજે બેઠો. મને કહ્યું કે “વિજયસિંહ ??” મેં થોડા ગંભીર અવાજે કહ્યું હા બોલો “ચા નાસ્તો આવ્યો છે”તમારા માટે ,મેં કહ્યું કોણે મોકલયો?મારી પાસે પૈસા નથી એ જાડીયો લાલ ગલોળા જેવા બંદીવાને કહ્યું કે તમારે ક્યાં પૈસાની જરૂર છે , તમે નાસ્તો કરીલો આરામથી,મેં બિસ્કિટનું પેકેટ તોડતા પુછ્યું કે ઝેર ભેળવીને નથી મોકલ્યું ને ??એમણે કહ્યું તમને ગમે તે બે બિસ્કીટ પસંદ કરી મને આપો,મે એક નાના કાગળના કપમાંથી થોડી ચા પણ અને ૯ નંબર અને ૪ નંબરનું બિસ્કીટ એને આપ્યું એને ગમ્યું નહીં પણ મેં ચા પણ આપી એનાથી એ સમજી ગયો અને ચા સાથે ફટાફટ બે બિસ્કીટ ખાઈ ગયો,પછી મને કે લો મેં ખાઈ લીધા હવે જોઈ લો હું જીવું છું ,હું હસ્યો કે ૨૦મીનીટ રાહ જોઈએ,મને કહે એલા બાપુ આ દગાખોરી જેલના દરવાજા બહાર દુનિયા માં થાય અહીંયા તો ખાનદાની અને ખુમારી સાથે જીવવા નું હોય.. મેં કહ્યું “મોટાભાઈ સામે મર્દ હોય ત્યારે ખાનદાની અને ખુમારી બતાવાય બાકી હલકા હિજ.. ની ફોજ સામેતો સાવચેત રહેવું પડે” મને કહે તમે ચીંતા ના કરો તમારા કોન્ટેક્ટ પણ મજબૂત છે સામે ભલેને તલાટીમંત્રી હોય કે મુખ્યમંત્રી જેલના અંદર તો આપણી જ સરકાર ચાલે મે નિરીક્ષણ કરવાનું ચાલુ કર્યું એ લાલઘૂમ ચહેરો ગોરો,થોડી દાઢી અને ઉજળોવાન અને બેઠી દડીનો પણ માયાળું માનવી જેવો દેખાવ,હું વિચારે ચઢ્યો મને કહે શું વિચારો છો બાપુ ? મેં બિસ્કીટ ડુબાવતા કહ્યું કે તમે કયા કેસમાં છો ? “અરે બાપુ સંગત ફરક થયો નહીતર હું એક સમય અમદાવાદમાં સારો તબલાવાદક હતો.” આવી વાતો આશરે ૩૦મીનીટ ચાલી અગિયાર વાગ્યા હશે ત્યાં મેં પુછ્યું કે ફોનની સુવિધાઓ કેમ મળે?? એ હસી ને બોલ્યા કે હમણાં બે દિવસ શાંતી રાખજો,હું હમણા જમવાનું આપી જાવ,તમે બહાર ચક્કર મારો.. હું વિચાર કરતો કરતો બહાર નીકળ્યો બે લાઈનમાં પાકા બંદીવાનો ફોન પેટી(ફોન કરવા માટે ના બુથ) ઉપર ઉભા હતા અને મને અચરજ લાગી કે સજીધજી ને એક રૂપસુંદરી પણ લાઈનમાં ઉભી હતી. મેં ત્યાં રહેલા જવાબદાર(પાકા કામ ના બંદીવાન) ને પુછયુ કે મને ફોન કરવા મળશે?? એમણે મને કહયું કે સાહેબ નકકી કરશે પણ હાલ તો એવી સુચના છે કે તમને કોઈ સામાન્ય કેદી જેવી સુવિધા નહીં મળે! એ દુઃખી થઈ મજબૂરીમાં ના પાડતો હતો. પાકા બંદીવાનો મારી સામે જોઈ રહયા હું મજબૂત ચહેરો રાખી ગંભીર રહ્યો,એક સ્વરૂપવાન મહિલા જેવી દેખાતી સ્ત્રી એ હિંમત કરી પૂછ્યું શેના કેસમાં આવ્યા છો ભાઈ ?? મેં બહુ જ શાંતિથી ઊંચા વિશ્વાસ સભર અવાજે કહ્યું કે જગાડવાના ગુનામાં , રસ્તો બતાવાના ગુનામાં એટલું કહી હું મારા પાંજરા (યાર્ડ) તરફ ચાલતો થયો, ટેલીફોન સુવિધાથી વંચિત રહેવાનું દુઃખ થયું, થોડી વારમાં જેલ પોલીસ આવ્યા અને કહ્યું કે તમારી મુલાકાતમાં કોઈ આવ્યું છે પણ તમારી મુલાકાત બંધ છે આ માટે તમે શાંત રહેજો… હું મારી ખોલીમાં બેસીને વિચારે ચડ્યો ત્યાં મારું જમવા નું લઈ એજ લાલગુરૂ (લાલ ચટક વર્ણ) આવ્યા. એક ન્યુઝ પેપર લાવ્યા હતા એજ દિવસનું હું રાજી થઈ ગયો, એણે કહ્યું કે વચ્ચે ટચુકડી જાહેરાત વાળું પાનું આપો હું જમવાનું લગાવી દઉં. એમણે ગરમાગરમ ચાર રોટલી મુકી (ઘરની બાર રોટલી સમાન)અને એક ડબ્બામાં દાળભાત મીક્ષ હતા.અને એક ડબ્બામાં ચણા નું શાક, એ ગોઠવી ને બોલ્યા કે જમી લો ભાઈ,એટલા હેતથી ભાઈ શબ્દ બોલ્યા કે માં(માતા) યાદ આવી મારા બા(માં) મને હંમેશા વ્હાલથી ભાઈ કહેતા બાને મળ્યા ને પણ છ મહીના થઈ ગયા હતા લાલ ગુરુ સાથે વાત કરતા કરતા ૨.૮(બે આખી અને ત્રીજી ૮૦%) રોટલી ખાધી ,દાળ ભાત ખાઈ મે ન્યુઝપેપર સંકેલી દાળનો ડબ્બો ધોવા ગયો અને હાથ મો ધોઈ આવ્યો. લાલગુરૂ ગંભીર મુખમુદ્રામાં ધીમા અવાજે બોલ્યા કે એક ખાનગી વાત કહું મેં હકાર ભણ્યો એમણે ચાલુ કર્યું “તમારી આજે મુલાકાત આવી હતી પણ દીકરી નાની હતી એટલે મળવા ના દીધી સાથે એક બહેન હતા એક ડ્રાઈવર જેવા ભાઈ હતા.જેલર સાહેબ એ કહ્યું કે તમારે સવારે ફોર્મ ભરવું પડે એ ફોર્મ ચેક થાય પછી મળવા મળે, તમારી દિકરી બે જ શબ્દ બોલી ok પણ સાચું કહું તમારી મુલાકાત બંધ છે” મન ઉદાસ થઈ ગયું કે એક બાપ ને મળવા દીકરી આવે અને એમાં પણ રાજકારણ ?? મેં ચીસ પાડી “હે મોગલમાં, હે મહાદેવ” જવાબમાં આકાશમાં મેઘ ગર્જના થઈ. (ક્રમશ)ભાગ-૩ #Vijaysinh_Rajput #સાબરમતી_નાં_સંભારણા

“સાબરમતી જેલની એ પહેલી રાત” તા:૧૭/૦૭/૨૦૨૧ મને છોટા ચક્કર વિભાગ માં ખોલી નંબર-૧ ફાળવવામાં આવી હતી. સાંજે સાત વાગે કોઈ જમવા નું આપી ગયું હતું. સાત મહિના ની ગીરના જંગલની રજળપાટ આખી આખી રાત વૃક્ષો પર સુઈ ને કાઢેલી રાતો.. પથ્થરો ની પથારી અને ઝરણા નું પાણી પી ને લડેલી જંગના અંત માં નદી ના સામા કાંઠે મારા મિત્ર કેવલસિંહ જાડેજા(સ્વ)(LCB) ના વરદ હસ્તે હાજર થયો. (ઘરપકડ બતાવી) વરસાદ પરીક્ષા લઈ રહ્યો હતો. ગીર ની નદી ઓ જાણે રસ્તો રોકાતી હોય એમ ગાંડી તૂર થઇ હતી.મને લઇ જતી કાર પાણીમાં બંધ થઈ ફરજીયાત ઉતરવું પડ્યું મેં પોલીસ ને વચન આપ્યું હતું કે ચિંતા ના કરો હું હવે ભાગીશ નહીં કારણ કે ભાગવું હોત તો.. ચાલો પાછા આવી એ મૂળ વાર્તા તરફ સાત વાગે જમીને મને આપવામાં આવેલી એક સ્વચ્છ ચટાઈ અને એક ખાદી ના ઓઢવા ના પાગરણ સાથે મને છોટા ચક્કર નામ ના વિભાગ ની ખોલી નંબર-૩ ફાળવવા માં આવી હતી. એક પંખો એક ટ્યુબ લાઇટ અને અટેચ બાથરૂમ સાથે આશરે ૧૯૪૨ માં બનેલી આ જેલ નો વિસ્તાર હતો ,જેમાં ૧૬૦*૪૦૦ ફૂટ નું મેદાન અને વોકિંગ સાથે ની હવા ઉજાસ વાલી આ બેરાક વાર્ડ હતો. રાત્રે ખોલીમાં જેલ પોલીસ મુકવા આવ્યા જે જેલ પોલીસ ના પે ગ્રેડનું આંદોલન આપણી ચેનલ માં કવર કર્યું હતું એટલે આદર સાથે જ કહ્યું કે “બાપુ ખૂબ લડ્યા હોં “ આજે તમારી લડત અને ચેનલ ના કારણે સન્માન જનક પગાર ધોરણ અને રહેવા સારું ક્વાટર મળ્યું છે.હું હસ્યો કે તમને ક્વાટર મળ્યું અને મને ખોલી , રાત્રે આઠ વાગે એ લોખંડી દરવાજા ને કાનપુરી તાળા મારતા ગયા. મેં ખૂણા માં પડેલી ખજુરી ના પાંદડા ની સાવરણી થી ખોલી સાફ કરી. પહેરેલા ટીશર્ટ ને પલાળી પોતું કર્યુ ત્યાર બાદ એ ટીશર્ટ ના રહ્યું પોતું જાહેર થયું ,થાક એટલો હતો કે ભરપૂર પાણી એ નાહી લીધું. કોર્ટ થી નીકળતા સમયે વીણાબાએ ચીવટ થી તૈયાર કરી ને આપેલ થેલામાં થી સ્વચ્છ નાઇટડ્રેસ પહેરી ને થેલામાં રહેલા મોગલ માં નો મઢેલો ફોટો અને મહાદેવની છબીસામે બેસી મોગલ ચાલીસા અને મહાદેવના જપ કર્યા. રાત્રીના આશરે નવ વાગ્યા હશે, કારણ કે કાંડા ઘડિયાળ જેલ મેન્યુઅલમાં પરમિશન નથી માટે અંદાજ મારતા શીખી જવાનું પક્ષીના અવાજ સુર્યના પ્રકાશથી ચોક્કસ સમય કલ્પના થાય.પડ્યા ભેગી ઊંઘ આવી ગઈ ૩/૪ કલાક થયા હશે અને થોડો સંચળ થયો કાબરો બોલતી હતી. હું જાગી ગયો મારા થી સાત ફૂટ જ દૂર પગથિયા ઉપર નાગણી આવીને બેઠી હતી. સ્વ બચાવ માટે ઈમરજન્સી બેલ નો ઓપ્શન હતો જ પણ હું મોગલમાં નો ઉપાસક અને ખેડૂત નું સંતાન હતો એટલે ડર નો સવાલ નહોતો. ઓઢવાની ચાદરમાંથી દોરો વણી ને વાટ બનાવી અને માથામાં નાંખવા ના તેલ લીધું અને સાબુ કાપી ને કોટા સ્ટોન ઉપર દિવો બનાવ્યો.થેલા માં ખાંખાંખોળા કર્યા તો માચીસ હતું . દિવો પ્રગટ્યો એ નાગણી પોતાના શરીર ઉપર ઉભી થઈ લોખંડ ની જાળીમાંથી દિવો જોઈ, અંદર આવવા ના બદલે તયાંજ થોડા દુર ફેણ માંડી બેસી રહી. લગભગ પો ફાટવા ની તૈયારી હશે સવારે ૫ઃ૪૫ વાગે જેલ પોલીસના જોડા ના અવાજ સાથે “માં” એ વિદાય લીધી. જેલ પોલીસ ગણતરી કરવા આવે સવારે કે રાતે ઉકલી નથી ગયાને ?? બસ એ પછી બેરાક ખુલી ગઈ..પણ મારી આંખ તો બંધ જ હતી અને મને અસત્ય સામે મારી લડાઈમાં દૈવી શક્તિનો સાથ છે એનો સાક્ષાત્કાર મળી ગયો હતો. મને વિશ્વાસ બંધાઈ ગયો કે હું એકલો નથી..મહાદેવ અને માં સાથે જ હતા. ત્યારથી આજ સુધી જેલમાં અખંડ 🪔 દીવો હંમેશા ઘી થી પ્રજ્વલિત રાખ્યો હતો. અને જેલમાં મળતું ઘી કયારેક પેટ માં નહોતું નાંખ્યું પણ ૯૯૯ દિવસ દિવો પ્રગટ જ હતો. ટુંક સમય માં આ “સાબરમતી ના સંભારણા” પુસ્તક સ્વરૂપ માં પણ પ્રકાશીત થશે તરીકે પ્રગટ કરીશ એમાંથી આ પહેલો લેખ..મારી “માં” અને “મહાદેવ” અને મારા જીવન સાથી ને અર્પણ મીત્રો આવી ૩૦૦ સત્ય વાર્તા ઓ છે સમયાંતરે આપને પસંદ આવે તો પોસ્ટ કરીશ, #Vijaysinh_Rajput #સાબરમતી_ના_સંભારણા #FarmersProtest #મહાદેવ #મોગલમાં 🙏🏻